ما در مجموعه کتابخانه به طرق مختلف، کتاب‌های جدید الطبع را در نقاط مختلف جهان رصد می‌کنیم که غالب اوقات از فضای مجازی بوده یا حضور در نمایشگاه‌ها و گاهی هم به وسیله ارتباط با نویسندگان و محققان و...
امشب در اتفاقی جالب به واسطه خطاط عنوان کتاب (جناب مثنّی العبیدی)، به تصحیح این کتاب که برای اولین‌بار منتشر شده پی بردیم، اما هنوز نمی‌دانیم کتاب در کدام کشور و توسط کدام ناشر به چاپ رسیده است!

https://t.iss.one/rasullib

🎙این پادکست برگرفته از مقدمه‌ کتاب «محمّدِ مورخان» نوشته محمدعلی امیرمعزی و جان‌ تولان است، که به بررسی چالش‌های بازسازی زندگی پیامبر(ص) از دیدگاه علمی و تاریخی-انتقادی می‌پردازد. نویسندگان توضیح می‌دهند که به دلیل متأخر بودن و سوگیری منابع اولیه، دستیابی به یک زندگی‌نامه دقیق تاریخی دشوار است و بیشتر با تصویرسازی‌های گوناگون از ایشان در طول قرن‌ها مواجه هستیم.
در ادامه، تحول نگاه نویسندگان مسیحی و غربی از تصویرهای خصمانه قرون وسطی تا رویکردهای عقل‌گرایانه عصر روشنگری بررسی می‌شود؛ بازنمایی‌هایی که بیش از واقعیت تاریخی، بازتاب شرایط فکری و سیاسی زمانه خودند.
همچنین بر اهمیت رویکردهای فیلولوژیک، نقد متن و دستاوردهای شرق‌شناسی مدرن تأکید می‌شود؛ رویکردهایی که به تدریج نگاه غرب را از داوری‌های ایدئولوژیک به سوی تحلیل علمی‌تر سوق داده‌اند.
در نهایت بیان می‌شود، هدف کتاب نه ارائه یک زندگی‌نامه تکراری، بلکه تحلیل تعدد روایت‌ها و بازنمایی‌های فرهنگی و تاریخی از پیامبر(ص) می‌باشد.
◾️پیش از این در یادداشتی به بخش‌هایی از این مقدمه پرداخته شده بود (اینجا)
◾️معرفی کوتاه و مروری اجمالی بر فهرست کتاب
https://t.iss.one/rasullib

◾️پیش‌درآمدی بر یک پژوهش قابل توجه

✍🏻مطالعه سده‌های نخستین اسلامی با یک چالش بنیادین در حوزه‌های روش‌شناسی و معرفت‌شناسی روبه‌روست: شکاف زمانیِ عمیق میان وقوع رخدادها و تدوین منابع اسلامی که روایت‌گر آن رخدادها هستند. بخش عمده داده‌های موجود درباره ظهور اسلام، سیره پیامبر (ص) و تحولات قرن اول هجری، از دل آثاری استخراج شده که دست‌کم یک تا دو سده پس از وقایع پدید آمده‌اند.
سیره‌ها، مغازی و جوامع حدیثی، محصول دورانی هستند که دستگاه‌های الهیاتی اسلام به تثبیت رسیده و «تصویر رسمی» از صدر اسلام در قالبی نهایی صورت‌بندی شده بود. از این منظر و به باور برخی این متون بیش از آنکه بازتاب مستقیم تجربه زیسته نسل‌های نخست باشند، بازسازی‌هایی ایدئولوژیک و تله‌ئولوژیک (به این معنا که گذشته را بر اساس نتیجه‌ نهاییِ تاریخ و برای توجیهِ وضعِ موجودِ مذهبی و سیاسی روایت می‌کنند) محسوب می‌شوند که تاریخ را از دریچه نیازهای اعصار متأخر بازخوانی می‌کنند.
در چنین سیاقی از منظر برخی اتکا به رویکرد باستان‌شناسانه و شواهد مادی و مطالعات اپیگرافیک اهمیتی دوچندان می‌یابد. کتیبه‌ها، سکه‌ها و پاپیروس‌ها به‌عنوان کهن‌ترین یافته‌های عینی، امکان نادری را برای واکاوی بی‌واسطه زبان، باورها و مناسبات قدرت در دهه‌های نخست فراهم می‌سازند. این اسناد برخلاف متون ادبی-تاریخی (منابع کتابی)، محصول فرآیندهای چندلایه تدوین و بازنویسی نیستند؛ بلکه در لحظه‌ وقوع حادثه و در بستر ضرورت‌های اجتماعی، اداری و آیینیِ همان عصر خلق شده‌اند.
مقاله «منابع مستند سده‌های نخستین اسلام: کتیبه‌ها، سکه‌ها و پاپیروس‌ها» اثر فردریک ایمبر و متیو تِریه، دقیقاً با همین نگاهِ باستان‌شناختی و عینی نگاشته شده است. این پژوهش با استفاده از تحلیل‌های پالئوگرافیک (بررسی تحول خطوط برای گاه‌نگاری) و فیلولوژیک (متن‌شناسی تاریخی)، به بررسی بازنمایی پیامبر(ص) در قدیمی‌ترین لایه‌های باستان‌شناختی می‌پردازد. نویسندگان تلاش می‌کنند نشان دهند که چگونه نام و عناوین نبوی، نه به یکباره، بلکه به صورتی تدریجی و در تلاقی با رقابت‌های سیاسیِ امویان و زبیریان، در فضای رسمی و بر روی مسکوکات و کتیبه‌ها ظاهر و تثبیت شده است.
اهمیت این جستار در عبور از پیش‌فرض‌هایِ روایاتِ متأخر و تمرکز بر شواهدی است که در «لحظه تولید»، (احتمالاً) بازتاب‌دهنده واقعیتِ موجود بوده‌اند؛ شواهدی که گاه تصویری متفاوت و سیال از هویت اسلامی ارائه می‌دهند.
همچنین باید گفت نویسندگان این مقاله، در چارچوب تاریخ‌نگاریِ انتقادی مدرن فعالیت می‌کنند، اما در این مقاله در زمره «تجدیدنظرطلبان» قرار نمی‌گیرند. آنان نه وجود تاریخی پیامبر(ص) را انکار می‌کنند و نه صراحتاً در آن تشکیک (هستی‌شناختی) می‌کنند؛ بلکه مسئله اصلی‌ سطح و نوع شواهد مستند برای بازسازی زندگی و جایگاه ایشان در سده نخست هجری است. این پژوهش بیش از آنکه درباره اصل وجود تاریخی داوری کند، درباره دیرهنگامیِ صورت‌بندی روایی و کلامیِ تصویر پیامبر(ص) و فاصله آن با شواهد مادی اولیه بحث می‌کند و نتایج جالب توجهی از بررسی و تحلیل این شواهد مادی به دست می‌دهد.
در یادداشت بعدی، ضمن مرور این مقاله، تلاش می‌شود به تبیین این نگرش در مطالعات تاریخی پرداخته شود.
Imbert, Frédéric, et Mathieu Tillier. «Les sources documentaires des premiers siècles de l’Islam: Inscriptions, monnaies, papyrus». Dans Le Mahomet des historiens, sous la direction de Mohammad Ali Amir-Moezzi et John Tolan. Paris: Les Éditions du Cerf, 2025.

https://t.iss.one/rasullib

یکی از عزیزانی که در این سال‌ها، با همکارانش در انتقال کتاب‌های خریداری شده از کشورهای مختلف به میهن عزیز و سپس به کتابخانه ما زحمات فراوانی متحمّل شدند، در روزهای اخیر به شهادت رسیده‌اند.
رحمت ورضوان خدا بر او و بر یاران شهیدش و بر رهبر شهید انقلاب...
خداوند بر قلب خانواده‌های این عزیزان، آرامش و تسلی نازل بفرماید.

@kashani1395
@rasullib