Fact Check درستی‌سنجی و حقیقت‌یابی
3.68K subscribers
2.47K photos
206 videos
28 files
1.66K links
درستی‌سنجی و حقیقت‌یابی شایعات فضای مجازی
و مقابله با شبه‌علم
✅ @Fact_Check

ترویج علم
و مقابله با شبه‌علم

رفتن به ابتدای کانال:
https://t.iss.one/Fact_Check/1
Download Telegram
⚠️🚨 گردن‌بندی که ادعا شده با تصفیۀ هوا تا فاصلۀ یک متری، شخص را از ابتلا به کووید-۱۹ در امان نگه می‌دارد، پس از آن‌که در گردن رئیس‌جمهور فیلیپین مشاهده شد، در این کشور رواج بیشتری یافت.
منبع

⚠️⚠️🚨🚨 وزارت بهداشت فیلیپین اعلام کرد که این گردن‌بند نه تنها شما را از ابتلا به کووید-۱۹ مصون نمی‌کند بلکه با ایجاد احساس امنیت کاذب شما را به خطر می‌اندازد.
منبع

🔴 مطلب مهم مرتبط:
t.iss.one/nouritazeh/6991
🔸لطفاً لینک مطالب این کانال را حذف نفرمایید.
🔸لطفاً با ارسال مطالب علمی درست، جای مطالب نادرست را تنگ کنید.
👉 @Fact_Check
❌❌❌ #نگران_نباشید
تعداد زیادی صفحات فارسی خبری را منتشر کرده‌اند که شیوع طاعون در استان البرز و استان‌های همجوار را تأیید می‌کند.
این بیماری طاعون نشخوارکنندگان کوچک
peste des petits ruminants (PPR)
(Ovine rinderpest) (goat plague)
است که
🔴🔴🔴 به انسان سرایت نمی‌کند.

اما متاسفانه خبر به صورتی منتشر شده که بسیاری را نگران سرایت به انسان کرده است.

البته شیوع این بیماری از این نظر که گروهی از جانوران را تهدید می‌کند نگران‌کننده و ناراحت‌کننده است اما منابعی که چنین خبری را منتشر می‌کند بدون این‌که جملۀ بسیار مهم «این بیماری به انسان سرایت نمی‌کند» را ذکر کرده باشند و منابعی که «طاعون نشخوارکنندگان کوچک» را «طاعون» می‌نامند باید در رویۀ خود تجدید نظر کنند و از انتشار مطالبی که اطلاعات کافی دربارۀ آن‌ها ندارند پیش از کسب اطلاعات صحیح چشم‌پوشی کنند.
t.iss.one/Fact_Check
لطفا با بازنشر این مطلب دوستان خود را از نگرانی بیرون بیاورید.
t.iss.one/nouritazeh
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔴🔴🔴 روازاده ادعای خود علیه واکسن کورونا را پس گرفت
🔴🔴🔴 اما در همین جملاتی که برای پس گرفتن ادعایش مطرح کرد:

❌ گفت «کسانی که بدنشان ضعیف است و نمی‌توانند در مقابل کورونا مقاومت کنند واکسن بزنند»

این در حالی‌ست که یک کاربرد فوق‌العاده مهم واکسن، کمک به قطع زنجیرۀ انتقال کووید-۱۹ است که با گفتۀ بالا مغایر است.

❌ گفت «شنیده‌ام که محققین چنین گفته‌اند»

می‌دانیم که محققین معتبری چنان نگفته‌اند.
چنین ادعایی توسط جاعلین در صفحات زرد به لوک مونتانیه (برنده جایزه نوبل) نسبت داده شده بود اما لوک مونتانیه گرچه صحبت‌های غلطی مطرح کرده بود اما این اظهارات غلط در گفته‌هایش نبود و به کپشن اضافه کرده بودند.*

مطالب نادرست فضای مجازی روی عدۀ زیادی اثر دارد.

❌ گفت «گفته‌ام شاید ...»

اما ویدئویی که از او منتشر شده حاوی «شاید» نیست و با اطمینان اظهار نظر منفی مطرح شده. (ثانیه‌های نخست ویدئوی بالا)
t.iss.one/Fact_Check

🔴رد ادعای دکتر لوک مونتانیه:
t.iss.one/nouritazeh/6047

*🔴گرچه دکتر مونتانیه حرف‌های نادرستی زده اما این حرف‌هایی را که به او نسبت داده‌اند نگفته (این‌ها را مخالفان واکسن به مونتانیه چسبانده‌اند):
t.iss.one/nouritazeh/6048
Forwarded from اندیشه سرا
😳🙈 بازدید «۱,۵ میلیونی» از مطلبی مجعول، در کانالی با ۱۴۰۰ عضو! (در اثر فراوانی فوروارد شدن)

⚠️ تمام اطلاعات این پیام (تصویر) نادرست است! (به‌جز آن‌جا که گفته است «لیلی معشوقۀ مجنون». همان را هم اگر گفته بود «شیرین معشوقۀ مجنون» یا «لیلی معشوقۀ فرهاد» به نظر می‌رسد باز هم از بازدیدش خیلی کم نمی‌شد!)

🔸یان ریپکا نقاش نبود، شرق‌شناس بود؛
🔸ایتالیایی نبود، چک بود؛
🔸قرن هشتم نبود، قرن نوزدهم و بیستم بود؛
🔸و این هم نه لیلی است
🔸و نه در موزۀ واتیکان نگه‌داری می‌شود! 😂
⚠️👈توضیح مهم

🕯 @andishehsarapub
✅ @Fact_Check
#آسیب_شناسی_جامعه_مجازی
#سواد_رسانه‌ای
⚠️⚠️🚨🚨 برخی اشخاص با آویختن یک وسیله به گردن ادعا کرده‌اند که «دیگر نیازی به ماسک‌زدن ندارند و این وسیله با از بین بردن کوروناویروس تا شعاع یک متر، آن‌ها را از ابتلا به کووید-۱۹ مصون می‌‌کند!»

⚠️ با انجام این کار خود را در معرض ابتلا به کووید-۱۹ قرار ندهید و دیگران را هم مبتلا نکنید!
⚠️ در زمان شیوع کووید-۱۹ از اشخاصی که این وسیله را به گردن آویخته‌اند و ماسک نزده‌اند فاصله بگیرید!
👉 t.iss.one/HealthNotes

👉 t.iss.one/CovidPapers
🔸ارتباط آب‌نمک با میزان مرگ در تصادفات جاده‌ای:
t.iss.one/nouritazeh/6990
🔸چرا احتمال زیادی دارد که در تشخیص این‌که یک خوراکی یا دارو سبب بهبود کورونا می‌شود یا نه اشتباه کنیم؟
t.iss.one/nouritazeh/6949
🔸کشف یک درمان تازه برای کووید-۱۹:
t.iss.one/nouritazeh/3604
🔸رابطهٔ آب‌هویج و سردرد:
t.iss.one/andishehsarapub/4525
🔸روزی ۵ دقیقه ایستادن روی پلۀ پنجم نردبان، کووید-۱۹ را درمان می‌کند:
t.iss.one/nouritazeh/4235
🔸خوردن گوجه‌فرنگی باعث افزایش قد می‌شود:
t.iss.one/nouritazeh/4329
🔸هوشمندی به گردهمایی یک شیاد که ادعا می‌کرد بیماری لاعلاجی را درمان می‌کند رفت:
t.iss.one/nouritazeh/1035
❓💉چرا با اینکه تمام ادعاهای عجیب منابع ضدواکسن رد شده باز هم دنبال‌کننده دارند؟ باز هم ادعاهای تازه مطرح می‌کنند؟ باز هم کسانی ادعاهایشان را باور می‌کنند؟

پاسخ چند بخش دارد.
یک بخش مهمش این است:
💥معمولاً تکذیبیۀ مطالب نادرست به درصد بسیار کمی از کسانی می‌رسد که مطالب نادرست را دیده‌اند.
لطفاً با بازنشر این پیام، نگرانی کسانی را که نگران هستند رفع نمایید🌹

🔴رد ادعای دکتر لوک مونتانیه:
t.iss.one/nouritazeh/6047

🔴گرچه دکتر مونتانیه حرف‌های نادرستی زده اما این حرف‌هایی را که به او نسبت داده‌اند نگفته (این‌ها را مخالفان واکسن به مونتانیه چسبانده‌اند):
t.iss.one/nouritazeh/6048

🔴ادعای ابتلا به ایدز با تزریق واکسن کووید-۱۹!
t.iss.one/nouritazeh/6671

🔴مخالفان واکسن چه‌طور مطلب را وارونه جلوه می‌دهند:
t.iss.one/nouritazeh/6574

🔴مخالفان واکسن چگونه شایعه می‌سازند:
t.iss.one/nouritazeh/6559

🔴مخالفان واکسن چطور برعکس نتیجه‌گیری می‌کنند:
t.iss.one/nouritazeh/6572

🔴مخالفان واکسن چگونه خبر خوب را خبر بد اعلام می‌کنند:
t.iss.one/nouritazeh/6008

🔴این دو ویدئوی کوتاه نشان می‌دهد که مخالفان واکسن چگونه بخشی از یک ویدئو را نشان نمی‌دهند تا نتیجۀ غلطی را القا کنند:
t.iss.one/nouritazeh/3776

🔴با این دو عددی که نوشته‌اید نتیجه گرفته نمی‌شود که واکسن بی‌اثر بوده:
t.iss.one/nouritazeh/6717

🔴آیا بیل گیتس می‌خواهد ما را با واکسن بکشد؟! 🙈🤠
t.iss.one/nouritazeh/6313

🔴ویدئوی پرستار رجیستر شده در ایالت تنسی علیه واکسن را یادتان هست؟! ببینید در سرچ اینکه خوب شد یا نه، چه پیدا شد: 😳🤠
t.iss.one/Fact_Check/379

🔴نکات مهم دربارۀ ایمنی حاصل از تزریق واکسن:
t.iss.one/nouritazeh/5167

🔴تیتر مقاله‌ای در گاردین این بوده که «بیشتر کسانی که در انگلیس بر اثر کووید-۱۹ درگذشته‌اند واکسینه شده بودند» چرا این گفته علیه واکسن نیست:
t.iss.one/SarsCoVTwo/2010

🔴این جمله که: «قیمت واکسن استرازنکا به علت عوارض جانبی دچار افت شدیدی شده» منبع دارد یا تصور کسی بوده؟!
t.iss.one/nouritazeh/6205

🔴مطلبی که ادعا می‌کند شخصی که واکسن کووید-۱۹ دریافت کرده تا ۴ هفته مجاز به دریافت هیچ نوع بی‌حسی نیست درست نیست:
t.iss.one/nouritazeh/6216

🔴آیا واکسن سبب آهنربایی شدن بدن می‌شود؟
t.iss.one/nouritazeh/6095

🔴یادتان هست منابع ضدواکسن تیتر زده بودند که استرازنکا به شکست اعتراف کرد؟! اگر توضیح صحیحش را ندیده‌اید ببینید:
t.iss.one/SarsCoVTwo/1931

🔴تیومرسال (تیمِروسال) چیست و چرا مطالبی که دربارۀ نقش آن در چسبیدن اجسام به بدن گفته‌اند درست نیست:
t.iss.one/andishehsarapub/8869

🔴این ویدئو شخصی را نشان می‌دهد که با استفاده از پودر بچه متوجه شده است که علت چسبیدن آهنربا به بدنش خاصیت مغناطیسی نبوده:
t.iss.one/HealthNotes/13567

🔴ویدئوهای مختلفی در فضای مجازی بازنشر شده که در آنها نشان داده می‌شود که به صورت «نمایشی» به اشخاصی واکسن تزریق می‌شود یعنی تظاهر به تزریق واکسن می‌شود.
ماجرای این ویدئوها چیست؟
t.iss.one/Fact_Check/420

🔴کلیدی که به آهنربا نمی‌چسبد، چسبیدنش به پوست نشانۀ آهنربایی شدن نیست:
t.iss.one/HealthNotes/13561

🔴پنج روش ساده برای معلوم شدن اینکه چسبیدن اشیا به بدن اشخاص به واکسن مربوط نیست:
t.iss.one/nouritazeh/6095

🚨پیامهای نادرست ضدواکسنها چه زیانهایی دارد؟
t.iss.one/nouritazeh/6671

🚨سرنخِ ٪۶۵ از اطلاعات گمراه‌کننده دربارۀ واکسن کووید-۱۹، تنها به ۱۲ نفر می‌رسد:
t.iss.one/CovidPapers/3518

✅آیا کسانی که واکسن کووید-۱۹ را دریافت کرده‌اند ممکن است ناقل ویروس باشند؟
t.iss.one/nouritazeh/5372

✅اثر واکسن از این واضحتر؟
t.iss.one/nouritazeh/6586

✅چرا بسیاری از مردم از واکسن بیشتر می‌ترسند تا از کوروناویروس؟
t.iss.one/nouritazeh/5853

✅در میانۀ بحران، واکسیناسیون راه حل فوری نیست:
t.iss.one/nouritazeh/6280

✅برای طرفداری از واکسن از آنطرفِ بام نیفتیم:
t.iss.one/nouritazeh/6547

✅در پیامهای مختلفی مطالبی دربارۀ واکسیناسیون مطرح شده که دارای اشکالات مهمی است که باید در رفع آنها بکوشیم تا سبب بروز مشکلاتی نشود:
t.iss.one/nouritazeh/5161

✅آیا کسانی که واکسن کووید-۱۹ را دریافت کرده‌اند ممکن است ناقل ویروس باشند؟
t.iss.one/nouritazeh/5372

✅در برابر کووید-۱۹ چند درصد از مردم یک جامعه باید واکسینه شوند:
t.iss.one/nouritazeh/4452

💉دربارۀ واکسیناسیون نوجوانان:
t.iss.one/nouritazeh/6976

💉⚠️واکسن به‌تنهایی نمی‌تواند کووید-۱۹ را مهار کند:
t.iss.one/nouritazeh/6226

💉⚠️درمان و واکسن با هم و بدون رعایت نکات پیشگیرانه نیز نمی‌توانند:
t.iss.one/nouritazeh/6740

🚨مخالفین واکسن با ادعاها و شایعات می‌توانند مانع دستیابی به هدف واکسیناسیون شوند و بگویند واکسیناسیون به نتیجه نرسید:
t.iss.one/nouritazeh/6061

🌱لطفاً با بازنشر این پیام نگرانی مردم را رفع نمایید🌹
ادامه دارد:
t.iss.one/HealthNotes
t.iss.one/nouritazeh
t.iss.one/Fact_Check
t.iss.one/SarsCoVTwo
✅ برای یافتن و مطالعۀ
- اخبار تخصصی،
- مقاله‌ها و
- گایدلاین‌های
مرتبط با کووید-۱۹،
واژۀ کلیدی مورد نظر خود را در کانال
t.iss.one/CovidPapers
جست‌وجو بفرمایید.

لطفاً با ارسال این پیام برای کسانی که این مطالب برایشان مفید است، آن‌ها را به کانال دعوت بفرمایید.🌹
t.iss.one/CovidPapers
t.iss.one/SarsCoVTwo
t.iss.one/nouritazeh
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
💉🔴 به زبان بسیار ساده: واکسن چگونه عمل می‌کند و چرا باید واکسن بزنیم!
🔹نقد و بررسی شایعات دربارۀ کووید-۱۹:
t.iss.one/nouritazeh
🔹اخبار واکسن کووید-۱۹:
t.iss.one/SarsCoVtwo
🔹پاسخ به پرسش‌های کووید-۱۹
t.iss.one/HealthNotes
💥مقالات و گایدلاین‌های کووید-۱۹:
t.iss.one/CovidPapers
لطفاً برای دیگران هم ارسال بفرمایید.🌹
⚠️🚨 در شرایط پاندمی کووید-۱۹ هر بیمار علامت‌داری مبتلا به کووید-۱۹ در نظر گرفته می‌شود تا هم از انتقال احتمالی بیماری به اطرافیان پیش‌گیری شود، هم مراقبت از بیمار به‌خوبی انجام شود.
t.iss.one/nouritazeh
سرماخوردگی، گرمازدگی، مواجهه با هوای سرد (مثلاً باد کولر یا موتورسواری!)، سینوزیت و مانند این‌ها تشخیص‌هایی هستند که گاهی توسط برخی بیماران مطرح می‌شوند و در روزهای نخست که ریسک انتقال بیماری زیاد است در پیش‌گیری از انتقال بیماری به اطرافیان غفلت می‌شود، پزشک را هم در شرایط سختی قرار می‌دهند که چطور بیمار را متقاعد کند که تشخیصش کووید-۱۹ است تا احتیاط‌های لازم را برای خود و اطرافیانش انجام دهد.

گاهی بیماران با یک تست آنتی‌بادی منفی (که ارزش تشخیصی ندارد و برای مطالعات اپیدمیولوژیک کاربرد دارد) تصور می‌کنند که کووید-۱۹ ندارند، گاهی با تست آنتی‌ژنیک (رپید تست) منفی و گاهی با پی‌سی‌آر منفی تصور می‌کنند که ناقل نیستند.
اگر پزشک با تشخیص بالینی بیمار را مبتلا به کووید-۱۹ تشخیص دهد، نتیجۀ منفی تست را باید کاذب در نظر گرفت و لزوماً رد کنندۀ کووید-۱۹ نیستند.

⚠️ اگر شخصی در منزلتان مبتلا به کووید-۱۹ است و شما هم علامت‌دار هستید، تست پی‌سی‌آر شما منفی هم باشد باید آن را منفی کاذب در نظر بگیرید.

✍ #دکتر_بنفشه_امین_دانشپور
متخصص بیماری‌های داخلی

🔴 اطلاعات ضروری برای عموم دربارۀ کووید-۱۹:
t.iss.one/nouritazeh/4120
لطفاً اطلاع‌رسانی بفرمایید.
❌⚠️🚨 #نگران_نباشید
AY.4.2
اطلاعات ❌نادرست زیادی دربارۀ یکی از واریانتهای زیرشاخۀ دلتا در فضای مجازی فارسی منتشر شده.

۱. نوشته‌اند واریانت جدیدی در روسیه کشف شده.
این واریانت در روسیه کشف نشده، مشاهده شده.
قبلاً در بریتانیا، دانمارک و ... زیر نظر بوده.

۲. از مسریتر بودن آن صحبت شده بدون اینکه میزان تقریبی مسریتر بودن مطرح شود.
این میزان بین ۱۰ تا ۱۵ درصد حدس زده شده که آن هم هنوز قطعی نیست و بر اساس مشاهدات ناکافی در بریتانیا بوده.
مشاهدات دانمارک چنین چیزی را نشان نمی‌دهد. (تا ۲٪ از توالی‌یابیها بوده و اکنون صفر شده)

۳. خبر را طوری ادامه داده‌اند که گویی تمام مشکلات اخیر پیش آمده در روسیه ناشی از شیوع این واریانت است.
خیر! دلایل بروز مشکلات در روسیه اینجا بررسی شد:
t.iss.one/SarsCoVTwo/2442
خلاصۀ مهمترین علل وضعیت فعلی روسیه: واکسن گریزی مردم، عدم رعایت نکات پیشگیرانه و عدم کنترل صحیح مرزها در بازگشت توریستها، کارگران و دانشجویان از کشورهای دیگر
اطلاعات بیشتر:
t.iss.one/CovidPapers/10923

۴. فعلا بر اساس جهشهای این واریانت انتظار نداریم از آنتی‌بادی بگریزد یا نرخ کشندگی بیشتر داشته باشد.
ادامه دارد:
t.iss.one/nouritazeh
4_6039536162131938068_211027_213026.pdf
2.2 MB
🚨💡ساخت لامپ ضد کرونا! موج تازۀ اینفودمی در فضای مجازی فارسی! (ورودش به «فضای با مخاطب عموم»، فارسی نبوده اما هنوز در زبان‌های دیگر چندان مطرح نشده - در زبان‌های دیگر این تعداد صفحه مجازی پرمخاطب منتظر انتشار چنین مطلبی برای کپی کردن از روی هم نیستند)

👆Visible blue light inhibits infection and replication of SARS-CoV-2 at doses that are well-tolerated by human respiratory tissue

این مقاله توسط انبوهی از کسانی که فرق
in vivo و in vitro
را نمی‌دانند
و نمی‌دانند که وقتی مطلبی در مقاله‌ای آمد لزوماً به معنی درست بودنش نیست
و نمی‌دانند که ورود این مطالب به صفحات با مخاطب عموم بخشی از اینفودمی است
و نمی‌دانند که نمی‌دانند ...
وارد صفحات متعدد وب و فضای مجازی شده.

این سه پیام اگر‌ در حجم زیاد منتشر شده بود می‌توانست به ساماندهی این وضعیت و کاهش آثار سوء آن کمک کند:

⚠️آنچه عموم باید دربارۀ مقالات تخصصی و گزارش‌هایی که بر اساس آنها به رسانه‌ها راه می‌یابند بدانند:
t.iss.one/nouritazeh/2131

⚠️اینفودمی را بشناسیم و بشناسانیم:
t.iss.one/nouritazeh/4165

⚠️خطر زردگرفتگی:
t.iss.one/andishehsarapub/8352
🔻ادامه:
t.iss.one/CovidPapers/11172
🔴💡✅ گروهی از پژوهشگران تحقیق کرده‌اند که آیا می‌توان طول موجی از نور مرئی را به مدت معین به کار گرفت که کوروناویروس جدید را تخریب کند اما برای سلولهای انسان زیان نداشته باشد؟
می‌گویند در آزمایش «در بیرون از بدن انسان» طول موجی از نور آبی را برای این کار تعیین کرده‌اند.

اینکه آیا در عمل می‌توان از آن برای از بین بردن کوروناویروس جدید در بدن انسان استفاده کرد فعلاً پاسخ مثبتی ندارد و ممکن است هرگز نداشته باشد.

👈توضیح بیشتر و مقالۀ مربوط

🔸اگر مطلبی با بیانی مطرح شود که مخاطب از آن برداشت نادرست می‌کند، همان عوارض مطلب نادرست را دارد.

🔸وقتی مطلب غیرمهم به شکلی جالب و جذاب برای عموم مطرح می‌شود، شانس دیده شدن مطالب مهم و ضروری را کم می‌کند.
این کاری‌ست که در فضای مجازی فارسی در حجم بسیار زیادی در حال انجام است.

🔸هر مطلبی که ادعا کند راهی ساده برای درمان کووید-۱۹ یافت شده، اگر آن راه عملاً هنوز وجود ندارد سبب افزایش دست کم گرفتن کووید-۱۹ می‌شود.
دست کم گرفتن کووید-۱۹ یکی از مهم‌ترین موانع مهار آن است.

❓ده دلیلِ اینکه اغلب مردم کورونا را جدی نمی‌گیرند:
مقدمه | دلیل اول | دلیل دوم
🔴 این عکس که با عناوین نادرستِ مختلفی در فضای مجازی منتشر شده است کانال انتقال آب چشمه‌ای در شیمابارا/ناگازاکی است نه جوی آب معمولی در ژاپن!
قبلاً هم در این‌جا این توضیح داده شده بود اما میزان بازدید تکذیبیه‌ها کمتر از یک هزارم میزان بازدید شایعات است و تأثیرگذاری کافی ندارد. به این دلیل، شایعات مثل تب راجعه برمی‌گردند و بارها فضای مجازی را سرشار از زباله‌های مجازی می‌کنند تا مطالب مفید دیده نشوند و از سوی دیگر فضای مجازی را به چوپان دروغگویی تبدیل می‌کنند که مطالب درستش هم در موقعیت حساس باور نشود.
👈چه باید کرد؟

👈نمونه‌ی مطالب نادرست فضای مجازی
@andishehsarapub

@Fact_Check
#سواد_رسانه‌ای
❌❓۱. آیا تعدادی عکس و نوشته بدون منبع نشان می‌دهد که این افراد دقیقاً این حرفها را زده‌اند و حرفشان درست و کامل نقل شده؟

۲. به فرض اینکه این حرفها را زده‌اند، به چه استناد کرده‌اند؟ به تصورات یا شواهد علمی؟
اگر به شواهد علمی، کدام شواهد؟ آیا فهمشان از شواهد درست بوده یا برداشت ناقص و غلط را مطرح کرده‌اند؟ آیا شواهد معتبر و به‌روزند؟

۳. آیا علم با نظرسنجی تعیین می‌شود؟! می‌رویم ببینیم نظر افراد ولو اکسپرت چیست تا ببینیم علم چیست؟ به فرض که چنین باشد چرا تنها نظر یک گروه اقلیت را جمع کرده‌ایم؟ (به فرض اکسپرت و به‌روز بودن و امانتداری در نقل)
آیا نباید نظرات مخالف، تکذیبها یا حتی پس‌گرفتن حرفها توسط خودشان را هم در نظر بگیریم؟
نوشته شده «نظرات متخصصان خارجی» آیا فقط اینها متخصصان خارجی‌اند؟!

۴. آیا کسانی که این مجموعه را گردآوری کرده‌اند طرفدار علمند؟ آیا منبعی که این مطلب را منتشر کرده سایر مطالبش معتبر بوده یا پر از مطالب شبه‌علمی و ضدعلمی است و با هدف از قبل تعیین شده‌ای مطلب منتشر می‌کند؟

۵. مطالب @Fact_Check را مطالعه بفرمایید. در این کانال نمونه‌های زیادی از چنین مطالبی بررسی، نقد و تکذیب شده.