📚 کانال تلگرام کاغذک در سال ۲۰۲۵

🔸مطالب: ۵۸۸ پست منتشر کرده (روزانه حدود ۲ پست) که ۱۳ ٪ آن بازنشر شده است.
🔹اعضا: ۱٬۱۶۰ عضو دارد که ۶۹۴ نفر آن (۶۰ ٪) طی سال اخیر به کانال پیوسته‌اند (بالاترین نرخ جذب عضو جدید).
🔸بازدید: ۲۹۴٬۳۹۸ بازدید داشته (میانگین ۵۰۱ بازدید برای هر پست).
🔹تعامل: کاربران ۴٬۳۷۶ بار مطالب را در پیام‌های خصوصی فوروارد کرده‌اند. در این سال ۳٬۶۶۱ ری‌اکشن ثبت شده؛ یعنی به طور میانگین هر عضو ۳ ری‌اکشن درج کرده (در تمام کانال‌های دیگر این نسبت زیر ۱ بوده است).

محتوا عمدتاً ترکیبی از خبر و تحلیل در صنعت نشر و ترویج کتاب، رصد روندها و داده‌ها و گاهی هم مدل‌های علمی و جمع‌بندی‌های موضوعی است؛ در قالبی که هم دانش فوری به دست دهد و هم خوراک تأمل فراهم کند.
در این کانال تلاش می‌شود با رویکرد سیستمی و نگاه طراحی، مطالب برای ذینفعان مختلف کاربردی و راهگشا باشد و در عین حال نسبت به خطاها و کاستی‌ها هشدار داده شود. پایان هر هفته نیز اخبار مهم کتاب در جهان طی چند دقیقه مرور می‌شود.

▫️پربازدیدترین مطلب: پارادوکش نشر خفته (با ۱۴.۲ هزار بازدید)

#خخخ_کتاب
خبرهای خلاصه خودمونی از کتاب
در هفته‌ای که گذشت:

👶 انگلستان از دیروز برای هر نوزاد کارت کتابخانه صادر می‌کند. این برنامه در چارچوب «سال ملی خواندن ۲۰۲۶» انجام می‌شود. بعد از ۱۹۹۸ و ۲۰۰۸، این سومین تجربهٔ سال ملی خواندنشان است که با طرح‌هایی مثل توزیع کتاب در مناطق محروم ادامه پیدا می‌کند.

🎧 آمارهای ۲۰۲۵ نشان داد در چند رمان پرفروش امریکا، نسخهٔ صوتی از گالینگور جلو زده. چرا؟ (۱) راوی خوب، (۲) قیمت مناسب و (۳) بازاریابی با کلیپ‌های صوتی قبل از انتشار کتاب. بازار کتاب‌های صوتی هر روز جدی‌تر می‌شود.

💰 برای اتحادیهٔ کتاب آلمان رئیس جدید آمده. مصاحبه کرده گفته ۱۰ میلیون آلمانی نمی‌توانند درست کتاب بخوانند و یک‌چهارم کودکان هم مطالعه کافی ندارند؛ قشنگ معلوم است دارد زمینه‌چینی می‌کند برای مطالبهٔ حمایت‌های دولتی.

🌸 ژاپن در چارچوب ایدهٔ «شهرهای کتاب‌خوان» آموزش‌هایی ۲ ماهه در چند شهر شروع کرده. مثلاً برای کتابدارها و کتاب‌فروش‌ها آموزش مشترکی می‌گذارند تا یاد بگیرند چطور همکاری کنند و داده‌های سامانه‌شان را به هم وصل کنند، با این هدف که مطالعه در شهر بیشتر شود.

👑 تاجیکستان در آخرین روز سال میلادی، کتاب برگزیدهٔ ۲۰۲۵ را اعلام کرد و این جایزهٔ دولتی را تقدیم کرد به اثری ۲ جلدی که به ۳ زبان منتشر شده. کتاب «ابرمرد تاریخ‌ساز» دربارهٔ کیست؟ زندگی‌نامهٔ رئیس‌جمهور امامعلی رحمان است. بابا ابرمرد!

🧧بازار کتاب‌های دست‌دوم آخر سال چین هم شلوغ بود. از «گنج‌های پنهان» مثل نسخه‌های قدیمی و کمیک‌ها تا «جعبه کتاب شانسی» و دورهمی‌های خواندن. تورق و تخفیف چه فرهنگ خوبی برای تحویل سال است.

✨ در تونس، خیابان حبیب بورقیبه «خیابان فرهنگ» شد. ۸۰ ناشر روی ۳۰ هزار عنوان کتاب تخفیف بالا گذاشته‌اند تا نمایشگاه کتاب را به قلب شهر بیاورند. برنامه‌های ترویجی تا فردا برپاست. این همان خیابانی است که تظاهرات بزرگ انقلاب تونس هم در آن شکل گرفت.

♾️ دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی گفت امانت الکترونیک کتاب را پیاده‌سازی کرده‌ایم: نفری ۶۰ هزار تومان بدهید، ۵۰ هزار عنوان کتاب الکترونیکی امانت بگیرید و ۶ ماه هم دستتان بماند.

📚 با کاغذک در جریان بازار کتاب باشید.

آیین‌نامه «ترویج خواندن همگانی» چین

رئیس‌جمهور چین برای ترویج کتاب‌خوانی یک آیین‌نامه سراسری ابلاغ کرده که از ۱ فوریه ۲۰۲۶ (۱۲ بهمن ۱۴۰۴) اجرا می‌شود.

📚 کیفیت نشر و آثار باکیفیت 🏪 حمایت از کتاب‌فروشی‌های فیزیکی 📱 خواندن دیجیتال و سنتی 🧾 مدیریت محتوای دیجیتال 💰 مشوق‌های مالیاتی 🏛 بودجه‌گذاری محلی 🗓 هفته مطالعه 🧑‍🏫 استاندارد حرفه‌ای مروجان 🪑 سالن مطالعه رایگان ⏰ افزایش ساعت کتابخانه 🧭 اعلام ساعات و خدمات 🏗 حفاظت از زیرساخت‌ها 🏥 خواندن در مکان‌های عمومی 🚆 خواندن در حمل‌ونقل عمومی ♻️ گردش کتاب دست‌دوم 👵 خدمات سالمندان ♿️ نسخه‌های دسترس‌پذیر 🧒 برنامه کودک و نوجوان 🧠 پژوهش و پیمایش ⚖️ نظارت و مسئولیت‌ها 🧩 خواندن به مثابه خدمت عمومی

📚 ترجمه فارسی آیین‌نامه «ترویج خواندن همگانی» چین را در وب‌سایت کاغذک بخوانید.

🇻🇪 صنعت نشر کتاب در ونزوئلا

🔹جمهوری بولیواری ونزوئلا ۲۸ میلیون نفر جمعیت دارد و زبان رسمی آن اسپانیایی است.
🔸نرخ باسوادی ۹۷٫۵ ٪ است و ساختار جمعیت جوانی دارد.

🔹حدود ۶۲ ٪ جمعیتش کاربر اینترنت و ۵۳ ٪ ایشان در شبکه‌های اجتماعی فعال هستند.
🔸بر اساس شابک‌های ثبت‌شده، سالانه ۳ تا ۴ هزار عنوان کتاب (چاپی و الکترونیکی) در ونزوئلا منتشر می‌شود.

🔹آژانس شابک زیر نظر «مرکز ملی کتاب» است؛ نهادی وابسته به وزارت فرهنگ که بر اساس قانون کتاب (۱۹۹۷) سیاست‌گذار کتاب و مطالعه و حامی صنعت نشر است.
🔸تشکل صنفی مهم کشور اتاق کتاب ونزوئلا (۱۹۵۳) است که منافع ناشران، کتابفروشان و توزیع‌کنندگان را نمایندگی می‌کند.

🔹مهم‌ترین رویداد آن نمایشگاه بین‌المللی کتاب ونزوئلا (FILVEN) است که هر تابستان با محوریت نهادهای دولتی در کاراکاس برپا می‌شود.
🔸در سال‌های اخیر، نشست‌های تخصصی، برنامه‌های آموزشی و تعاملات تجاری ناشران هم تقویت شده و نمایشگاه‌های استانی در پاییز ادامه پیدا می‌کند.

🔹طرح ملی ترویج مطالعه مانوئل وادل (۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵) نقشه راه رسمی تقویت زنجیره کتاب و افزایش جمعیت خواننده است و بر تداوم رویدادهای کتاب در سراسر کشور تأکید دارد.
🔸در همین چارچوب، دیجیتال‌سازی و انتشار آنلاین برخی عناوین نیز دنبال شده است؛ از جمله تبدیل ۲۰۰ عنوان به EPUB و انتشار رایگان.

🔹واردات کتاب ونزوئلا سالانه حدود ۳ میلیون دلار گزارش شده و مبادی اصلی آن اسپانیا، امریکا و کلمبیاست.
🔸صادرات کتاب حدود ۲۵۰ هزار دلار بوده و مقصدهای اصلی آمریکا، آلمان، پرو و فرانسه بوده.

🔹ونزوئلا عضو کنوانسیون برن است؛ بنابراین اصل حمایت از حق مؤلف را به رسمیت می‌شناسد.
🔸با این حال، گزارش‌های صنفی از افزایش چاپ و تکثیر غیرقانونی کتاب و نیز کاهش شمار ناشران آموزشی فعال در سال‌های اخیر خبر می‌دهند.

📚 کاغذک

باشگاه کتاب: موتور ترویج مطالعه

گزارش اخیر مجله «پیپل» نشان داد باشگاه‌های کتاب در سال ۲۰۲۵ همچنان یکی از مهم‌ترین راه‌های انتخاب کتاب بوده‌اند و این روند در سال ۲۰۲۶ هم ادامه خواهد داشت.

این گزارش بر اساس دو نوع داده انجام شده است: اظهارات بیش از ۱۶۰۰ بزرگسال امریکایی که در سال‌های اخیر برای کتاب صوتی یا الکترونیکی هزینه کرده‌اند؛ و بررسی رفتار واقعی کاربران شبکه‌های اجتماعی کتاب‌محور طی سال ۲۰۲۵. نتایج نشان می‌دهد:

🔸 ۳۷ ٪ این کاربران در سال ۲۰۲۵ عضو باشگاه کتاب بوده‌اند.

🔹 کتابخوانی دارد از تجربه‌ای صرفاً فردی به تجربه‌ای جمعی‌تر تبدیل می‌شود.

🔸انتخاب کتاب بیش از گذشته به تعامل آدم‌ها و احساس تعلقشان گره می‌خورد.

🔹توصیهٔ انسانی و دهان‌به‌دهان آرام‌آرام از پیشنهادهای الگوریتمی جلو می‌زند.

📚 کاغذک

خستگی از فهرست‌ها و الگوریتم‌ها

در این گزارش آمده است که جذابیت فهرست‌های رسانه‌ای «بهترین کتاب‌ها» رو به کاهش است و هم‌زمان دلزدگی از توصیه‌های الگوریتمی بیشتر می‌شود؛ چون بسیاری از خوانندگان این پیشنهادها را شبیه تبلیغ می‌دانند.

در مقابل، مسیر توصیهٔ کتاب به سمت فضاهای کوچک‌تر و خصوصی‌تر در حال حرکت است؛ جاهایی که پیشنهادها نه بر اساس الگوی کلیک و فروش، بلکه از دل تجربهٔ واقعی آدم‌ها و گفت‌وگوهای جمعی شکل می‌گیرد.

یک نکتهٔ معنادار هم در داده‌ها دیده می‌شود: بخشی از افرادی که عضو باشگاه کتاب نیستند گفته‌اند اگر باشگاه‌ها امکان «پیشنهاد کتاب» داشته باشند، احتمال پیوستنشان بیشتر می‌شود. برای خیلی‌ها مسئله اصلی هنوز هم ساده است: پیدا کردن کتاب بعدی. باشگاه‌های کتاب دقیقاً روی همین نیاز دست گذاشته‌اند.

📚 کاغذک

باشگاه کتاب ساکت، بهشت درون‌گراها

در این گزارش به رشد «باشگاه‌های کتابخوانی ساکت» نیز اشاره شده است؛ دورهمی‌هایی که در آن افراد کنار هم و در سکوت کتاب می‌خوانند و فقط در صورت تمایل، پس از آن وارد گفت‌وگو می‌شوند.

این الگو برای کاستن از فشار باشگاه‌های کتاب کلاسیک شکل گرفته است؛ قالبی که معمولاً کتاب مشخص، پرسش‌های از پیش‌تعیین‌شده و بحث رسمی دارد.

طبق داده‌های گزارش، این شبکه امروز هزاران شعبه در بیش از ۵۵ کشور دارد و در سال ۲۰۲۵ دهمین سال فعالیت خود را پشت سر گذاشته است.

پیام این تجربه روشن است: برای تجربه مطالعه گروهی، همیشه لازم نیست بحث و بررسی کارشناسانه داشته باشیم. گاهی کافی است کنار هم باشیم، هم‌زمان بخوانیم و فضای مشترک آرامی تجربه کنیم.

📚 کاغذک

کنجکاوی مردم درباره قفسه کتاب سلبریتی‌ها

طبق این گزارش، یکی از مسیرهای اثرگذار در توصیه کتاب، توجه مخاطبان به کتاب‌هایی است که چهره‌های مشهور می‌خوانند و معرفی می‌کنند.

این چهره‌ها طیفی متنوع را دربر می‌گیرند؛ از اوپرا وینفری (مجری و چهره رسانه‌ای امریکایی که باشگاه کتابش را از دهه ۹۰ میلادی راه‌اندازی کرد) تا چهره‌های تازه‌تری مثل ریس ویترسپون (بازیگر و تهیه‌کننده امریکایی) و جنا بوش هیگر (مجری تلویزیونی و فعال حوزه کتاب).

نکته مهم در این نوع توصیه‌ها «روایت شخصی» است: اینکه چرا این کتاب انتخاب شده، چه چیزی در آن برجسته بوده و چه تجربه‌ای ساخته است. برای بسیاری از مخاطبان، همین روایت انسانی از فهرست‌های رسمی و رتبه‌بندی‌شده قانع‌کننده‌تر است و می‌تواند مسیر دیده شدن بعضی کتاب‌ها و نویسندگان را تغییر دهد.

📚 کاغذک

هوش مصنوعی داخل کتاب
امکان Ask this Book شرکت Amazon

وسط خواندن رمانی هستید، یک اسم یا اشاره مهم از چند فصل قبل یادتان نمی‌آید و می‌دانید جستجوی اینترنتی ممکن است کل داستان را لو بدهد. آمازون دقیقاً روی همین نقطه دست گذاشته است.

چند هفته است قابلیتی را در کیندل فعال کرده که اجازه می‌دهد خواننده سؤالش را بپرسد و پاسخ کوتاه بدون اسپویلی بگیرد. این امکان از ۱۱ دسامبر ۲۰۲۵ راه افتاده، قرار است در ۲۰۲۶ گسترده‌تر شود. ناشر و نویسنده هم امکان غیرفعال‌کردن آن را ندارند.

جذابیتش روشن است: به جای عقب‌گردهای طولانی می‌پرسید «این شخصیت کی وارد شد؟» یا «این اشاره به چه بود؟» و پاسخ را همان‌جا می‌گیرید؛ پاسخ‌هایی که برای فهم متن طراحی شده‌اند و قابل کپی و اشتراک‌گذاری نیستند.

اما دعوا از همین‌جا شروع می‌شود. انجمن نویسندگان امریکا می‌گوید این کار کتاب را به یک «محصول تعاملی و تقویت‌شده» شبیه نسخه‌های حاشیه‌نویسی‌شده تبدیل می‌کند و بنابراین باید حقش جداگانه مذاکره و هزینه‌اش تعریف شود.

آمازون می‌گوید حق اضافه‌ای لازم نیست چون پاسخ‌ها فقط بر پایه متن همان کتابِ خریداری‌شده تولید می‌شوند و داده‌ها برای آموزش مدل ذخیره نمی‌شوند؛ به‌نوعی این تقویت امکان جستجو است.
چنین تغییرهایی در رابط خواندن، می‌تواند قواعد بازی در بازار کتاب را جابه‌جا کند.

📚 کاغذک

هوش مصنوعی داخل کتاب صوتی
امکان VoiceChat از شرکت ElevenLabs

همان کاری که آمازون با کتاب الکترونیک کرده، برای کتاب صوتی هم انجام شده است: اضافه‌شدن یک لایه هوشمند که وسط شنیدن، به سؤال مخاطب جواب می‌دهد.

دارید یک کتاب صوتی گوش می‌کنید؛ چند دقیقه حواستان پرت می‌شود و چیزی را متوجه نمی‌شوید. تا امروز یا باید عقب می‌زدید و دوباره گوش می‌دادید، یا بی‌خیال می‌شدید.
اپلیکیشن اِلِوِن‌ریدر از ۲ دسامبر ۲۰۲۵ قابلیتی فعال کرده که اجازه می‌دهد شنونده حین گوش‌دادن، با صدا سؤال بپرسد و پاسخ صوتی بگیرد.
مثلاً می‌پرسید «الان چرا بحثشان این‌قدر بالا گرفت؟» و یک توضیح کوتاه می‌شنوید.

نکته مهم، مسیر حقوقی متفاوت این امکان است. این قابلیت فعلاً فقط روی محتوایی فعال شده که نویسندگان مستقل مستقیم در همان فضا منتشر کرده‌اند یا کاربر خودش بارگذاری کرده است.
شرکت هم صریح گفته بدون رضایت ناشر، چنین تعاملی را روی محتوای او فعال نمی‌کند و به‌دنبال همکاری‌های مجوزدار است.

با هوش مصنوعی، کتاب صوتی آرام‌آرام از یک فایل پخش‌شونده به یک تجربه گفت‌وگومحور تبدیل می‌شود.

📚 کاغذک