دکتر موریس ستودگان
در اوایل January 2025


✔️"عقده ناجی گری"؛ ما واقعاً نمی‌توانیم افراد دیگر را "تعمیر" کنیم.


✨چرا به مراجعینم میگفتم؛ صدمات و آسیب های گذشته افراد در رابطه با ما را درک کنیم، همدلی کنیم، ولی همه اینها بهانه ای برای رفتار تخریبی و آسیب زا با ما نیستند.


چرا امروز  به این موضوع می‌پردازم چون  رواندرمانگرم بعد از تلاطم رابطه اولم با همسرم در ۲۵ سالگی ام گفت؛ «شما یک تعمیرکار نیستید. شما نمیتوانید خرابی ها را فقط تعمیر/درست کنید.» و این پروسه به طور دقیق به من نشان داد که چرا من بیش از آنچه که باید در روابط سمی باقی بمانم، مانده‌ بودم و متقاعد شدم که می‌توانم یک شخص آسیب رسان و سواستفاده گر را به قهرمانی در زندگی ام تبدیل کنم که این را فقط در یک فیلم رمانتیک سینمای ایرانی پیدا می‌کنیم. یا چرا، به جای کنار گذاشتن دوستانی که از کودکی‌های خشن خود به عنوان بهانه‌ای برای رفتار نامناسب خود از روابط ها استفاده می‌کردند، متوجه شدم که من روی چیزی متمرکز بودم و ان تصویر "انسان خوب در همه" بود.

شاید اصرار برای تغییر کسی برای بهتر شدن ممکن است کار درستی به نظر برسد، یا حداقل گزینه بهتری نسبت به رها کردن کامل یک فرد در حال مبارزه یا موقعیت چالش برانگیزش باشد، اما به چه قیمت. دکتر گودن، روانشناس بالینی، می‌گوید، اگر همیشه به «نجات دادن» دیگران علاقه دارید، بدانید که این عادت اغلب می‌تواند بیشتر از اینکه مفید باشد به شما و آنها آسیب برساند.

هیچ‌کس نمی‌گوید که ما برای این که می‌خواهیم دست کمک برای دیگران دراز کنیم، ادم بدی هستیم، نه این فکر رایج در بین همه نیست. در واقع، بسیاری به دلایل مختلف عمیقاً انسانی، که اغلب ریشه در همدلی، عشق و تجربیات گذشته دارند، در این الگو زندگی می کنند.

دکتر  ناتالی گوتیرز، نویسنده کتاب "دردی که ما حمل می‌کنیم: شفا از PTSD"، می‌گوید: "برخی افراد ممکن است در محیط‌هایی بزرگ شده باشند که در آن شرطی شده‌اند تا «نجات‌گر» باشند. فکر کنید: شخصی که مجبور بود در خانه ای پر از درگیری نقش میانجی را بازی کند، یا شخصی که از سنین پایین مراقب یکی از اعضای بیمار خانواده بود..."   می تواند آنها را به ماندن در روابط ناسالم یا حتی توهین آمیز با امید به تغییر دیگران سوق دهد."

✨چرا آموختم که افراد اطرافم  را «تعیین» کنم؟

دکتر درمانگرم میگفت، طبیعتا برای همسر شما، [تعمیر کردن او] تغییر دادن  ذهنیت او به این معنی است که او شخص ناکارامدیست - که این روشی فوق العاده همدلانه یا سازنده برای فکر کردن به دیگران نیست. اما چه فکر کنید یا نکنید که این کار به عنوان رفع «ناکارامدی» یا کمک به آنهاست، مشکل بزرگتر این است که🔑 تغییر دادن دیگران به عهده شما نیست.

مطمئناً، می‌توانیم از کسانی که دوستشان داریم حمایت کنیم و با آنها همدلی کنیم، چون در درونشان اسیبی یا تروما تجربه کرده اند. اما  امروز می‌گویم، فقط آن‌ اشخاص آسیب دیده می‌توانند تصمیم بگیرند که ایا میخواهند به مشکلات ناشی از آسیب های دیده شده خود  رسیدگی کنند. خواه این رفتارهای مضر خود را تحت کنترل داشته باشند و یا در صدد یادگیری مهارت‌های ارتباطی سالم باشند، و یا در نهایت تلاش کنند تا درمان از طریق آسیب‌های حل‌نشده و روان‌درمانی پیگیری کنند.

در هر صورت، نکته من اینجاست؛ یک "عقده ناجی گری" در ما می‌تواند وضعیتی را که می‌خواهیم بهبود ببخشیم را بدتر کند. به گفته دکتر گوتیرز، بخشیدن یا بهانه تراشی مدام برای عادات بی‌ملاحظه (یا کاملاً اسیب زا) کسی - حتی اگر ناشی از درد و تروما باشد - پیام‌های ناگفته ای مانند، (نیازی به قبول مسئولیت نداری، چون من اونو برات انجام میدم ) را ارسال میکنیم. یا، من همیشه اینجا خواهم بود، مهم نیست با من چگونه رفتار کنید.

دکتر درمانگرم میگفت: "در نهایت، این می‌تواند یک پویایی همبسته و [هموابستگی] ایجاد کند که در آن شما رفتار بد شخص دیگری را فعال می‌کنید و به اشتباه باور دارید که می‌توانید آنها را کنترل کنید". این تلنگری بود برایم.  به عنوان مثال، دوستی داشتم که برای پیدا کردن یک شغل تلاش فراوان میکرد و من به او پول قرض میدادم  یا فهرست‌های کارهایی را  برایش میفرستادم چون کامپیوتر نداشت، منطقی بود که به‌جای انجام کارهای سخت برای پول در اوردن و یاد گرفتن کامپیوتر، به من تکیه کند و بیکار باقی بماند - در واقع به او هیچ کمکی نکردم. البته توجیح رفتار من نیست یک توصیح است برای اینکه من ۲۳ ساله بودم و در تجربه مهاجرت هم بودم و احساس می‌کردم کمک به ایرانیان در موقعیت مشابه وظیفه من است و هنوز آن احساس را به یاد دارم، گرچه اسیب ها و درس های فراوانی اموختم که در کتابم "عشق ذاتیست یا آموختنی"  نوشته ام.  


ادامه دارد...

#عقده_ناجیگری

1-2

ID:think➕

این همه رفتار  بدون بازتاب به این موضوع که چگونه یک "ناجی" "تعمیر کننده" بودن می‌تواند به سلامتی خود ما نیز آسیب برساند، ریشه در طرحواره های ما دارد. با گذشت زمان، خسته و ناامید میشدم و به خصوص زمانی که توصیه هایی میکردم که به وضوح نادیده گرفته میشد یا تلاش زیادی انجام می دادم که رابطه ای را نجات دهم...و  بدتر از همه هنوز هم با من به گونه ای اسیب زا رفتار میشد. که بعدها در پروسه درمان متوجه شدم، همه آن سرمایه‌گذارهای عاطفی  منجر به ناامیدی و حتی خشم منفعل در من میشد.  این قطعاً آن نوع رابطه سالم و متعادلی نیست که ما شایسته آن هستیم.

✨ چگونه نیاز به "نجات" مردم را کنار بگذاریم

به راحتی می توان فکر کرد که درک اینکه اعمال آسیب رسان یک نفر از کجا سرچشمه می گیرد به این معنی است که ما آنها را شاید می پذیریم [انتخاب می کنیم].

 مطمئناً‌ اگر شریک زندگی من همیشه غر میزد، فکر می‌کردم  تقصیر او نیست چون از کودکی در آن محیطی بزرگ شده‌ که این رفتار معمول بوده. یا در کودکی آسیب های فراوانی دیده و درست همین داستان‌ها بود که تریگر یک رابطه-کمک رسانی میشد.

بله، بهترین دوست دوران مهاجرت من دائماً مرا سرکوب می‌کرد، اما فکر می کردم که این فقط به این دلیل است که او نقص فیزیکی و یا احساس ناامنی دارد و یا تجربه های منفی در خانواده که برایم تعریف کرده بود. - باید به او اطمینان بدهم که دنیا جای بدی نیست...
به جای اینکه امیدوار باشم این شخص روزی، شاید، در نهایت با حمایتم "بهتر" شود، آموختم که بهتر است تمرکز را بروی خودم بگذارم.  برای احساس احترام و ارزش در این رابطه به چه چیزی نیاز دارم؟ همچنین می‌توانم به این فکر کنم که چرا این غریزه [رفتاری] بر من غلبه می‌کرد (و یک درمانگر قوی توانست مرا در رسیدن به این پاسخ راهنمایی کند): شاید برای جلوگیری از پرداختن به مشکلاتم، روی «مشکلات» دیگری تمرکز می‌کردم. یا در حال تعقیب تأییدیه شیرینی بودم که با انجام کارهای غیرممکن به دست می امد و به طور معجزه آسایی پتانسیل کامل یک فرد در حال مبارزه را شکوفا می کرد.

از آن نقطه بازتاب، توانستم تصمیم بگیرم که چگونه محدودیت‌هایم  بشناسم  و مرز ها را ترسیم کنم، انتظاراتم را با واقعیت همخوان و مقایسه کنم یا حتی در صورت لزوم کنار بروم. دکتر گودن می گوید: «ما باید انتخاب کنیم که چه نوع رفتارهایی را تحمل کنیم و چه رفتارهایی را تحمل نکنیم." و تعیین مرزها می تواند راه مهمی برای برقراری ارتباط باشد."

من‌اموختم که اگر مصمم به پیشروی در رابطه ای هستیم، سعی کنیم دردهای روانی آنها را بپذیریم - بدون اینکه به آنها یک بلیط رایگان بدهیم تا با ما بد رفتاری کنند. این ممکن است مانند گفتن چیزی شبیه این به نظر برسد: "می‌دانم که شما استرس دارید، اما من تحمل نمی‌کنم که مورد بی احترامی و توهین قرار بگیرم". یا به آنها اجازه دهیم بدانند که در کنار آنها هستیم - به شرطی که آنها نیز مایل به تلاش برای تغییر خود باشند.

به باور من اساساً، هدف این است که به آنها نشان دهیم که می‌دانیم،  آسیب دیده اند و می توانند ناخواسته آسیب بزنند - اما این به معنا نیست که آنها را در همه شرایط خواهیم پذیرفت و حق دارند در ازای درک و همدلی و دوستی به ما صدمه بزنند. تا زمانی که محدودیت‌های خود را با مهربانی و قاطعیت بیان می‌کنیم، این مکالمات و رفتار ما می‌تواند فشاری باشد که فرد مورد علاقه‌مان به آن نیاز دارد تا در نهایت تغییر کند... یا الهام‌بخش ما برای ارزیابی مجدد اینکه آیا این رابطه یک طرفه طاقت‌فرسا حتی ارزش نجات دادن دارد یا خیر، شود.

باز هم می گویم، اولویت دادن به سلامت روان ما خودخواهانه نیست، همه متخصصان با این موافق هستند. گاهی اوقات، بهترین کاری که می توانیم برای تشویق رشد، بهبودی و شادی انجام دهیم - برای همه افراد درگیر این کمپلکس - این است که بدانیم چه زمانی باید عقب نشینی کنیم و چه زمانی باید رابطه ای را رها کنیم و این حق انتخاب را داریم.


پایان



#عقده_ناجیگری
2-2


ID:think➕

دکتر موریس ستودگان

✨یک تحلیل کوتاه بر نظر ویل دورانت

ویل دورانت تو کتاب تاریخ فلسفه نوشته؛ "طبیعت هرشخصی پیمانه رنج و دردی را که باید در طی زندگی تحمل کند تعيين کرده است. این پیمانه نه خالی خواهد ماند و نه سر خواهد رفت. ... اگر فشار اندوهی از دل ما برخاست، اندوه دیگری جای آن را میگیرد، که مایه آن از پیش آماده شده بود ولی نمیتوانست محسوس شود زیرا اندوه قبلی جای خالی برای آن نگذاشته بود. ... ولی همین که جا خالی شد فورا می آید و آن را اشغال میکند."

از نظر روانشناسی، این گفته‌ی ویل دورانت رو می‌تونیم این‌طور تعبیر کنیم که ذهن انسان همواره در حال پردازش رنج و اندوه هست و به محض برطرف شدن یک مشکل، مسائل دیگر جای اونرو پر می‌کنن. ولی این به معنای یک جبر مطلق نیست؛ انسان‌ها می‌تونن از طریق رشد شخصی، تنظیم هیجان، و ایجاد معنا برای رنج‌هاشون، تأثیر این چرخه رو کاهش بدن و سطح تحمل و تاب‌آوردنشون رو بالا ببرن. حالا چرا به این نتیجه رسیدم، چون این نقل‌قول از تاریخ فلسفه ویل دورانت به نوعی دیدگاه جبرگرایانه نسبت به رنج رو نشون میده؛ و این ایده که هر انسان سهم مشخصی از درد و رنج در زندگی داره و این سهم نه قابل حذفه و نه قابل افزایش، بلکه به اشکال مختلف خودش رو در طول زندگی نشون میده. منو به فکر فرو برد و به تحلیل دعوت کرد.
از منظر روانشناسی، این مفهوم ویل دورانت رو می‌تونیم با چند نظریه بررسی کنیم:

نظریه پردازش هیجانی و تطابق روانی کارامد هست چون تو روانشناسی شناختی و هیجانی، یکی از مفاهیم مهم اینه که ذهن ظرفیت مشخصی برای پردازش هیجانات داره. وقتی ما با یک غم یا بحران روبرو میشیم، سیستم پردازش هیجانی ما به شدت درگیر اوت وضعیته و مسائل هیجانی دیگه ممکنه به طور موقت در پس‌زمینه قرار بگیرن. ولی به محض اینکه ذهن از یک غم رهایی پیدا کنه، هیجانات سرکوب‌شده یا جدیدی که پیش‌تر فرصتی برای ظهور نداشتن، به سطح آگاهی میان و این چرخه می‌تونه دائمی باشه، طوری که همیشه نوعی رنج تو ذهن ما وجود داره.

نظریه بعدی نظریه تنظیم هیجان و تطبیق با استرس هست. تو روانشناسی مثبت‌گرا و نظریات مربوط به تنظیم هیجان، گفته میشه که انسان‌ها یک "نقطه تنظیم" (set point) در رابطه با میزان خوشبختی و رنج دارن. بعضی تحقیقات در زمینه روانشناسی مثبت نشون میدن که ما بعد از یک حادثه بسیار خوشحال‌کننده یا بسیار ناراحت‌کننده (مثل بردن جایزه بزرگ یا از دست دادن عزیزان)، معمولاً بعد از مدتی به سطح پایه‌ای از خوشحالی یا ناراحتی خودمون برمیگردیم. این پدیده می‌تونه توضیح بده که چرا بعد از حل شدن یک مشکل، به نظر میرسه که مشکلات یا دغدغه‌های جدیدی جاشون رو می‌گیرن.

اگه از منظر نظریه معنای رنج ویکتور فرانکل نگاه کنیم، تو کتاب انسان در جستجوی معنا مطرح می‌کنه، که رنج بخشی گریزناپذیر از زندگی ماست، ولی معنایی که فرد به رنجش میده، تعیین‌کننده تجربه اون از رنجش هست. از این دیدگاه، اگرچه پیمانه‌ی رنج هر کس ممکنه از پیش تعیین شده باشه، ولی نحوه مواجهه باهاش و معنایی که به اون میدیم، تعیین‌کننده تأثیرش بر زندگی ماست.

و شاید از دیدگاه یونگ کمی متفاوت تر بشه، چون این نقل‌قول را میشه در چارچوب مفاهیمی مثل سایه، ناخودآگاه جمعی و فرآیند تفرد زیر ذره بین بزاریم.

بر اساس پیمانه‌ی رنج و اصل جبران در روان یونگ بر این باوره که روان انسان یک مکانیسم خودتنظیم‌گره که از طریق "اصل جبران" (compensation principle) عمل می‌کنه. این اصل میگه که اگه ما به شدت درگیر یک وجه از زندگی خودمون باشیم (مثلاً درگیر اندوه یا شادی شدید)، بخش‌های دیگه روان ما، که سرکوب یا نادیده گرفته شده، به نوعی خودشیفتگی رو نشون خواهد داد، تا تعادل برقرار بشه. از این دیدگاه نگاه کنیم، وقتی یک اندوه فروکش می‌کنه، روان به طور طبیعی به سراغ جنبه‌های دیگه ی رنج میره که پیش‌تر فرصت بروز نداشته‌. به همین دلیل، ظاهرا پیمانه‌ی رنج همیشه پره، ولی محتواش تغییر میکنه.

اگه با کانسپت سایه و رنج درونی یونگ به این نگاه کنیم، میبینیم که مفهوم سایه در نظریه‌ی یونگ به بخش‌های نادیده گرفته‌شده یا سرکوب‌شده‌ی شخصیت ما اشاره داره. یعنی خیلی از رنج‌هایی که ما تجربه می‌کنیم، به دلیل عدم شناخت کافی از جنبه‌های ناخودآگاه ماست و درست با آنها مواجه نمیشیم. اینجا می‌تونم بگم که پیمانه‌ی رنج در واقع همون سایه‌ی ماست که مدام در حال تغییر شکله؛ هرگاهی بخشی ازش رو آگاهانه پردازش میکنیم، بخش دیگه ای ظاهر میشه.

ادامه داره...

تهیه در +think

۱-۲