Fact Check درستی‌سنجی و حقیقت‌یابی
3.69K subscribers
2.47K photos
204 videos
28 files
1.65K links
درستی‌سنجی و حقیقت‌یابی شایعات فضای مجازی
و مقابله با شبه‌علم
@Fact_Check

ترویج علم
و مقابله با شبه‌علم

رفتن به ابتدای کانال:
https://t.iss.one/Fact_Check/1
Download Telegram
⚠️🚨مخالفان واکسن پیامی را در فضای مجازی منتشر کرده‌اند که اگر حداقل اطلاعات لازم را که خیلی هم ابتدایی هستند نداشته باشیم از نمودار و متن آن برداشت می‌شود که در کره جنوبی واکسیناسیون اثر معکوس داشته!🙈
همچنین به نظر می‌رسد تعداد ابتلا و مرگ و میر در کره جنوبی از کشورهای دیگر خیلی بیشتر شده! 🙈 آن هم به خاطر واکسیناسیون! 🙈
این اولین بار نیست که برخی افراد گمان می‌کنند با دیدن یک عدد یا نمودار می‌توانند دربارۀ موضوعی اظهار نظر کنند.
🔸مهم‌ترین داده‌هایی که باید برای تفسیر این مطلب داشته باشیم این است که:
۱. چه کسری از مبتلایان شناسایی شده، مبتلایان بستری شده و درگذشتگان کاملاً واکسینه بوده‌اند؟
۲. تخمین علمی ما از این‌که اگر واکسیناسیون انجام نشده بود این ارقام چه بودند چیست؟

⁉️چگونه ممکن است بدون داشتن این داده‌ها بفهمیم واکسیناسیون موفق بوده یا نه؟

🔸شکل نمودار تعداد مبتلایان یا درگذشتگان می‌تواند وضعیت یک کشور را نسبت به وضعیت پیشین خود نشان دهد اما اگر مقیاس با نمودار کشورهای دیگر یکسان نباشد دچار برداشت اشتباه می‌شویم. نمودار پیام بعد:
t.iss.one/nouritazeh/7546
وضعیت فعلی کره جنوبی:
t.iss.one/nouritazeh/7542
👈ادامه
😳 چه چیزی را پیش‌بینی کرده‌اند که می‌گویند «دیدید پیش‌بینی کرده بودیم»؟!

🔸پیدایش واریانت جدید را؟
🔹مگر کسی گفته واریانت جدیدی نخواهد آمد؟

🔸نام واریانت را؟
🔹این‌که معلوم بوده که از نام حرف یونانی استفاده خواهد شد.
البته این پریدن از روی نام دو حرف یونانی را هم که در لیست جعلی‌شان ندارند.
کسی که تیک زده خبر نداشته که واریانت‌هایی که نامشان را تیک نزده هم وجود دارند!

🔸تاریخ شناسایی را؟
🔹این را که اشتباه گفته‌اند. (حتی آن دو نام دیگری که استفاده نشد هم تاریخ پیش‌بینی‌شان دورتر بوده)

♦️اشخاصی که چنین ادعاهایی را منتشر می‌کنند در این حد ساده هستند یا فقط مخاطبان ساده را هدف گرفته‌اند؟

♦️اگر برنامه‌ای برای ایجاد عمدی واریانت‌ها باشد! آیا جدولش را رسم می‌کنند و نام و آرمشان را رویش درج می‌کنند؟!

♦️اگر برنامه‌ای برای این ایجاد عمدی واریانت‌ها وجود دارد این همه دولت مختلف در جهان، این همه دانشمند و این همه استاد دانشگاه و این همه پزشک در جهان متوجه نشده‌اند فقط چند نفر که سابقۀ انتشار اطلاعات غلط دارند متوجه شده‌اند؟!

♦️متن تصویر را بخوانید!
واقعاً بعضی‌ها باورش می‌کنند!
👉 t.iss.one/Fact_Check
#نگران_نباشید
۵۰۰ برابر نیست، ۵ برابر دلتا هم گفته نشده، ۵ برابر سوش ووهان هم که گفته شده بر اساس داده‌های کافی نیست!
بر اساس نوع جهشها تخمین زده می‌شود که سرایت‌پذیری اُمیکرون زیاد باشد اما داده‌های ناچیزی وجود دارد، زمان کمی گذشته است و هیچ پاسخ مطمئنی برای نسبت سرایت‌پذیری آن به قبلیها وجود ندارد.

مطالب مطرح شده اشکالات متعدد دارد.

۱. ادعای ۵۰۰ برابر بودن اشتباه فوق‌العاده بزرگی است.
۲. ادعای ۵۰۰ درصد بودن هم نسبت به دلتا مطرح نشده؛ نسبت به سوش اولیۀ ووهان مطرح شده که سرایت‌پذیری‌اش از دلتا خیلی کمتر بوده.
۳. همین ۵۰۰ درصد نسبت به سوش اولیه را اریک فایجل دینگ که تصویر توئیتش را منتشر کرده‌اند مطرح نکرده، فقط نقل کرده.
۴. شخصی که ادعای ۵۰۰ درصد را مطرح کرده خودش هم گفته است که داده‌ها کافی نیستند و هرچیزی ممکن است تغییر کند، با این حال منابع فارسی آن را به صورت تقریباً قطعی مطرح کرده‌اند.
۵. این عدد ۵۰۰ درصد بر اساس اطلاعات بسیار ناچیزی محاسبه شده و در حد مطرح شدن در خبر ارزش و اعتبار ندارد و بخشی از اینفودمی است. پیام بعدی را ببینید:
t.iss.one/nouritazeh/7606
⚠️اینفودمی:
t.iss.one/nouritazeh/4165

@HealthNotes
#نگران_نباشید
۱. ابتدا بر اساس اطلاعات ناچیزی که معلوم نیست چند درصد آن مربوط به اُمیکرون است! نموداری رسم شده
فرد اول می‌گوید این داده‌ها کافی نیستند و همه‌چیز می‌تواند تغییر کند.

۲. فرد دوم روی این نمودار، سرعت رشد را تخمین زده!

۳. فرد سوم آن را نقل کرده: ۵ برابر سوش ووهان!

۴. در فضای مجازی فارسی ۵۰۰ برابر سوش ووهان گفته‌اند، ۵ برابر سوش دلتا هم گفته‌اند که هیچکدام نقل آن مطالب اولیه نیست، اگر هم بود دادۀ نامعتبری بود! (👈پیام قبلی را ببینید)
بقیه هم کپی و بازگو!

فعلاً که نمی‌دانیم شاید خیلی کمتر از این ادعا باشد، شاید خیلی بیشتر! پیشگویی نیست که! باید دادۀ کافی باشد، پیشبینی شود!

🔸در مثل مناقشه نیست اما آدم با دیدن بعضی مطالب یاد این شعر می‌افتد:
دنیا، چو حباب است و لیکن چه حباب؟
نی بر سر آب، بلکه بر روی سراب!
آن هم چو سرابی که ببینند به خواب!
وان خواب چه خواب؟ خواب بد مست خراب!

گاهی هم یاد این لطیفه:
اولی به دومی:
"من شما رو تو پارک ملت دیده‌ام؟"
دومی:
"نه! من هیچ‌وقت پارک ملت نبوده‌ام!"
اولی:
"من هم هیچ‌وقت پارک ملت نبوده‌ام؛ پس حتماً اونها دو نفر دیگه بوده‌اند!"🤠
t.iss.one/nouritazeh
t.iss.one/HealthNotes
#نگران_نباشید
۵۰۰ برابر نیست، ادعای ۵ برابر هم بر اساس شواهد معتبر و کافی نبوده؛

چند برابر است؟
نمی‌دانیم! کمی زمان بگذرد معلوم می‌شود.*

در این پیام توضیح داده شده:
t.iss.one/nouritazeh/7601

اگر واریانتی با نرخ کشندگی شبیه به واریانت رایج فعلی و ضریب تکثیر ۵۰۰ برابر!!! بیاید می‌دانید ظرف یک ماه چه می‌شود؟

اگر ضریب تکثیر فقط ۱,۵ برابر باشد (نه ۵۰۰ و نه حتی ۵ برابر) ببینید چه می‌شود:
اگر سرایت‌پذیری این ویروس تنها ٪۵۰ بیشتر باشد؛
در صورتی که مداخلات لازم برای کاهش این ضریب انجام نشود، و شرایط برای ابتلای افراد جدید فراهم باشد،
تعداد مبتلایان یک هفتۀ آخر چهارمین ماه 🚨۹۸۵ برابر، در نتیجه تعداد تلفات آن هفته هم ۹۸۵ برابر می‌شود:
t.iss.one/nouritazeh/4919
البته اثر فروپاشی سیستم درمان با ده‌ها برابر شدن تعداد بستری‌ها لحاظ نشده.

*دربارۀ دانسته‌های ما از اُمیکرون:
t.iss.one/nouritazeh/7628

🚨اینفودمی یکی از موانع اصلی مهار پاندمی است!
اینفودمی:
t.iss.one/nouritazeh/4165

اگر کاربران منابعی را که مطالب بدون "لینک" منبع منتشر می‌کنند دنبال نکنند، کم‌کم درج لینک منبع مرسوم می‌شود و هرکس هرچیزی را از هر جای بی‌اعتباری نقل نمی‌کند.
😳😳 ۵۰۰ برابر؟!
😳😳😳 ۵۰۰ برابر؟!!
فرض بفرمایید ۵۰۰ برابر!
۵۰۰ برابرِ چی؟
۵۰۰ برابرِ سویه‌های قبلی؟!
مگر سویه‌های قبلی سرایت‌پذیری‌شان با هم برابر بوده که این واریانت سرایت‌پذیری‌اش ۵۰۰ برابر آنهاست؟

۵۰۰ برابر نیست،
حتی ادعای ۵ برابر هم هنوز از شواهد معتبر کافی برخوردار نیست.

پس چند برابر است؟
نمی‌دانیم!
«نمی‌دانیم، بخش مهمی از علم است»
کمی زمان بگذرد معلوم می‌شود.

در این پیام توضیح داده شده:
t.iss.one/nouritazeh/7601

آیا وظیفۀ رسانه‌ها نیست که پیش از نشر هر مطلب مهم از صحت آن مطمئن شوند؟
پیش از انتشار یک اشتباه مهم با هماهنگی با گوینده، مطلب را ویرایش یا حذف کنند؟
یا دست کم زیر متن بنویسند اشتباهی رخ داده.
البته کار اول (تصحیح یا حذف) پسندیده‌تر است.
لااقل در موضوع بسیار مهم کووید-۱۹ که اینقدر اینفودمی زیاد است و اینقدر جان و مال و روان مردم را تحت تأثیر قرار داده در این شرایط بحرانی این کار را بکنند.

در این کانال سعی می‌شود اشتباهات مرتبط با کووید-۱۹ تصحیح شود:
🆘 t.iss.one/nouritazeh
اما مطالب آنقدر که برای مقابله با تأثیرات سوء مطالب نادرست لازم است بازنشر نمی‌شود.
ادامه:
🆘 t.iss.one/nouritazeh/7655
⚠️🚨این مطلب، به نقل از شخصی‌ست که نام و مسئولیتش سبب می‌شود مخاطبان زیادی حرف را باور کنند.
منتشرکنندگان هم خبرگزاریها و منابع رسمی بوده‌اند.
می‌دانیم که خبرگزاریها و منابع رسمی تعداد دنبال‌کنندگانشان خیلی کمتر از برخی منابع جعلی (مثل فلان کانال سرگرمی! یا حتی کانال فیک با جعل نام یک شخص حقیقی یا حقوقی معروف) است اما مطالبِ ظاهراً جذابشان توسط آن مطالب جعلی بازنشر می‌شود.

چند نفر چنین مطلب نادرستی را می‌شنوند یا می‌خوانند؟
اگر تکذیب شود چند نفر تکذیبیه را می‌بینند؟

نمونه‌اش خود همین مطلب! (۵۰۰ برابر بودن سرایت‌پذیری)
سرچشمه‌اش یک اشتباه در فضای مجازی بوده که اینجا توضیح داده شده:
t.iss.one/nouritazeh/7601
تا یکی از اشخاص اصلی علمی و اجراییِ ... که سابقۀ اشتباه گفتنش کم است رسیده
حالا توسط او نقل شده
و سبب گزارشگری گردشی می‌شود:

ابتدا منابع، غلطی را بی‌منبع معتبر منتشر می‌کنند؛

آن مطلب توسط شخص یا منبعِ معروف یا معتبر بازگو می‌شود؛

بعد، آن منابع، مطلب را به نقل از آن شخص یا منبع نشر می‌دهند!

به این ترتیب، غلطشان دارای منبع می‌شود! و باورپذیری‌اش بیشتر و انتشارش گسترده‌تر می‌شود.

پیشینه:
t.iss.one/nouritazeh/7652
👍1
⚠️🚨 ماه‌ها قبل که احتمال ورود واریانت بریتانیایی به کشور بود:
t.iss.one/nouritazeh/4919
با انتشار جدول بالا توضیح داده شد که:

اگر ضریب تکثیر واریانت فقط ۱,۵ برابر باشد (نه ۵۰۰ و نه حتی ۵ برابر، نه حتی ۲ برابر) ببینید چه می‌شود:
در صورتی که مداخلات لازم برای کاهش این ضریب انجام نشود، و همواره شرایط طبیعی هم برای ابتلای افراد جدید فراهم باشد،
تعداد مبتلایان یک هفتۀ آخر چهارمین ماه 🚨۹۸۵ برابر، در نتیجه تعداد تلفات آن هفته هم ۹۸۵ برابر می‌شود:
t.iss.one/nouritazeh/4919
البته اثر فروپاشی سیستم درمان با ده‌ها برابر شدن تعداد بستری‌ها لحاظ نشده.

حالا مجسم کنید ضریب تکثیر یک واریانت ۵۰۰ برابر باشد! 😳
حرفی که در این چند روز بارها گفته و نوشته شده!

مدتی بعد اگر فریاد بزنیم که واریانتی آمده که ضریب تکثیرش ۵۰ درصد بیشتر است و مهارش نیازمند رعایت سرسختانۀ انبوهی پروتکل است، عده‌ای خواهند گفت ۱,۵ برابر که چیزی نیست! آن‌که ۵۰۰ برابر (و یا ۵ برابر) بود هم گذشت و رفت!

این سوراخی در بالن است، نه نقطه‌ای سیاه بر کاغذ سفید:
t.iss.one/andishehsarapub/8804

🌱 بازنشر این پیام ممکن است ذره‌ای فایده داشته باشد.
t.iss.one/HealthNotes
Forwarded from کِی کجا بریم؟
✈️ نادرست است
مطلبی که دربارۀ رقم ۵ میلیون تومان برای عوارض خروج از کشور در فضای مجازی در گردش است از تقسیم دو عدد در جداول پیوست به دست آمده و فاکتور مهمی در این محاسبه لحاظ نشده است: تعداد سفر
تعداد سفر در سال گذشته به علت پاندمی کاهش چشمگیر داشت و درآمد این ردیف از بودجه محقق نشد (و به رقم کوچک جدول بالا رسیده)
بنابراین برای رسیدن به رقم عوارض خروج از کشور محاسبۀ اشتباهی انجام داده‌اند و منابع مختلف نتیجۀ نادرست را از روی هم کپی کرده‌اند.
رقم این عوارض هنوز اعلام نشده؛
باید دید تعداد سفر خروجی را چه میزان برآورد می‌کنند تا این رقم به دست آید.
اگر این میزان مانند پیش از دوران پاندمی باشد از تقسیم رقم بودجۀ ۱۴۰۱ به رقم چندان بزرگتری برای عوارض خروج نمی‌رسیم اما اگر به خاطر افزایش قیمت ارز و ادامۀ پاندمی تعداد سفرهای خروجی کمی برآورد شود این رقم عوارض بزرگ خواهد شد.
خلاصه فعلاً پاسخ قطعی معلوم نیست اما رقم پنج میلیون تومان خیلی دور از واقعیت به نظر می‌رسد.
t.iss.one/keikojaberim
🔴با خواندن و بازنشر نکات پیشگیری از ابتلا به کووید-۱۹ به سهم خود در مهار پاندمی و بازگشت به زندگی نرمال نقش داشته باشید:
t.iss.one/nouritazeh
⚠️🚨 حتی در بین صفحاتی که هویت واقعی و معلوم دارند هم انتشار مطالب بسیار زیانبار بی‌پایه مشاهده می‌شود.
با اینکه از توانایی راستی‌سنجی و درستی‌سنجی مطالب کووید-۱۹ برخوردار نیستند علاقه‌مند به انتشار مطالب در این زمینه‌اند، زمینه‌ای که جان و مال و روان مردم به آن بستگی زیادی دارد.

مطلبی که در تصویر دیده می‌شود یک مطلب با اطلاعات غلط و انتساب جعلی است که معلوم نیست کانال مورد اشاره آن را از کدام کانال زرد کپی کرده است.

تا نیک ندانی که سخن عینِ صواب است
باید که به گفتن دهن از هم نگشایی
#سعدی
t.iss.one/SarsCoVTwo

t.iss.one/Fact_Check
⚠️🚨 از اشتباهات رایج در مطالب مخالفان واکسن این است که:

اعتبار منابعی را که به آن استناد می‌کنند در نظر نمی‌گیرند (از روی بی‌اطلاعی یا برای فریب مخاطب)

برخی منابعشان دارای نامهایی یا لینکهایی است که شبیه به نامهای معتبر ساخته شده. (در مطلب بالا به یک وبسایت از این نوع ارجاع داده شده)

برخی منابعشان، منابع زرد غیرتخصصی است.

و برخی منابعی که ذکر می‌کنند حاوی چنین مطلبی نیستند. (در مطلب بالا ادعا شده که چنین مطلبی در لنست منتشر شده اما چنین نیست، هرچند اگر چنین بود هم باید اعتبار مقاله مورد بررسی قرار می‌گرفت.)
ادامه دارد:
t.iss.one/nouritazeh
&
t.iss.one/SarsCoVTwo
مطلبی در فضای مجازی منتشر شده که برای پیشگیری از ابتلا به امیکرون، «تهویۀ هوای محل کار حداقل هر ۲ تا ۳ ساعت» توصیه شده.

این میزان تهویۀ هوا در فضای بستۀ عمومی برای پیشگیری از ابتلا به کمتر از امیکرون هم کافی نیست.

اگر در فضای بستۀ عمومی، ناقل کورونا حتی با واریانت دلتا حضور دارد، گردش هوا باید بیش از ۶ بار در ساعت باشد:
t.iss.one/nouritazeh/4632

این میزان گردش هوا در اغلب مراکز اداری و تجاری رایج نیست، از این رو لازم است از حضور غیرضروری در چنین مراکزی خودداری کرده، در صورت ضروری بودن در کوتاه‌ترین زمان ممکن با رعایت فاصلۀ فیزیکی و داشتن ماسک مناسب که درست زده شده باشد (هوا از اطرافش عبور نکند) حضور یابیم.

این‌که نوشته شده «تهویۀ هوای خانه حداقل روزی یک بار» اگر برای حالتی است که یک ناقل قطعی یا احتمالی وجود دارد (مانند مهمانی) باز هم باید «ساعتی» بیش از ۶ بار باشد.
چون باز گذاشتن تمام در و پنجره‌ها در حالت معمول چنین گردشی را ایجاد نمی‌کند لازم است دید و بازدیدهای ضروری در فضای باز با رعایت فاصلۀ فیزیکی انجام شود.
t.iss.one/Fact_Check
مطالبی که دربارۀ وجود واریانتی به نام دلمیکرون در فضای مجازی فارسی منتشر شده، برداشت نادرستی از نوشتۀ یک روزنامۀ هندی است.
واریانتی به نام دلمیکرون یا اصلاً واریانتی که کسی آن را دلمیکرون نامیده باشد نداریم.
t.iss.one/Fact_Check
توضیح بیشتر دربارۀ پیدایش این واژه:
t.iss.one/nouritazeh/8089
⚠️🚨ما تنها با کوروناویروس طرف نیستیم؛
با مجموعۀ کوروناویروس جدید و افرادی که اطلاعات نادرست منتشر می‌کنند طرفیم.

تأثیر ویرانگر کسانی که اطلاعات نادرست منتشر می‌کنند در حدی‌ست که بدون آن، کوروناویروس خیلی کمتر از این می‌توانست آدم بکشد.

می‌توان نقش ویروس را به پایه و نقش منتشرکنندگان اطلاعات غلط را به توان تشبیه کرد.
خطرناک بودن ویروس یا خطرناکتر شدنش تأثیرگذار است اما این نحوۀ تعامل با آن است که این تأثیر را تغییر فوق‌العاده زیادی می‌دهد.

نیاز است که «تمام» کسانی که تأثیر سوء اطلاعات نادرست بر افزایش تلفات و خسارات کووید-۱۹ را می‌دانند، «به‌طور جدی» برای خنثی کردن آن کمک کنند:
🔸با بازنشر اطلاعاتی که به درستی آنها اطمینان یا به منبعشان اعتماد کامل دارند
🔸با مقابله با انتشار اطلاعات غلط (راهنمایی کسانی که مطالب بی‌منبع و بدمنبع را منتشر می‌کنند)
آنچه تاکنون رخ داده، برعکس این رویه بوده و به‌تدریج در حال حرکت به سمتی بوده‌ایم که مقابله با برخی اطلاعات نادرست دشوارتر شده.

🚨توضیح مهم:
t.iss.one/nouritazeh/6057
💥هزار نکته برای مهار کورونا:
t.iss.one/STOP_CORONA
لطفاً در بازنشر نکات در حداکثر امکان کمک کنید🆘
@HealthNotes
1👍1