منابع بیگانه

Forwarded from Sherwin Vakili (شروین وکیلی)

◽️ بخشی از یادداشتم درباره‌ی کتابهای اروین یالوم که دیروز در روزنامه‌ی ایران انتشار یافت:

✅ «... وجه مشترک این آثار مهم یالوم، آن است که روایتی شخصی از مسئله‌ی کلیدی فیلسوفان نامدار به دست داده، و با مرور دقیق زندگینامه‌شان کوشیده تا روند شکل‌گیری آن مسئله را نزدشان ردیابی کند. مسائل کلیدی مورد نظر او البته به پیش‌داشتهای خودش باز می‌گردد و در مربع آزادی-مرگ-پوچی-تنهایی چرخش می‌کند، و خوانشی که از زندگی این اندیشمندان دارد هم جای چون و چرای بسیار دارد و با افزوده‌های تخیلی فراوان همراه است. گاه این افزوده‌ها رنگ کلیشه‌های سیاسی حاکم بر ادبیات عامیانه‌ را به خود می‌گیرند. چنان که مثلا در «معمای اسپینوزا» دلایلی برای دلبستگی روزنبرگ (نظریه‌پرداز نازیسم) به اسپینوزای یهودی به دست داده، که به کلی غیرتاریخی و پرت است و نشان می‌دهد آنقدر که برای خواندن اسپینوزا وقت صرف کرده، آثار روزنبرگ را نخوانده است.
اما با همه‌ی این کاستی‌ها، آثار یالوم سه نقطه قوت مهم دارند که باعث می‌شوند حتا همین روایتهای شخصی و گاه تحریف‌آمیزش هم خواندنی باشد. نخست آن که او روایتگری چیره دست است و داستانش را روان و دلکش تعریف می‌کند. حتا در آنجا که مثل «معمای اسپینوزا» مطالبی کلیشه‌ای و به لحاظ تاریخی نادرست را پیش می‌کشد، هدفش جذاب کردن روایت است و افزودن ماجراهایی هیجان‌انگیز (مثل برنامه‌های مخفی رهبران نازی) به بدنه‌ی بحثش، که ممکن است مثل بافت نوشتارهای اسپینوزا برای مخاطبان عام خشک و جدی و ملال‌انگیز جلوه کند.
دومین نقطه‌ی قوت آثارش آن است که پیش از نوشتن مطالعات تاریخی پردامنه‌ای انجام می‌دهد و بنابراین بسیاری از گوشه‌های آثارش از نظر تاریخی دقیق و جذاب هستند و مخاطب را با خود به حال و هوای زمانه‌ای می‌برد که روایت می‌شود. شرح ریزه‌کاری‌هایی مثل نوع پیراشکی‌هایی که مردم وین در دوران زندگی نیچه در کافه‌ها می‌خوردند، در نگاه اول اهمیتی ندارد، اما وقتی با شبکه‌ای از عناصر مشابه چفت و بست شود، فضایی باورپذیر و آشنا پدید می‌آورد که داستان را خواندنی و جذاب می‌سازد. خواه ناخواه عناصری تخیلی و غیرتاریخی هم در این داستان حضور دارند که مثل ارتباط میان فروید و نیچه جای چون و چرا دارند، یا مانند انگیزه‌های روزنبرگ از خواندن اسپینوزا، آشکارا نادرست هستند.
با این همه این خروج از مسیر تاریخ در روایتی تاریخی ایرادی ندارد، به ویژه وقتی که هدف اصلی اشاره به مسئله‌ای کلیدی و چالشی بنیادی در ساخت روانی انسان باشد، و این سومین نقطه‌ی قوت کارهای یالوم است. او مهارتی در تشخیص و جداسازی مسائلی دارد که ذهن آدمیان را به خود مشغول می‌دارد و پرسشهایی وجودی را با شفافیت مطرح می‌کند، که مردمان اغلب آن را در ذهن‌شان پس می‌زنند، و با این حال با آن درگیر هستند. می‌توان بحث کرد و چون و چرا انگیخت که این مسائل در چهارگانه‌ی محبوب یالوم خلاصه نمی‌شوند، یا نمودهایی عمیقتر و مهمتر را نیز در بر می‌گیرند. با این حال، در اهمیت چهار رکنی که یالوم هدف گرفته و برجستگی‌اش در روندهای زندگینامه‌ای تردیدی وجود ندارد.
به این ترتیب، تا حدودی می‌توان دریافت که چرا داستانهای یالوم تا این اندازه در سطح جهانی از اقبال برخوردار شده است. او با مطالعه و مسلح به داده‌هایی ریزبینانه، با مهارت داستان‌سرایی بالایی به زندگینامه‌های افراد می‌نگرد و چهار مسئله‌ی بنیادی مورد نظرش را در آن ردیابی می‌کند، و این برای کسانی که در زندگینامه‌های شخصی‌شان با مسائل مشابهی دست به گریبان‌اند، جذاب و آموزنده است. به این خاطر است که اروین یالوم نویسنده‌ای چنین خوب و پرمخاطب است...»

#یالوم
#روانشناسی

@sherwin_vakili

👍1

1.5K views16:24