✨"قطرات باران سیل را جاری میکند."


و ما با هم قدرت فراوانی خواهیم داشت تا زیبایی بودن و آزادی را تجربه کنیم.


روزتان پر از پیام آزادی✨

✨افسردگی پس از شور و امید

عده زیادی برام پیام نوشتند و بسیار دلسرد و پژمرده از پنجره زندگی به روزهای آینده نگاه میکنن. ناامیدی بعد از یک دوره امیدواری شدید برای تغییرات سیاسی، مثل چیزی که بعد از جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل تجربه کردیم رو میشه از نگاه روان‌شناسی فردی و جمعی تعریفش کرد. این احساس ها عمیقاً انسانیه و به چند سازوکار روانی اساسی برمیگردن. یک تحلیل چندلایه از این ناامیدی با متن قبلی من از ژان بودریار شاید بتونه کمی توضیح و هم امید بخش باشه. 

ما میدونیم که امید به عنوان یک مکانیسم دفاعی روان ما عمل میکنه. تو نظام‌های سرکوبگر یا سیستم‌های خفقان‌زده، ما معمولاً برای تحمل وضعیت سیستم، به امیدهای گاه و بیگاه از جنس "تغییر قریب‌الوقوع" متوسل میشیم. این امیدها گاهی مثل یک مکانیزم دفاعی عمل میکنن؛ یعنی روان ما برای تحمل رنج‌ها، خودش رو متقاعد میکنه که "به‌زودی همه‌چیز بهتر میشه". ولی وقتی این امید تحقق پیدا نمیکنه (مثلاً با آتش‌بس)، فروپاشی روانی موقت یا "سقوط از اوج امید" اتفاق میفته. روان نه‌ فقط باید رنج قبلی رو ادامه بده، بلکه حالا بار شکست امید رو هم باید تحمل کنه.😔

به همین خاطر پدیدهٔ "افسردگی بعد از شور"
  Post Euphoria Depression
میتونه اینو توضیح بده‌. مشابه چیزی که تو مسابقه فوتبال مثلا یا تحولات اجتماعی مثل جنبش مهسا یا جنبش های دانشجویی اتفاق میفته. وقتی ما یا کلا یک جامعه‌ به اوج هیجان و امید میرسه، ولی نهایتا چیز خاصی در ساختار سیستم تغییر نمیکنه، به سرعت وارد فاز افسردگی یا سرخوردگی میشیم. این سیکل شبیه به دوپامین در مغز عمل میکنه: مثل در طول جنگ یا بحران، امید به رهایی باعث ترشح دوپامین زیادی میشه که این انرژی و پیوستگی اجتماعی میسازه و بعد از یک آتش‌بس و بدون تغییر افت شدید دوپامین شروع میشه که این باعث خمودگی و ناامیدی یا حتی گاهی تبدیل به سردرگمی و خودتخریبی میشه.

گاهی هم ابن احساس ها به مکانیزم ناتوانی یا کنترل‌شدگی آموخته‌شده Learned Helplessness مربوط میشه.
چون اگه جامعه‌ای بارها برای تغییر تلاش کرده باشه ولی با شکست یا سرکوب مواجه شده باشه، در بلندمدت به‌طور ناخودآگاه یاد میگیره که هیچ کاری دیگه فایده نداره. اونزمان جنگ و انتظار برای براندازی، فرصتی میشه برای شکستن این چرخه. ولی وقتی تغییری حاصل نشه، این احساس بی‌قدرتی تقویت میشه.

مکانیزم‌ همجوشی روانی "تغییر رژیم" با نجات روانی یک پدیده اجتماعی هست. تو ذهن خیلی از ما ایرانیان چه داخل و چه خارج، تغییر حکومت نه‌فقط یک مسئله سیاسی، بلکه نجات روانی، حیثیتی و وجودی تلقی میشه. و وقتی تغییر رخ نمیده، تک تک ما نه‌فقط احساس شکست سیاسی، بلکه شکست شخصی، پوچی و بی‌معنایی وجودی میکنیم. چون تمام امید روانی‌ ما رو به یک چیز یعنی "فروپاشی نظام" گره زده بودیم.

با تمام این تفاسیر نیاز به معنا در شرایط جنگی هم لازمه. تو بحران‌ ها و جنگ‌ها، ما انسان‌ها برای درک رنج‌هامون دنبال معنا میگردیم. برای خیلی ها، براندازی معنای جنگ اخیر بود. وقتی اون معنا در ذهن از بین میره (با آتش‌بس و ادامه وضع موجود)، خلأ معنا شکل میگیره که در روان‌شناسی اگزیستانسیال، منبع مهم اضطراب و افسردگی تلقی میشه.

و وقتی تجربهٔ جمعی شکست و سوگ سیاسی موضوع فرد و اجتماع میشه انوقت جامعه تو این وضعیت یک سوگ دسته‌جمعی رو تجربه میکنه: سوگ از دست دادن امید، از دست دادن فانتزی نجات، و گاهی هم از دست دادن قهرمان‌های فرضی. این سوگ ممکنه با خشم، انکار، افسردگی و در نهایت بی‌تفاوتی همراه باشه (الگوی سوگ کوبلر-راس).

حالا چی کار میتونیم بکنیم با وجود اینها کمی حالمون بهتر بشه؟
برای جلوگیری از این چرخه‌ی فرساینده امید و ناامیدی باید امید واقع‌گرایانه رو به جای فانتزی‌های سریع‌الوقوع خودمون تقویت کنیم. و شاید پروژه‌های کوچیک و معنادار برای بازسازی حس کنترل (حتی در سطح فردی یا محلی) انجام بدیم که شاید احساسا مفید باشه. وهم اینکه تبدیل درد به آگاهی و گفتگو، نه به سکوت و سرکوب روانی خودمون میتونه مشکل گشا بشه. و نهایتا شناخت کارکرد روانی "انتظار تغییر ناگهانی" و جایگزینی اون با حرکت تدریجی و دیدن نقش خودمون در این میان شاید بتونه مثمر ثمر بشه. من میگم شاید روایت‌سازی جمعی یعنی داستان‌ هایی که مقاومت در ما، پایداری در ما، و رشد تدریجی رو برجسته میکنن رو تقویت کنیم، نه فقط فروپاشی سریع رو که نیروی فراوان میخواد. در کل هیچ چیزی غیر ممکن نیست و تغییر نیاز به اراده و توان داره.

دکتر موریس ستودگان