ужо некалькі месяцаў адчуваю
губляю сэнс таго што раблю
туды-сюды калывае
як у Твін Піксе "... World of blue"

пачынаю разумець мае працы
не патрэбны на свеце нікому
няма фідбэку
няма сатысфакцыі
няма годных грошаў
няма стымулаў
апускаюся ў кому

адчуванне
прафесію абраў не тую
калісьці павярнуў не туды
як акупанты з літарай зэт
тэкстамі ўсіх катую
як казаў мой дзед
Сашачка такой бяды

нядаўна прачытаў адну каламуць
самазванца існуе сіндром
гэта калі людзі думаюць
апынуліся не на сваім месцы
некампетэнтныя хутка выкрыюць
разбурыцца кар'ерны дом

няўжо і я на гэны сіндром захварэў
хаця гэта тычыцца паспяховых людзей
таленавітых зорак ды каралеў
а не валацугі ў пошуках надзей

думаю што гэта прафесійнае выгаранне
і крах актывісцкі
ніколі не разбаўляйце колай віскі
каб дэкаданс не адбыўся ранні

нікому не дапамагае
праца надакучыла
нічога не мяняе
праўдай не гарыць
натхненнем не ззяе
як пудзіла як чучала

пісаць не хочацца нічога
бо гэта нікому не патрэбна
ні возера радасці табе ні чоўна
час пералічыць рэбры

бо гэта ніхто не чытае
а як нават хто і кіне вокам
або сажрэ кракаўскім цмокам
або на разарванне воўчай зграі

тэксты слабыя нецікавыя
тэмы маргінальныя спецыфічныя
аднойчы я апёкся каваю
дагэтуль пакутуюць героі лірычныя
слог кульгавы, шчарбаты
цырк на дроце - гэта мая зарплата

пішучы гэтыя радкі
нібыта глядзіш у тэрапэўтычнае люстра
спынішся каля Стыкса ракі
і бачыш што быццам захрас
паміж рэчаіснасцю і уласнай праекцыяй
незадаволенай эрэкцыяй
ёсць час падумаць як раз

нават калі цябе прачытае тысяча чалавек
што ад гэтага зменіцца
калі ты напішаш тысячы кніг
які мур абрынецца
паказытаць сваё самалюбства
мне гэта не цікава
словы для словаў у свеце загубленых сэнсаў
пошлая слава
ныццё няўдачніка
"песіміста скавытанне"
замкнутае кола
заганны круг
прадаю сябе затанна

кажуць працу мяняй
на якую
карпарацыю нейкую мо фізычную
што гэта за наганяй
я пратэстую
каб яшчэ горш не зрабілася на месцы новым
працу памяняць можна
можна стаць сведкам Іеговы
але паабдзіраную душу не
выгаранне стала калегаю
чым як збожжа валяцца ў гумне
пайду лепш пабегаю

27 лютага 2026 г.

Улетку 2023 г. мне напісаў адзін стары знаёмы даследчык, які як раз быў запрошаным рэдактарам чэшскага навуковага часопісу левага кірунку "Kontradikce", звязаным з Інстытутам філасофіі Акадэміі навук Чэшскай Рэспублікі. Справа была ў тым, што рэдакцыя вырашыла правесці апытанку на тэму вайны ва Украіне і бачання ўсей сітуацыі самымі анархістамі і даследчыцкім асяроддзем.

Увесну 2024 г. адказы розных асоб выйшлі ў часопісе па-ангельску. У друкавайнай версіі і онлайн.

Атрымалася цікавая падборка, куды патрапіла і мая скромная персона. Сярод паважаных мной рэспандэнтаў_к, якія ўдзельнічалі ў анкеце, ёсць, напрыклад, Давід Чычкан,
украінскі анархіст і мастак, якога забілі на вайне некалькі месяцаў назад. Ёсць адзін з маіх любімых сучасных беларускіх пісьменнікаў Макс Шчур (які вельмі даўно жыве ў Чэхіі). Ёсць анархістка-філосафка Марыя Рахманінава і перакладчыца нашай кнігі на ангельскую мову Зося Бром. Ёсць БОАК і "чыстыя ідэйныя анархісты" КРАС-МАТ, а таксама некалькі іншых вядомых даследчыкаў ды актывістаў.

Праз нейкі час таварышы пераклалі адказы на украінскую мову.

І вось даведаўся, што днямі матэрыял пераклалі на французскую мову і ён таксама даступны онлайн.

Калі маеце сяброў і знаёмых у Вене або самі будзеце там праездам, абавязкова наведайце выставу, прысвечаную анархізму.

Так атрымалася, што і я дакінуў сваю сціплую цаглінку да гэтага цікавага і важнага мерапрыемства.

Ніжэй абвестка ад арганізатараў_к:

Паважаныя таварышы,

Шчыра запрашаем вас на выставу і мерапрыемствы, прысвечаныя гісторыі анархізму, радыкальнаму чытанню і фрагментаваным архівам сацыяльнай барацьбы ў Беларусі і Усходняй Еўропе.

Ednotes. On Reading Anarchy

Адкрыццё:
10.03.2026 І 19:00–22:00

Удзельнікі_цы: Глеб Аманкулаў, Оля Сасноўская, XYANA, Вікця Удовіна

Куратар: Аляксей Барысіёнак

"Ednotes. On Reading Anarchy"
— гэта выстава, публікацыя і праект мерапрыемстваў, які грунтуецца на спадчыне Бібліятэкі вольнай думкі (BLR: Вольная Думка), самаарганізаванай анархісцкай прасторы ў Менску, што перастала існаваць пасля разгону сацыяльнага паўстання 2020 года ў Беларусі. У якасці адпраўнога пункта праект бярэ калекцыю выданняў і зінаў, прапануючы розныя спосабы чытання анархіі праз падборку матэрыялаў — ад радыкальных выданняў і фанзінаў да разнастайнай эфемернай літаратуры, — атрыманых з электроннай табліцы калекцыі бібліятэкі і з іншых крыніц: прыватных калекцый, інфашопаў і анархісцкіх архіваў. Гэтыя фрагменты, сабраныя, выкананыя, перанесеныя і зноў сабраныя запрошанымі мастакамі і пісьменнікамі, застаюцца як нататкі і канцавыя заўвагі сацыяльнай барацьбы, чакаючы, каб іх зноў прачыталі, зноў дакрануліся і актывавалі ў іншы час.

Публічная праграма:
10.03.2026 | 19:00–22:00
Вернісаж

12.03.2026 | 18:00
Мемарыяльная сходка ў гонар Давіда Чычкана, украінскага мастака і анархіста, забітага на фронце імперскай вайны расіі супраць Украіны. Арганізавана ў супрацоўніцтве з Асяй Баздырэвай, Кацярынай Лысавенка і калектывам Kriegsbilder

14.03.2026 | 15:00 
Вынікі калектыўнага чытання з Вольгай Сасноўскай

Працягласць выставы: 11.03.2026 – 14.03.2026

Гадзіны працы: Серада-пятніца: 15:00–19:00 Субота: 15:00–18:00

Адрас:
IMPROPER WALLS
Reindorfgasse 42,
1150 Vienna

Вырашыў паспрабаваць чытаць больш мастацкай літаратуры. Наколькі час дазваляе, канешне. Зараз знаёмлюся са ўспамінамі расейскага пісьменніка Уладзіміра Гіляроўскага (1855-1935), 4 тамы якога перайшлі мне з бацькоўскай бібліятэкі.

Гіляроўскі - вельмі цікавая і каларытныя постаць. Літаратарам ён стаў пасля 30 гадоў, а перад гэтым жыццё ягонае было поўнае прыгод і падарожжаў. Будучы пісьменнік быў бурлаком і з пралетарыямі працаваў на заводах ды ў партах, і ў войску правёў пэўны час, і цыркачом быў, і акторам, і пажарным, і журналістам. Чалавек неверагоднай фізычнай сілы, акрабат, адзінаборац.

Пісьменніцкі стыль у нечым падобны да Горкага, можа трошкі да Тургенева. Ён апісвае свой лёс і адначасова жыццё простага народу. Праз старонкі кнігі праходзіць рэчаіснасць Расейскай імперыі другой паловы XIX ст. з беднатой, цемнатой, алкаголем, несправядлівасцю, жорсткасцю, гвалтам... Пры гэтым побач са ўсімі цяжкасцямі тагачаснага жыцця аўтар апісвае простых людзей, з адкрытай душой, якія гатовыя дапамагчы незнаёмым, даць начлег, накарміць, абараніць. Тых, якія маюць пачуццё справядлівасці і прасякнутыя спачуваннем і эмпатыяй. Жыццё як яно ёсць. І гэта чарговы раз паказвае, што наш свет больш складаны і сярод простага насельніцтва заўсёды былі і ёсць зусім рознапалярныя з'явы. Бязлітаснасць, нянавісць існуе побач з дабрынёй, годнасцю, адвагаю.

Не тое, што я падумаў аб гэтым толькі зараз. Не. Проста хацелася чарговы раз нагадаць, што незалежна ад усіх абставін паўсюль ёсць і добрыя, і дрэнныя людзі. Нядаўна дачка спытала, ці на свеце больш добрых людзей, ці злых. Каб я ведаў! Я адказаў, што ўсё ж такі лічу, што добрых больш, бо наш свет, хоць і даўно звар'яцелы, але ж у хаосе, войнах і цемры пакуль канчаткова не апынуўся. Пакуль.

Аднак я аб іншым хацеў напісаць. У Гіляроўскага ёсць цікавы фрагмент аб нігіліст(к)ах і народавольцах 70-80 гг. XIX ст. у Волагдзе. Незалежна ад субкультурных момантаў (вопратка, стрыжкі) гэты ўрывак паказвае, што для ідэйных людзей - тагачасных рэвалюцыянераў асабістая годнасць заставалася адной з важнейшых рыс. І не трэба саромецца выкарыстоўваць сілу, каб абараніць сваю свабоду і годнасць. Таму народнікі і насілі не толькі чырвоныя касаворткі і доўгае валоссе, але і дубіны.

Весна воняет перегаром
пожаром
вспыхнут во мне злобы
утробы
матери не помню
каменоломню
в моём теле
проели
мыши, вши, заразы
ниразу
не был я в Париже
пониже
планы и идеи
недели
тянут в глубину
да ну
устал питаться светом
минетом
в пропасть не заманишь
поранишь
покалечишь больно
прикольно
вырвется в ответ
букет
апрельского вагона
с перона
праздничного дня
и западня
борьбу подарит
царит
берёзы вкусный сок
песок
не прочный материал
терял
я сотни раз печаль
а сталь
веками закалялась
клялась
но после заржавела
старела
с ней гнила душа
круша
извечный оптимизм
девиз
дожить бы до весны
а сны
покажут пустоту
и ту
всё ту же сцену ссор
я вор
здоровья своего
весна не дарит ничего.

весна 2006 г.

У розных гарадах Польшчы на пачатку сакавіка адбываюцца Маніфы - дэманстрацыі, прысвечаныя барацьбе жанчын за сваю годнасць і свае правы - 8 сакавіка. У бытнасць маю ў кракаўскай актывісцкай стыхіі я некалькі год запар уваходзіў у аргкамітэт мясцовай Маніфы. Хаця я ніколі не называў сябе феміністам, бо звычайна такім сябе не адчуваю, аднак цалкам падтрымліваю жанчын у іх барацьбе. Таксама як не магу назваць сябе сіндыкалістам ці эколагам, але усім сэрцам падзяляю гэтыя фронты барацьбы і актыўнасці.

Самая крутая Маніфа ў Кракаве адбылася 15 год таму і была прысвечана першай масавай дэманстрацыі жанчын у гэтым старынным горадзе. У 1911 г. гэта была першая маніфестацыя з нагоды Міжнароднага дня жанчын, якая сабрала некалькі тысяч удзельніц і ўдзельнікаў.

У 2011 г. мы падрыхтавалі і раздрукавалі нашу анаха-газетку, намалявалі прыгожы банэр і актыўна ўдзельнічалі у арганізацыі і правядзенні дэманстрацыі, якая, дарэчы, таксама выдалася даволі масавай.

Падчас іншых Маніф здараліся цікавыя сітуацыі. На гэтыя мерапрыемствы я заўсёды любіў прыходзіць з чорна-фіялетавым анарха-фемінісцкім сцягам. У асветніцкіх мэтах, так бы мовіць. Часцяком мяне пыталі, што гэта за сцяг. І я з гонарам тлумачыў ягонае значэнне. Аднойчы падчас шэсця я апынуўся каля нейкай інтэлігентнай жанчыны бальзакаўскага ўзросту. І яна такая мне кажа, што я - бандэравец і каб я прыбраў сцяг. Прычым казала яна гэта не вельмі культурна. Слова за слова і я проста, але рэзка адказаў, што яна з'яўляецца невукам, а яна абураная не ведала, што і сказаць. Я толькі усміхнуўся.

Іншым разам я залез на помнік Міцкевічу на Галоўным Рынку з тым жа сцягам. У прынцыпе, я рэгулярна так рабіў. Але ў той раз адзін з удзельнікаў дэманстрацыі, прафесар філасофіі Ягелонскага універсітэту, вядомы экстравагантны левак з сумнеўнымі ідэямі, падыйшоў да мянтоў і сказаў, каб яны мяне адтуль прагналі. Нікому ніколі не перашкаджала, а тут на табе. Ну я пачаў дыскусію з мусарамі. І толькі пасля таго як арганізатаркі папрасілі мяне сысці, я сышоў. Пасля гэтага мне не хацелася мець нічога агульнага з такім "фемінізмам".

У гэтым годзе няма ніякай энэргіі ўдзельнічаць у шэсці, хоць і надвор'е стаіць цудоўнае. Тым не менш віншую ўсіх жанчын з днём салідарнасьці і барацьбы за волю, роўнасць, сястрынства!

Напомнил мне друг прекрасную фразу, 
Она по душе мне, хоть я и крещён, 
Кто предал однажды - вычёркивай сразу,
Ничто не забыто, никто не прощён! 

Разгул диктатур, бардак мракобесий, 
И лето стремительно прячется в тень, 
Ты был молодым, ты вчера куралесил, 
Сегодня ты житель пустых деревень.

Но всё поменялось, плакаты и флаги,
И чувства, и ритмы - всё стало другим.
Здесь музыки нет, торжества и отваги.
Внезапно послышался пламенный гимн...

***

Напел мне поэт чудные мотивы, 
Они дополняют залпы оружий, 
Стих умолкает и локомотивы
Гудят словно речи Веры Хоружей! 

Она всегда выбивалась из строя, 
Не опасаясь судьбы Яна Гуса, 
"Уж лучше остаться вдовою героя, 
Чем жить постоянно женою труса!"

Подруги идеи, женщины мира, 
Вам ли сидеть у пустого корыта? 
Помните - нет, кроме чести, кумира! 
Никто не прощён, ничто не забыто!

2018-2026 гг.

Пытанне да асоб са старых анархісцкіх асяроддзяў: мо хто ведае расейскую паэтку-анархістку Наталлю Трапезнікаву?

Даўным-даўно давялося пазнаёміцца, пазней кантакт абарваўся. У 2010-я гады яна была актыўнай веган-спартсменкай у піцерскім клубе "Вегетарианская сила".

На YouTube канале  @DirActKPI можна знайсці каля дзясятка яе вершаў, якія яна чытала ў Падольскай камуне ў Кіеве ў 2013 годзе. Верш ніжэй прысвечаны Давіду Чычкану.

https://youtu.be/0_qYbpRcRxU?si=z6Sz-zu2Eu1LhyXO

Ты жыццём ратаваў увесь свет,
Дапамогу дарыў ім паўсюль,
Праматала як стужкі касет,
Напалохала быццам казуль.

Салідарнасць - празрыстая ніць,
Дабрыня - недасяжны струмень,
Як у пустыні - так хочацца піць!
І знайсці супакойвання цень.

Ты не здольны прайсці Рубікон,
І рукамі да зорак сягнуць.
Увесь твой лёс зіхаціць тупіком.
Як юнацкія мары вярнуць?

Усё раздаў, разгубіў, раскідаў.
Задарма, за бесцань, за пыл.
Так хацелася: дар за дар.
Атрымалася: зноў запіў.

Ты хацеў быць бліжэй да людзей...
Смутак думкі як лісце грабе.
Ён адвечны, як Бог-ліхадзей,
Хто цяпер дапаможа табе?

Сакавік 2026 г.

Пакуль чакаем афіцыйнага пацверджання, але калі Саню вызвалілі, то гэта цудоўная навіна!

❗️❗️Помилованы и депортируются в Литву анархисты Павел Шпетный и Александр Козлянко

Сегодня после переговоров между американской делегацией и Лукашенко объявлено об освобождении еще одной партии заключенных. По сообщению канала "Розовые косынки" в списках также анархисты Александр Козлянко и Павел Шпетный.

Оба осуждены по делу о международной преступной организации анархистов и получили по 6 лет лишения свободы. Должны были выйти на свободу в начале марта этого года. Но администрация колонии завела на обоих новые дела по ст. 411 (злостное неповиновение тюремной администрации) и осудила Шпетного на +2 года и Козлянко на +1.5 года лишения свободы дополнительно.

Павел Шпетный - сирота, его на свободе ждет сестра. У Александра Козлянко за время заключения умер брат Дмитрий, его ждет мама в преклонном возрасте.