کشیدگی در نجوم به چه معناست؟

کشیدگی یا elongation به فاصله‌ای که در بین خورشید و یک سیاره‌اس، از دید زمین، می‌گن. دانشمندان، این موقعیت‌رو بر حسب درجه اندازه‌گیری می‌کنن. مثلا کشیدگی °0 به این معنیه که سیاره در مقارنه یا conjunction هست و بسیار نزدیک به خورشید، از دید ما، به نظر می‌رسه.
در بعضی از مواقع، یا عطارد یا زهره با خورشید هم‌تراز می‌شن و دانشمندان، این نقطه‌ای که از جلوی خورشید عبور می‌کنه‌رو "گذر سیاره‌ای" یا planetary transit می‌نامن.
وقتی کشیدگی سیاره °180اس، اون سیاره در مقابله‌ یا opposition هست.
اما باید در نظر گرفت که همه‌ی اینها از دید ما از زمینه.
بنابراین، عطارد و زهره نمی‌تونن هیچوقت در "مقابله" باشن، چون نسبت به زمین، به خورشید نزدیک‌ترن و در نتیجه نمی‌تونن در آسمان ما، در جهت مخالف خورشید باشن.

رفرنس
رفرنس

#کشیدگی

@spaceastron

کشیدگی شرقی و غربی در نجوم

یک کشیدگی شرقی به این معنیه که از دید ما در آسمان زمین، اون سیاره در سمت راست خورشید دیده می‌شه و بنابراین بعد از اون غروب می‌کنه و در نتیجه، اون سیاره در اون دوره با نام "ستاره‌ی شامگاهی" هم شناخته خواهد شد.
یک‌ کشیدگی غربی به این معنیه که از دید ما در آسمان زمین، اون سیاره در سمت چپ خورشید دیده می‌شه و بنابراین قبل از اون غروب می‌کنه و در نتیجه، اون سیاره در اون دوره با نام "ستاره‌ی صبح‌گاهی" هم شناخته خواهد شد.
معمولا ما کشیدگی شرقی و غربی داریم. اما بعضی وقت‌ها درمورد کشیدگی‌های شمالی و جنوبی هم ممکنه بشنویم که فقط به سیاره‌هایی که محور کجی دارن اشاره می‌شه مثل سیاره‌ی اورانوس.
این نوع کشیدگی، اشاره به بیشترین فاصله‌ی شمالی/جنوبی یک قمر از سیاره‌اش می‌کنه.
در روزهای 14-16 August، کشیدگی شرقی زهره‌رو خواهیم دید و بنابراین در سمت راست خورشید قرار خواهد داشت و بعد از اون غروب می‌کنه و بنابراین "ستاره‌ی شامگاهی" صدازده می‌شه.

رفرنس
رفرنس

#کشیدگی

@spaceastron

پدیده "حلقه الماس" یا "Baily's beads":

این پدیده در شروع یا اتمام یک خورشیدگرفتگی اتفاق می‌افته. وقتی که نور خورشید قبل از پوشانده شدن کامل توسط ماه از بین دره‌ها و دهانه‌هاش عبور‌ می‌کنه، ما از زمین یکسری نقاط بسیار درخشانی‌رو می‌بینیم که شبیه به دونه‌هایی درخشان هستن.
فقط چند ثانیه طول می‌کشه ولی بااینحال، بهتره که با چشم غیرمسلح بهش خیره نشیم چون هنوز بخشی از فوتوسفر خورشید معلومه و ممکنه به چشم آسیب بزنه.

#خورشید_گرفتگی #پدیده

@spaceastron

میدان پاییزه یا "The Great Square"

همانطور که در تابستان می‌تونیم از صورت‌واره‌ی "مثلث تابستانه" برای جهت‌یابی کردن در آسمان استفاده کنیم، در پاییز، می‌تونیم از صورت‌واره‌ی میدان پاییزه برای جهت‌یابی استفاده کنیم.
این صورت‌واره از چهار ستاره‌ای که تقریبا درخشش یکسانی دارن، تشکیل شده: Markab, Scheat, Algenib, Alpheratz.
فقط ستاره‌ی Alpheratz در صورت‌فلکی Andromeda قرار داره، درحالی که سه ستاره دیگر در صورت‌فلکی Pegasus قرار دارن.
اغلب، گفته می‌شه که این مربع بزرگ پاییزه، خالیه.
اما ما می‌دونیم که هیچ‌جای آسمان شب خالی نیست و فقط از ستاره‌هایی تشکیل شده که با چشم غیرمسلح نمی‌تونیم ببینیم.

رفرنس

#صورت_فلکی

@spaceastron

افسانه‌ی میدان پاییزه:

ما صورت‌فلکی Pegasusرو بعنوان یه اسب بالدار می‌شناسیم اما برای فهمیدن افسانه‌اش، باید از یه داستان دیگه‌ای شروع کنیم. در افسانه‌ی یونانی، ملکه Cassiopeia ادعا می‌کنه که خودش یا دخترش، پرنسس Andromeda، از نرئیدهای جاودان (پریان دریا)، خوشگل‌تره. بنابراین، نرئیدها، از خدای دریا، Poseidon، می‌خوان که انتقام بگیره. برای انتقام گرفتن، Poseidon از Cassiopeia و شاه اتیوپی Cepheus می‌خوان که پرنسس Andormedaرو فدا کنن به هیولای دریا: Cetus. بنابراین، آندرومدا رو توسط یک زنجیر به یک سنگ دریا بستن تا فدای هیولای دریا بشه. اما در لحظه‌ی حساسی، قهرمان Perseus که اسب بالدار Pegasusرو‌ می‌روند به نجاتش اومد.

رفرنس

#صورت_فلکی #افسانه‌

@spaceastron

افسانه‌ی میدان پاییزه:

این قهرمان از سر مدوسای گورگون (گورگون‌ها، سه‌تا فیگور مونث با چهره‌ای وحشتناک بودن که می‌گفتن که هرکی می‌دیدتشون تبدیل به سنگ‌ می‌شد) استفاده کرد تا Cetusرو تبدیل به سنگ کنه. بعد Perseus، پرنسس Andromedaرو آزاد کرد و باهم فرار کردن و گفته می‌شه که عاشق هم شدن و زندگی خوبی‌رو سپری کردن. در آخر، زئوس همه‌ی اینهارو به همراه Delphinus، دلفینی که آندرومدا رو دلداری داد، تبدیل به صورت‌فلکی کرد و در آسمان قرار داد.
حالا این صورت‌واره‌ی "میدان پاییزه"، بالاتنه‌ی صورت‌فلکی Pegasusرو تشکیل می‌‌ده.

رفرنس

#صورت_فلکی #افسانه

@spaceastron

راز عظمت سیاه‌چاله‌ها کشف شد!

برای اولین بار، اخترشناسان یک سیاه‌چاله‌ی کلان‌جرم که در مرکز کهکشان NGC 4696 قرار داره در فاصله‌ای حدود 145 میلیون سال نوری‌رو دیدن که به خودش غذا می‌ده و بعدش غذاش‌رو بیرون می‌ریزه در یه چرخه‌ی کیهانی که می‌تونه توضیح بده که چطور این اجرام آسمانی به این سرعت رشد کردن. تلسکوپ فضایی جیمزوب (JWST) گاز سردی‌رو که از یه رشته به پایین سرازیر می‌شه‌رو در یه دیسک چرخان به وسعت 800 سال نوری جمع می‌شه‌ و غذای سیاه‌چاله‌ی کلان‌جرم مرکزش می‌شه، مشاهده کرده. در ادامه، این گاز داغ به بیرون رانده شد و وقتی سرد شد دوباره به دورن سیاه‌چاله رفت. این روشن‌ترین مدرکیه که نشون می‌ده که این غول‌های کیهانی دارای یه چرخه‌ی خودتنظیم هستن و به این سوال پاسخ می‌دهد: چطور سیاه‌چاله‌ها در جهان اولیه با این سرعت رشد کردن؟

رفرنس

#سیاه_چاله #خبر

@spaceastron

14 July 2026

پارادوکس این کشف:

وقتی گاز به سمت یکی از این سیاه‌چاله‌ها سقوط می‌کنه، داغ می‌شه و یه هسته کهکشانی فعال (AGN) ایجاد می‌کنه. قدرتمندترین این هسته‌های کهکشانی فعال، یکسری جت از قطب‌های خود پرتاب می‌کنن (جت‌هایی که گاز رو به بیرون از کهکشان می‌رونن، می‌تونن تشکیل ستاره‌هارو در کهکشان متوقف کنن). این رفتار، پارادوکس ماست. اگر جت‌ها به گرم کردن گازهای اطراف ادامه بدن، سیاه‌چاله در نهایت می‌شه گفت گرسنه می‌مونه. بنابراین، نیازه که گاز سرد به سمت داخل بره، چون گاز گرم در برابر گرانش مقاومت می‌کنه. با اینحال، سیاه‌چاله به بلعیدن ادامه می‌ده. اما سیاه‌چاله‌هایی توسط تلسکوپ جیمزوب مشاهده شدن که میلیاردها سال سن داشتن، چیزی که طبق فیزیک برافزایشی استاندارد، ممکن نیست.

رفرنس

#سیاه_چاله #خبر

@spaceastron

14 July 2026

چطور این کشف انجام شد؟

برای 8 ساعت تلسکوپ جیمزوب، کهکشان NGC 4696رو مشاهده کرد و در داخل کره‌ی سیاه‌چاله، یک برجستگی شکل "S"ای‌رو مشاهده کرد که یک دیسک چرخشی‌رو نشون می‌داد. مواد این دیسک، با سرعتی حدود 600 کیلومتر در ثانیه، به دور مرکز می‌گشتن. در این هشت ساعت، این کشف بزرگ درمورد خودتنظیم بودن سیاه‌چاله‌ها، انجام شد. در این دیسک چرخشی، هی گاز بیشتری جمع می‌شه که با این چرخش، گرم می‌شن، این دیسک می‌شه غذای سیاه‌چاله. سیاه‌چاله، جت‌های جدیدی به بیرون می‌ده و وقتی سرد می‌شن دوباره به سیاه‌چاله برمی‌گردن. برای حل کردن این پارادوکس قبلی، محققان یه شبیه‌سازی‌ای درست کردن و به این نتیجه رسیدن که میدان‌های مغناطیسی، گاز سرد رو به سمت سیاه‌چاله‌های کلان‌جرم هدایت می‌کنن، پیش‌بینی‌ای که توسط تصاویر JWST پشتیبانی می‌شن.

رفرنس

#سیاه_چاله #خبر

@spaceastron

14 July 2026

چطور بازوهای مارپیچی کهکشان‌ها شکل می‌گیرن؟

درواقع هنوز کامل جواب‌رو نمی‌دونیم. در سال 1845، اخترشناسان اولین کهکشان مارپیچی‌رو مشاهده کردن: کهکشان Whirpool یا M51.
اما در اون زمان فکر می‌کردن که این کهکشان و بقیه‌ی کهکشان‌های مارپیچی دیگه، "سحابی‌های مارپیچی" هستن چون از وجود کهکشان‌های دیگر با خبر نبودن.
امروزه، ما کهکشان‌های مارپیچی زیادی می‌شناسیم، اما هنوز توضیح بازوهای مارپیچیشون سخته.
نواحی داخلی دیسک کهکشان‌های مارپیچی، سریع‌تر از بازوهای مارپیچی بیرونی گردش می‌کنن، بنابراین می‌شه فرض کرد که بعد از چند صد میلیون‌ها سال، بازوهای مارپیچی هی نزدیک‌ و نزدیک‌تر می‌شن تا اینکه ناپدید شن.
اما همچین اتفاقی نمی‌افته.
برای همین، دانشمندان "تئوری چگالی موج"رو پیشنهاد دادن: بازوهای مارپیچی یک الگوی موجی‌ای دارن مثل یک ترافیک سنگین.
ترافیک به همون شکل قبلی می‌مونه، اما ماشین‌های این ترافیک هی درحال تغییرن. این تئوری می‌تونه بهمون توضیح بده که چرا بازوهای مارپیچی انقدر برای مدت طولانی‌ای دووم میارن اما سوال‌های دیگه‌ای هم هستن مثل اینکه "چرا بعضی از کهکشان‌های مارپیچی از دو بازوی مارپیچی تشکیل شدن و بعضی‌های از بازوهای مارپیچی بیشتری تشکیل شدن؟"

رفرنس

#کهکشان

@spaceastron

10 July 2026

چطور بازوهای مارپیچی کهکشان‌ها شکل می‌گیرن؟

اصلا کهکشان‌های مارپیچی به گروه‌هایی تقسیم می‌شن که مربوط به تعداد بازوهای مارپیچی‌ای که تشکیلشون می‌ده هستن.
برای داشتن پاسخ این سوال، اخترشناسان، از داده‌های فضاپیمای Euclid استفاده کردن و به این نتیجه رسیدن که حدود 60% کهکشان‌های مارپیچی، دو بازوی مارپیچی دارن، حدود 15% سه بازوی مارپیچی دارن، حدود 1% یک بازوی مارپیچی دارن و درصدها باقی‌مانده برای کهکشان‌هایی هستن که تعداد بازوی مارپیچی مشخصی ندارن.
همینطور، نتیجه گرفتن که کهکشان‌هایی که دارای مرکز برآمده و بزرگی دارن، معمولا دو بازوی مارپیچی دارن و اونایی که مرکز کوچکتری دارن، دارای سه بازوی مارپیچی هستن.
تشکیل شدن بازوهای مارپیچی یک کهکشان بستگی به مقدار متمرکز بودن ماده‌اس که شامل ماده تاریک هم می‌شه. بنابراین تعداد بازوهای مارپیچی یک کهکشان، بهمون درمورد مقدار ماده تاریکی که در مرکزش‌ هست‌رو هم می‌گه.

رفرنس

#کهکشان #ماده_تاریک

@spaceastron
د
10 July 2026

نیمه-ماه‌گرفتگی 28 August:

در شب ۲۸ام، شاهد نیمه‌-ماه‌گرفتگی "sturgeon moon" خواهیم بود. این اسم، اشاره به ماه کامل آگوست می‌کنه که از اسم یه دریاچه میاد.
متاسفانه در ایران فقط ماه‌گرفتگی نیم-سایه‌ای معلوم خواهد بود. کل پروسه برای تقریبا ۳۸ دقیقه طول خواهد کشید: از ساعت ۴:۵۳ تا ۵:۳۱.
فقط حدود ۵۳٪ ماه پوشانده خواهد شد چون ماه زودتر از موقع اوجش غروب می‌کنه وگرنه در بیشتر از جاهایی که می‌شه نیمه-ماه‌گرفتگی‌رو‌ دید بین ۹۳ تا ۹۶ درصد ماه پوشانده خواهد بود.
ماه، رنگ قرمز/نارنجی‌ای خواهد داشت اما blood moon نخواهد بود چون تمام ماه پوشانده نخواهد شد.

رفرنس
رفرنس

#ماه #ماه_گرفتگی

@spaceastron

ماه یه زخم تازه برداشت؛ این بار از Falcon 9

پنجم آگوست ۲۰۲۶، قسمت بالایی موشک Falcon 9 که در ژانویه‌ی ۲۰۲۵ برای پرتاب مأموریت Blue Ghost 1 استفاده شده بود، بعد از بیشتر از یک سال سرگردون بودن توی فضا با سطح ماه برخورد کرد. این برخورد عمدی نبود و حدود ۱۸ متر عرض و کمتر از ۳ متر عمق داشت.

ناسا با استفاده از مدارگرد Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) بین ۱۱ و ۱۲ آگوست از محل برخورد تصویربرداری کرد. مهندس‌ها باید مدارگرد رو دقیقاً توی موقعیتی قرار می‌دادن که دوربینش محل برخورد رو ببینه؛ چون LRO با سرعت حدود ۱.۶ کیلومتر بر ثانیه در ارتفاع حدود ۹۶ کیلومتری از سطح ماه حرکت می‌کنه.

تصاویر جدید فقط یک گودال ساده رو نشون نمی‌دن. اطراف دهانه، نوارهای روشن و تاریکی دیده می‌شه که بر اثر برخورد به وجود اومدن. این برخورد بخشی از خاک و سنگ‌های زیر سطح ماه رو بیرون ریخته و به دانشمندها اجازه می‌ده موادی رو بررسی کنن که قبل‌تر در معرض دید روی سطح ماه نبودن.

جالب اینجاست که محل برخورد هم از قبل تا حد زیادی قابل پیش‌بینی بود. اخترشناس‌های مستقل و تیم‌های ناسا مسیر این قطعه‌ی موشک رو دنبال کردن و فضاپیمای Danuri کره‌جنوبی هم اول از محل برخورد تصویربرداری کرد. بعد از مشخص شدن مختصات دقیق‌تر، LRO تونست تصاویر با جزئیات بیشتری ثبت کنه.

این اتفاق در نهایت یه آزمایش برنامه‌ریزی‌نشده برای مطالعه‌ی سطح ماه شد؛ چون دانشمندها دقیقاً می‌دونستن چه جسمی، با چه مسیری و در چه زمانی به ماه برخورد کرده. بررسی دهانه و موادی که در اثر برخورد به اطراف پخش شدن می‌تونه به بهتر شدن مدل‌های مربوط به برخوردها و شناخت ساختار سطح ماه کمک کنه.

رفرنس

#خبر_فضایی #ماه #falcon_9

@spaceastron