☢️ روز سیزدهم چالش 15 روزه آشنایی با تجهیزات پزشکی
رادیولوژی | X-Ray / Radiography

🔴 یکی از مهم‌ترین تجهیزات تصویربرداری پزشکی:

🤔 تا حالا فکر کردی چطور پزشک می‌تواند بدون باز کردن بدن، شکستگی استخوان یا مشکلاتی در قفسه سینه را مشاهده کند؟

جواب: دستگاه رادیوگرافی (X-Ray)


⁉️ رادیولوژی چیست؟
رادیولوژی یکی از حوزه‌های مهم تصویربرداری پزشکی است که از روش‌های مختلف برای ایجاد تصویر از ساختارهای داخل بدن استفاده می‌کند. یکی از شناخته‌شده‌ترین تجهیزات این حوزه، دستگاه رادیوگرافی با اشعه X است که برای ایجاد تصاویر دو‌بعدی از قسمت‌های مختلف بدن استفاده می‌شود.
از رادیوگرافی برای بررسی مواردی مانند شکستگی استخوان‌ها، قفسه سینه، برخی مشکلات ریوی، دندان‌ها و بسیاری از ساختارهای بدن استفاده می‌شود.



💡 نکته:
برخلاف تصویربرداری‌هایی مانند MRI، در رادیوگرافی از پرتو یونیزان X استفاده می‌شود؛ بنابراین کنترل و بهینه‌سازی دوز تابش اهمیت زیادی دارد.



⚙️ دستگاه رادیوگرافی چطور کار می‌کند؟
به زبان ساده:
تولید پرتو X > عبور از بدن > جذب متفاوت بافت‌ها >رسیدن پرتوهای عبوری به دتکتور > پردازش > تشکیل تصویر
ابتدا مولد ولتاژ بالا، شرایط لازم برای تولید پرتو X در تیوب اشعه X را فراهم می‌کند. پرتو تولیدشده از بدن بیمار عبور می‌کند؛ بافت‌های مختلف بدن، پرتو X را به میزان یکسانی جذب نمی‌کنند.
در نتیجه، مقدار متفاوتی از پرتو از قسمت‌های مختلف بدن عبور کرده و به دتکتور می‌رسد. دتکتور این اطلاعات را دریافت کرده و سیستم پردازش تصویر، آن‌ها را به یک تصویر قابل مشاهده تبدیل می‌کند.
در واقع یک دستگاه رادیوگرافی فقط یک منبع اشعه نیست؛ بلکه ترکیبی از:
☢️ تیوب اشعه X
⚡ مولد ولتاژ بالا
🎛️ سیستم کنترل و تنظیمات
🔲 کولیماتور و محدودکننده پرتو
🧍 سیستم نگهداری و موقعیت‌دهی بیمار
📡 دتکتور تصویر
🧠 سیستم پردازش تصویر
💻 نمایشگر و نرم‌افزار
است.


🔑 مهم‌ترین اصطلاحات رادیولوژی:
X-Ray | پرتو X
نوعی پرتو یونیزان که در رادیوگرافی برای ایجاد تصویر از ساختارهای داخلی بدن استفاده می‌شود.
X-Ray Tube | تیوب اشعه X
بخشی از دستگاه که پرتو X در آن تولید می‌شود.
kVp | کیلوولت پیک
پارامتری مرتبط با ولتاژ تیوب که بر انرژی و قدرت نفوذ پرتو X تأثیر می‌گذارد.
mAs | میلی‌آمپر-ثانیه
حاصل‌ضرب جریان تیوب در زمان تابش است و با مقدار خروجی پرتو ارتباط دارد.
Collimator | کولیماتور
وسیله‌ای برای محدود کردن و شکل‌دهی میدان پرتو X و جلوگیری از تابش غیرضروری به نواحی خارج از محدوده موردنظر.

Detector | دتکتور
بخشی که پرتوهای عبوری از بدن را دریافت کرده و اطلاعات لازم برای تشکیل تصویر را فراهم می‌کند.
🧩 اجزای اصلی دستگاه رادیوگرافی:
یک سیستم رادیوگرافی معمولاً شامل این بخش‌هاست:
☢️ تیوب و محفظه اشعه X
⚡ مولد ولتاژ بالا
🎛️ کنسول کنترل
🔲 کولیماتور
📡 دتکتور یا گیرنده تصویر
🧍 تخت یا نگهدارنده بیمار
🔧 پایه و سیستم حرکت تیوب
💻 سیستم پردازش و نمایش تصویر
🛡️ تجهیزات و سامانه‌های حفاظت در برابر پرتو
عملکرد صحیح تمام این بخش‌ها اهمیت دارد، چون تنظیم نامناسب یا خرابی تجهیزات می‌تواند هم کیفیت تصویر و هم دوز دریافتی بیمار را تحت تأثیر قرار دهد.

🔬 تصویر رادیولوژی چگونه تشکیل می‌شود؟
فرض کن یک پرتو X از بدن عبور می‌کند.
استخوان‌ها به دلیل چگالی و ویژگی‌هایشان، مقدار بیشتری از پرتو X را نسبت به بسیاری از بافت‌های نرم جذب می‌کنند؛ بنابراین مقدار پرتو رسیده به دتکتور در نقاط مختلف متفاوت خواهد بود.
دتکتور این اختلاف را ثبت می‌کند و سیستم پردازش تصویر، آن را به تصویر رادیوگرافی تبدیل می‌کند.
به همین دلیل در یک تصویر X-Ray، استخوان‌ها معمولاً روشن‌تر و بخش‌هایی که پرتو بیشتری از آن‌ها عبور کرده است، تیره‌تر دیده می‌شوند.



👨🏻‍🔧👩🏼‍🔧 نقش مهندس پزشکی چیست؟
در دستگاه رادیوگرافی، مهندس پزشکی با بخش‌های الکترونیکی، مکانیکی، تصویربرداری و ایمنی دستگاه سروکار دارد:
🔧 نصب و راه‌اندازی دستگاه
⚡ بررسی عملکرد مولد ولتاژ بالا و سیستم‌های الکتریکی
☢️ بررسی عملکرد سیستم تولید پرتو X
📏 بررسی پارامترهای تابش مانند kVp و mAs
📡 بررسی عملکرد دتکتور و سیستم دریافت تصویر
🖥️ بررسی کیفیت تصویر و سیستم پردازش
🔲 بررسی عملکرد کولیماتور و سیستم محدودکننده پرتو
🛡️ انجام و پیگیری آزمون‌های ایمنی و کنترل کیفیت
📋 ثبت نتایج سرویس، آزمون‌ها و نگهداری دستگاه
یکی از اصول مهم در تصویربرداری با پرتو X، بهینه‌سازی است؛ یعنی استفاده از کمترین میزان تابش لازم برای به‌دست‌آوردن تصویری با کیفیت کافی برای تشخیص. این اصل با مفهوم ALARA شناخته می‌شود.

🧠 یک نکته که باید یادت بمونه:
در رادیوگرافی، تصویر خوب لزوماً به معنی استفاده از دوز بیشتر نیست!
هدف این است که با تنظیم مناسب پارامترهای تصویربرداری، وضعیت بیمار و نوع تصویربرداری، تصویر مناسب برای تشخیص با حداقل تابش غیرضروری ایجاد شود.




🎯 جمع‌بندی روز سیزدهم
اگر بخواهیم کل مطلب را در یک جمله خلاصه کنیم:
دستگاه رادیوگرافی با تولید پرتو X و عبور دادن آن از بدن، اختلاف جذب بافت‌های مختلف را ثبت کرده و با کمک دتکتور و سیستم پردازش تصویر، یک تصویر دوبعدی از ساختارهای داخلی بدن ایجاد می‌کند.
یعنی:
☢️ تولید پرتو + 🧍 عبور از بدن + 📡 دریافت + 🧠 پردازش = 🖥️ تصویر رادیولوژی




🔥 سؤال چالش امروز:
چرا استخوان‌ها در تصویر X-Ray معمولاً سفیدتر از بافت‌های نرم دیده می‌شوند؟ 🤔☢️

@meybod_BME

🫁 روز چهاردهم چالش ۱۵ روزه آشنایی با تجهیزات پزشکی
💤 ماشین بیهوشی | Anesthesia Machine

🔴 یکی از مهم‌ترین تجهیزات اتاق عمل

❓ تا حالا فکر کردی وقتی بیمار در اتاق عمل بیهوش می‌شود، چه دستگاهی هم‌زمان گازهای تنفسی و داروی بیهوشی را با مقدار کنترل‌شده به او می‌رساند؟

🔹 ماشین بیهوشی چیست؟
ماشین بیهوشی یا Anesthesia Workstation دستگاهی است که برای تأمین و کنترل گازهای تنفسی و داروهای بیهوشی و همچنین پشتیبانی از تنفس بیمار در حین بیهوشی استفاده می‌شود.
این دستگاه می‌تواند گازهایی مانند اکسیژن (O₂)، هوا و نیتروس‌اکساید (N₂O) را دریافت و پس از تنظیم، همراه با بخار ماده بیهوشی به سیستم تنفسی بیمار منتقل کند.


💡 نکته: ماشین بیهوشی فقط یک سیستم انتقال گاز نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از سیستم گازرسانی، وپورایزر، مدار تنفسی، ونتیلاتور، سیستم جذب CO₂، مانیتورینگ و آلارم‌های ایمنی است.


⚙️ سازوکار دستگاه چگونه است؟
منبع گاز > تنظیم فشار و جریان > مخلوط شدن گازها >وپورایزر > مدار تنفسی > بیمار
گازهای ورودی ابتدا از سیستم تأمین گاز وارد دستگاه می‌شوند. سپس فشار و دبی آن‌ها کنترل شده و ماده بیهوشی توسط Vaporizer به گاز اضافه می‌شود.
مخلوط نهایی از طریق مدار تنفسی به بیمار می‌رسد و در صورت نیاز، ونتیلاتور تنفس بیمار را پشتیبانی می‌کند.

🧩 در واقع ماشین بیهوشی فقط یک دستگاه گازرسانی نیست؛ بلکه ترکیبی از:
سیستم تأمین و تنظیم گازها
Vaporizer | وپورایزر
مدار تنفسی
ونتیلاتور
جاذب CO₂
سیستم تخلیه گازهای بیهوشی
سیستم مانیتورینگ
آلارم‌ها و سیستم‌های ایمنی
است.

📌 مهم‌ترین اصطلاحات
🔹 FiO₂: درصد اکسیژن موجود در گاز تنفسی
🔹 Flow: دبی جریان گاز
🔹 Vaporizer: تبدیل و تنظیم ماده بیهوشی فرّار و افزودن آن به جریان گاز
🔹 APL Valve: کنترل محدودیت فشار در حالت دستی
🔹 CO₂ Absorber: جذب دی‌اکسیدکربن بازدم
🔹 Scavenging: خارج کردن گازهای بیهوشی اضافی

🔧 اجزای اصلی دستگاه
1️⃣ منبع گاز و رگولاتور
2️⃣ فلومترها و سیستم کنترل جریان
3️⃣ وپورایزر
4️⃣ ونتیلاتور
5️⃣ مدار تنفسی و کیسه تنفسی
6️⃣ شیرهای یک‌طرفه و APL
7️⃣ جاذب CO₂
8️⃣ سیستم تخلیه گازهای اضافی
9️⃣ سنسورهای فشار و جریان
🔟 مانیتور و سیستم آلارم

🫁 چه اتفاقی برای گاز بازدمی می‌افتد؟
در سیستم‌های دارای CO₂ Absorber، بخشی از گاز بازدمی پس از عبور از جاذب CO₂ می‌تواند دوباره وارد چرخه تنفسی شود.
در همین مسیر، سنسورها می‌توانند پارامترهایی مثل فشار، جریان، حجم تنفسی و غلظت اکسیژن را بررسی کنند و سیستم کنترل بر اساس اطلاعات دریافت‌شده عملکرد دستگاه را تنظیم می‌کند.

👩🏻‍🔧👨🏻‍🔧 نقش مهندس پزشکی در ماشین بیهوشی:
مهندس پزشکی فقط مسئول تعمیر دستگاه نیست؛ بلکه باید عملکرد قسمت‌های مختلف را بررسی و کنترل کند:
✔️ بررسی سیستم تأمین و فشار گازها
✔️ تست نشتی مدار تنفسی
✔️ بررسی عملکرد ونتیلاتور و سنسورهای جریان و فشار
✔️ بررسی عملکرد وپورایزر
✔️ بررسی سیستم آلارم و مانیتورینگ
✔️ کنترل عملکرد سیستم جذب و تخلیه گاز
✔️ انجام تست‌های ایمنی الکتریکی و عملکردی
✔️ انجام سرویس و نگهداری پیشگیرانه و ثبت نتایج تست‌ها
تست نشتی، سنسورها، آلارم‌ها، وپورایزر و سیستم تنفسی از بخش‌های مهم بررسی پیش از استفاده دستگاه هستند.


💡 یک نکته که باید یادت بمونه!
ماشین بیهوشی فقط «داروی بیهوشی» نمی‌دهد؛ بلکه یک سیستم کامل برای مدیریت گازهای تنفسی، داروی بیهوشی و پشتیبانی از تنفس بیمار است.



📚 جمع‌بندی
گازهای پزشکی > کنترل جریان و فشار >افزودن ماده بیهوشی > مدار تنفسی > بیمار
و هم‌زمان، سنسورها و سیستم مانیتورینگ وضعیت تنفس و عملکرد دستگاه را تحت نظر دارند.




🎯 سؤال چالش امروز:
اگر در مدار تنفسی ماشین بیهوشی نشتی ایجاد شود، چه اتفاقی برای فشار و حجم گاز دریافتی بیمار می‌افتد؟ 🤔



@meybod_BME

🧪 روز پانزدهم چالش ۱۵ روزه آشنایی با تجهیزات پزشکی

اتوکلاو | Autoclave / Steam Sterilizer

🔴 یکی از مهم‌ترین دستگاه‌ها برای استریل کردن تجهیزات پزشکی


❓ تا حالا فکر کردی ابزارهای جراحی و وسایل پزشکی چطور قبل از استفاده، از میکروارگانیسم‌ها پاک و استریل می‌شوند؟

🔹 اتوکلاو چیست؟
اتوکلاو دستگاهی است که برای استریل‌کردن وسایل مقاوم به حرارت و رطوبت از بخار آب اشباع تحت فشار استفاده می‌کند.
در این روش، بخار داغ مستقیماً با سطح وسایل تماس پیدا می‌کند و با استفاده از حرارت، رطوبت، فشار و زمان کافی میکروارگانیسم‌ها را غیرفعال می‌کند.

💡 نکته: فشار به‌خودی‌خود عامل اصلی کشتن میکروب‌ها نیست؛ فشار کمک می‌کند بخار به دماهای بالاتر برسد و شرایط مناسب استریل‌سازی ایجاد شود.


⚙️ سازوکار دستگاه چگونه است؟
آب > تولید بخار > خروج هوا از محفظه > افزایش دما و فشار > تماس بخار با وسایل > استریل‌سازی > تخلیه و خشک‌کردن
ابتدا آب به بخار تبدیل می‌شود. سپس هوا از محفظه خارج شده و بخار با دما و فشار مناسب وارد محفظه می‌شود.
بخار باید به تمام سطوح وسایل دسترسی داشته باشد؛ سپس با حفظ دما و زمان مشخص، فرآیند استریل‌سازی انجام می‌شود. در پایان، بخار تخلیه شده و مرحله خشک‌کردن انجام می‌شود.

🧩 در واقع اتوکلاو فقط یک محفظه بخار نیست؛ بلکه ترکیبی از:
محفظه استریل‌سازی
سیستم تولید و ورود بخار
سیستم کنترل دما و فشار
سیستم تخلیه هوا
پمپ وکیوم در مدل‌های پیش‌خلأ
سنسورهای دما و فشار
شیرها و سیستم‌های ایمنی
سیستم خشک‌کن
کنترلر و نمایشگر
است.


📌 مهم‌ترین اصطلاحات
🔹 Temperature: دمای استریل‌سازی
🔹 Pressure: فشار داخل محفظه
🔹 Exposure Time: مدت زمان قرارگیری در شرایط استریل‌سازی
🔹 Steam: بخار مورد استفاده برای استریل‌سازی
🔹 Vacuum: ایجاد خلأ برای خارج‌کردن هوا
🔹 Bowie-Dick Test: آزمون بررسی عملکرد حذف هوا در اتوکلاوهای پیش‌خلأ
دو دمای رایج در استریل‌سازی با بخار ۱۲۱°C و ۱۳۲°C هستند؛ اما زمان چرخه به نوع دستگاه، نوع وسیله، بسته‌بندی و نوع بار بستگی دارد.

🔧 اجزای اصلی دستگاه
1️⃣ محفظه استریل‌سازی
2️⃣ مخزن آب
3️⃣ المنت یا سیستم تولید بخار
4️⃣ سنسور دما
5️⃣ سنسور فشار
6️⃣ شیرهای کنترل
7️⃣ پمپ وکیوم در مدل‌های پیش‌خلأ
8️⃣ سیستم تخلیه بخار
9️⃣ سیستم خشک‌کن
🔟 کنترلر، نمایشگر و سیستم آلارم


🦠 چگونه می‌فهمیم استریل‌سازی درست انجام شده؟
عملکرد چرخه فقط با دیدن عدد دما روی نمایشگر تأیید نمی‌شود.
برای کنترل فرآیند می‌توان از مانیتورهای مکانیکی، اندیکاتورهای شیمیایی و اندیکاتورهای بیولوژیکی استفاده کرد. در آزمون‌های بیولوژیکی بخار، اسپورهای Geobacillus stearothermophilus به‌عنوان شاخص استفاده می‌شوند.



👨🏻‍🔧👩🏻‍🔧 نقش مهندس پزشکی در اتوکلاو
مهندس پزشکی باید عملکرد قسمت‌های مختلف دستگاه را بررسی و کنترل کند:
✔️ بررسی عملکرد سنسورهای دما و فشار
✔️ بررسی سیستم تولید و ورود بخار
✔️ تست نشتی محفظه و درب
✔️ بررسی عملکرد پمپ وکیوم
✔️ بررسی شیرها و سیستم تخلیه
✔️ بررسی عملکرد سیستم خشک‌کن
✔️ بررسی آلارم‌ها و سیستم‌های ایمنی
✔️ انجام تست‌های عملکردی و کالیبراسیون
✔️ بررسی نتایج تست‌های کنترل کیفیت و ثبت سوابق سرویس



💡 یک نکته که باید یادت بمونه!
استریل‌سازی موفق فقط به «داغ شدن دستگاه» بستگی ندارد!
باید بخار مناسب + دما + فشار + زمان + تماس صحیح بخار با تمام سطوح در شرایط مناسب فراهم شود. وجود هوای باقی‌مانده می‌تواند مانع رسیدن بخار به بعضی قسمت‌های بار شود


📚 جمع‌بندی
آب > بخار > حذف هوا > افزایش دما و فشار > تماس بخار با وسایل > زمان کافی > تخلیه و خشک‌کردن > وسایل استریل
اتوکلاو یکی از رایج‌ترین روش‌های استریل‌کردن تجهیزات مقاوم به حرارت و رطوبت در مراکز درمانی است.



🎯 سؤال چالش امروز:
چرا وجود هوای باقی‌مانده داخل محفظه اتوکلاو می‌تواند باعث شود یک وسیله به‌درستی استریل نشود؟ 🤔


@meybod_BME

بر اساس همکاری انجمن علمی مهندسی پزشکی میبد با رویداد MedAI Summit
کد تخفیف ۲۰درصدی ثبت نام برای دانشجویان مهندسی پزشکی میبد در نظر گرفته شده است.

جهت دریافت کد تخفیف به آیدی زیر مراجعه کنید.
@Z_akbari2004

🧬 استفاده از هوش مصنوعی در مسیر تشخیص سرطان و پاتولوژی محاسباتی از زبان دستیار تخصصی پاتولوژی دانشگاه کالج لندن به زبان فارسی در MedAI Summit 2026:

https://t.iss.one/MedAISummit/154

افتخاری دیگر برای گروه مهندسی پزشکی دانشگاه میبد :
🎖 قرار گرفتن نام ۳ عضو هیات علمی دانشگاه میبد در جدیدترین رتبه‌بندی جهانی ۲ درصد دانشمندان برتر دنیا

▫️دکتر مجتبی انصاری
▫️دکتر هادی زارع زردینی
▫️دکتر خسرو رضایی

🧬🔬 بازدید علمی از مرکز تحقیقات ژنتیک میبد
انجمن علمی مهندسی پزشکی دانشگاه میبد برگزار می‌کند.
✨ فرصتی برای یادگیری عملی، آشنایی با فناوری‌های نوین ژنتیک و مشاهده کاربردهای علم و تجهیزات پزشکی در دنیای پژوهش!

⭕ویژه دانشجویان درس کارگاه تجهیزات پزشکی ⭕️

📍 مقصد: مرکز تحقیقات ژنتیک میبد
📅 زمان: یکشنبه، ۲۶ مهرماه
🕙 ساعت حرکت: ۱۰ صبح

📌 برای اطلاع از اخبار و برنامه های انجمن علمی مهندسی پزشکی از طریق لینک زیر عضو شوید



💬telegram: @meybod_BME
╚══════════════