از هژمونی تا برهم‌زنندگی نظم: تحلیل جایگاه اسرائیل در نظم نوین امنیتی خاورمیانه

🖊 به قلم: محمدرضا صادقی پژوهشگر مهمان مرکز پژوهش های استراتژیک خاورمیانه


آیا تحرکات اخیر اسرائیل در منطقه غرب آسیا، به‌ویژه عملیات‌های یکجانبه و تهاجمی، نشانه‌ای از ظهور یک هژمون جدید منطقه‌ای است یا خیر؟ تحلیل حاضر با تمرکز بر تمایزات بنیادین میان مفهوم «هژمونی تثبیت‌کننده» و «قدرت برهم‌زننده نظم»، استدلال می‌کند که استراتژی اسرائیل، علی‌رغم برخورداری از برتری نظامی و فناورانه، فاقد مؤلفه‌های لازم برای کسب هژمونی پایدار است. چرا اسرائیل نمی‌تواند یک هژمون باشد؟

🌐 متن کامل این نوشته هم‌اکنون در وب‌سایت پژوهشکدهٔ مطالعات پیشرفتهٔ خاورمیانه قابل مشاهده است.
https://www.cmess.ir/Page/View/2025-12-27/11610

بمباران نیروهای شورای اننتقالی جنوب توسط سعودی: آیا رقابت عربستان سعودی و امارات متحده عربی در حال خارج شدن از کنترل است؟

🖊 به قلم: دکتر امین پرتو، پژوهشگر ارشد پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه

ده سال پیش امارات متحده عربی و عربستان سعودی، دو کشوری بودند با نزدیک‏ترین سیاست ‏ها و در وضعیت اتحاد راهبردی با همدیگر. ارتش‏های دو کشور، دوشادوش یکدیگر در یمن در حال جنگ با انصارالله یمن بودند. سربازان اماراتی و سعودی هر دو در جنگ با انصارالله کشته می ‏شدند و ائتلاف نظامی دو کشور کوشش می‏ کرد تا جلوی این متحد جمهوری اسلامی ایران در یمن را بگیرد. اما این تنها بخشی از اتحاد دو کشور در موضوعات مختلف بود.

🌐 متن کامل این نوشته هم‌اکنون در وب‌سایت پژوهشکدهٔ مطالعات پیشرفتهٔ خاورمیانه قابل مشاهده است.
https://www.cmess.ir/Page/View/2025-12-27/11611

سفر بن‌زاید به پاکستان؛
از دیپلماسی نمادین تا مهندسی نفوذ ژئوپلیتیکی

🖊 به قلم: دکتر سمیه مروتی؛ مدیر گروه مطالعات جنوب آسیا در مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه

سفر رسمی شیخ محمد بن زاید آل نهیان، به جمهوری اسلامی پاکستان در ۲۶ دسامبر ۲۰۲۵، در نگاه نخست ممکن است در قالب یک دیدار دوجانبه تشریفاتی میان دو کشور با روابط دیرینه و «برادرانه» تفسیر شود. با این حال، بررسی دقیق زمینه‌های زمانی، نشانه‌های دیپلماتیک، محتوای گفت‌وگوها و بستر تحولات منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای نشان می‌دهد که این سفر را باید به‌عنوان یک کنش راهبردی چندلایه درک کرد؛ کنشی که هم‌زمان واجد ابعاد اقتصادی، امنیتی، ژئوپلیتیکی و نمادین است و در چارچوب بازتعریف نقش امارات در نظم در حال گذار منطقه‌ای معنا می‌یابد.

🌐 متن کامل این نوشته هم‌اکنون در وب‌سایت پژوهشکدهٔ مطالعات پیشرفتهٔ خاورمیانه قابل مشاهده است.
https://www.cmess.ir/Page/View/2025-12-28/11612

غرب ستیزی از شریعتی و آلِ احمد تا آلِ اردوغان

🖊 به قلم: محمد علی دستمالی؛ عضو گروه یک و پژوهشگر مهمان ممتاز در گروه مطالعات جامعه و سیاست خارجی ترکیه

بررسی دلایل همنوایی و شباهت سخنان فرزند رییس جمهور ترکیه با سردمداران ایرانی شعار غرب ستیزی، اهمیت بسیار دارد. باید دید، این ستیز ریشه‌ی اندیشگی و تمدنی دارد یا دلایل ساختاری و حکمرانانه؟ سخنان اخیر بلال اردوغان پسرارشد رییس جمهور ترکیه درباره‌ی دو مفهوم «غرب» و «روشنفکری»، در نوع خود، جالب توجه و کم سابقه است...

🌐 متن کامل این نوشته هم‌اکنون در وب‌سایت پژوهشکدهٔ مطالعات پیشرفتهٔ خاورمیانه قابل مشاهده است.
https://www.cmess.ir/Page/View/2025-12-28/11613

جغرافیای پنهان یک شناسایی؛ اسرائیل، سومالی لند و امنیت دریای سرخ

🖊 به قلم: پویا رضوانی؛ کارشناس ارشد مدیریت فناوری اطلاعات و مطالعات خاومیانه

وقتی خبر می‌آید که اسرائیل در ۲۶ دسامبر ۲۰۲۵ سومالی‌لند را طی بیانیه ای ادعایی به‌عنوان «دولت مستقل و حاکم» اعلام شناسایی کرده و حتی از بیانیه شناسایی متقابل و چشم‌انداز همکاری‌های اقتصادی و امنیتی و پیوستن و الحاق سومالی‌لند به چارچوب عادی سازی روابط موسوم به «توافق‌های ابراهیم» صحبت می‌شود، وسوسه طبیعی این است که متن را صرفاً روی جنبه دیپلماتیک و نمادینِ «اولین کشورِ به‌رسمیت‌شناسنده» بنا کنیم. اما همین نقطه آغاز، اگر بدون چارچوب انتقادی و بدون توجه به زمینه‌های بحران‌های دو سال اخیر نوشته شود، می‌تواند ناخواسته به سمت عادی‌سازی کنشگری بازیگری حرکت کند که در منطقه، سابقه طولانی در امنیتی‌سازی فضاها و انتقال رقابت‌ها به جغرافیاهای جدید دارد.

🌐 متن کامل این نوشته هم‌اکنون در وب‌سایت پژوهشکدهٔ مطالعات پیشرفتهٔ خاورمیانه قابل مشاهده است.
https://www.cmess.ir/Page/View/2025-12-28/11614

🌺 تا کمتر از یک ساعت دیگر برگزار می گردد.

اجلاس برزیل و ارزیابی حضور ایران در آینده سیاست اقلیمی جهانی

🖊 به قلم: رضا فضلعلی دکتری علوم سیاسی (مسائل ایران)



تغییر اقلیم بزرگترین تهدید زیست‌ محیطی و توسعه‌های قرن بیست و یکم است. سازمان ملل متحد از طریق کنوانسیون چارچوب تغییر اقلیم(UNFCCC) و کنفرانس‌های سالانه(COP) نقش محوری در هدایت کشورها به سوی کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، سازگاری با اثرات اقلیم و تأمین عدالت اقلیمی ایفا می‌کند. کاپ یا نشست کشورها برای مقابله با تغییر اقلیم است که از ۱۹۹۵، پس از پیوستن کشورها به کنوانسیون تغییر اقلیم سازمان ملل (۱۹۹۲) آغاز شد و هدف آن کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و سازگاری با اثرات تغییر اقلیم است...

🌐 متن کامل این نوشته هم‌اکنون در وب‌سایت پژوهشکدهٔ مطالعات پیشرفتهٔ خاورمیانه قابل مشاهده است.
https://www.cmess.ir/Page/View/2025-12-29/11615

خوانشی جدید از رقابت‌های ژئوپلتیکی در شاخ آفریقا: سومالی‌لند گرانیگاه ژئوپلتیک دریایی در منطقه

🖊 به قلم: محمدرضا بابایی / عضو گروه یک و پژوهشگر مهمان در پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه

به رسمیت شناخته شدن اقلیم سومالی‌لند به عنوان یک کشور مستقل توسط اسرائیل جنجال‌ زیادی در جهان عرب به پا کرد و با واکنش‌های زیادی مواجه شد. اما فارغ از این واکنش‌ها و جنجال‌ها، این به رسمیت شناختن، دست اسرائیل را برای کنشگری بیشتر در منطقه استراتژیک شاخ آفریقا باز خواهد کرد. این امر، مقدمه را برای نفوذ اسرائیل در جنوب یمن خصوصا در منطقه باب المندب فراهم خواهد کرد.

🌐 متن کامل این نوشته هم‌اکنون در وب‌سایت پژوهشکدهٔ مطالعات پیشرفتهٔ خاورمیانه قابل مشاهده است.
https://www.cmess.ir/Page/View/2025-12-30/11616

تنش امارات و عربستان؛ از غرب آسیا تا شرق آفریقا

🖊 به قلم: شهاب دلیلی، پژوهشگر پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه

قدرتهای متوسط نوظهور در مناطق مختلف جهان ویژگی های مشترکی دارد. بیشتر این کشورها بخشی از توان خود را به افزایش نفوذ در منطقه پیرامونی و مناطق همجوار اختصاص می دهند. نفوذ همزمان امارات و عربستان در یمن، سودان و کمربند ساحلی شرق آفریقا باعث تنش میان دو کشور شده است. به زبان ساده تر عربستان و امارات از منطق نسبتا مشترکی در سیاست اقتصادی و منطقه ای پیروی می کنند. هر دو به دنبال تنوع بخشی به شرکای اقتصادی و سیاست خارجی خود هستند تا جایگاه خود به عنوان یک قدرت متوسط را تثبیت کنند.

🌐 متن کامل این نوشته هم‌اکنون در وب‌سایت پژوهشکدهٔ مطالعات پیشرفتهٔ خاورمیانه قابل مشاهده است.
https://www.cmess.ir/Page/View/2025-12-30/11617

در خاورمیانه اشیا از آنچه در آینه می‌بینید به شما نزدیکترند

🖊 به قلم: دکتر امین پرتو، پژوهشگر ارشد پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه

اگر تا پیش از این ناخرسندی‏ های عربستان سعودی از امارات در یمن، سودان، فلسطین، سوریه و سومالی اختلافاتی محدود یا ظاهری پنداشته می‏شد حالا بعد از بمباران هوایی گسترده مواضع نیروهای شورای انتقالی جنوب توسط نیروی هوایی سعودی چنین پنداشتی وجود ندارد. برخی کارشناسان ایرانی فکر می‏کردند میان ریاض و ابوظبی اختلافی وجود ندارد یا آنچه هست جنگی زرگری یا اختلافاتی محدود است. اما...

🌐 متن کامل این نوشته هم‌اکنون در وب‌سایت پژوهشکدهٔ مطالعات پیشرفتهٔ خاورمیانه قابل مشاهده است.
https://www.cmess.ir/Page/View/2025-12-31/11618

ایران در لحظه تصمیم تاریخی

🖊 به قلم: مسعود رضائی؛ پژوهشگر ارشد مهمان

ایران ظرف کمتر از دو سال گذشته، دو متحد دولتی (سوریه و ونزوئلا) و دو متحد غیردولتی خود (حماس و حزب‌الله) را از دست داده است. از این منظر، ایران در مقطعی بسیار حساس از تاریخ قرار گرفته است که بیش از آنکه یادآور آستانۀ یک تقابل بزرگ باشد، به لحظه‌ای شبیه است که پیش‌تر سوریه، ونزوئلا و حتی اوکراین تجربه می‌کنند: لحظه‌ای که یک کشور، به‌تدریج، از «مسئله‌ای باز با ظرفیت چانه‌زنی» به «موضوعی قابل مدیریت توسط دیگران» تبدیل می‌شود. تحولات اخیر در نظام بین‌الملل—از رفتار ایالات متحده در قبال دولت مادورو تا سکوت حساب‌شدۀ روسیه و چین در بزنگاه‌های امنیتی—نشان می‌دهد که خطر اصلی برای ایران نه الزاماً یک حملۀ نظامی مستقیم، بلکه لغزش فوری به موقعیتی است که طی آن تصمیم‌ها نه در تهران، بلکه دربارۀ تهران گرفته می‌شوند...

🌐 متن کامل این نوشته هم‌اکنون در وب‌سایت پژوهشکدهٔ مطالعات پیشرفتهٔ خاورمیانه قابل مشاهده است.
https://www.cmess.ir/Page/View/2026-01-05/11620

📑 گزارش خبری نشست داخلی گروه مطالعات تغییر اقلیم در خاورمیانه / پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه


👥 تشکیل نخستین نشست سازماندهی گروه مطالعات تغییر اقلیم در خاورمیانه، در آغاز سال پژوهشی 1404–1405

اولین جلسه گروه مطالعات تغییر اقلیم در خاورمیانه در پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه، همزمان با شروع سال پژوهشی جدید (1404–1405)، با محوریت «معارفه اعضا، به‌ویژه پژوهشگران تازه‌پیوسته و بررسی برنامه‌های یک‌ساله گروه» برگزار شد.

این نشست در روز سه‌شنبه 9 دی‌ماه 1404 بها مشارکت پژوهشگران به صورت هیبرید (حضوری و مجازی) و با حضور جناب آقای دکتر قدیر نصری، رئیس پژوهشکده و خانم دکتر الهام پیشداد، مدیر گروه مطالعات تغییر اقلیم، به مدت بیش از دو ساعت در محل مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه برگزار گردید.

در ابتدای جلسه، دکتر قدیر نصری در سخنانی راهبردی، بر اهمیت فزاینده تغییر اقلیم در پیوند با امنیت، روابط بین‌الملل و سیاست‌گذاری منطقه‌ای تأکید کردند. ایشان همچنین ضمن تبیین نقش پژوهشکده در حمایت علمی، معنوی و تجهیزاتی از گروه‌های مطالعاتی، بر ضرورت فعالیت مستمر، حرفه‌ای و مسئله‌محور پژوهشگران در چارچوب رسالت گروه‌های تخصصی مرکز تأکید ورزیدند.

در ادامه، خانم دکتر پیشداد ضمن خیرمقدم به ویژه به پژوهشگران جدید، به تشریح محورهای اصلی برنامه پیشنهادی گروه برای سال پیش‌رو پرداختند. مهم‌ترین سرفصل‌های مطرح‌شده شامل موارد زیر بود:

1. توسعه فعالیت‌های انتشاراتی، از جمله ترجمه کتاب‌ها و گزارش‌های به‌روز نهادهای بین‌المللی حوزه اقلیم نظیر IPCC، UNFCCC، UNEP، UNDP، بانک جهانی و سایر سازمان‌های مرتبط؛

2. نگارش مقالات علمی–پژوهشی، یادداشت‌های تخصصی و تحلیل‌های سیاستی با تمرکز بر موضوعات امنیت اقلیمی، حکمرانی اقلیمی، دیپلماسی اقلیم، تغییر اقلیم و تحولات ژئوپلیتیک منطقه و....

3. انتشار سالانه ویژه‌نامه تغییر اقلیم؛

4. برگزاری نشست‌های تخصصی، سمینارها و همایش‌های علمی مرتبط با موضوع گروه مطالعاتی و با دعوت از صاحب‌نظران برجسته

5. همکاری میان‌رشته‌ای با سایر گروه‌های مطالعاتی پژوهشکده از طریق برگزاری کارگاه‌ها و نشست‌های مشترک؛

6. تعامل علمی با پژوهشکده‌ها، نهادها و سازمان‌های تخصصی مرتبط با اقلیم

7. تشکیل کارگروه‌های تخصصی براساس اولویتهای موضوعی گروه

8. راه‌اندازی مدرسه فصلی تغییر اقلیم برای مهارت‌افزایی پژوهشگران.

در بخش بعدی جلسه، اعضای گروه—اعم از شرکت کنندگان حضوری و مجازی—به طرح دیدگاه‌ها و پیشنهادات کارشناسی خود پرداختند. از مهم‌ترین پیشنهادهای مطرح‌شده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. برگزاری دوره‌های آموزشی مهارت‌محور بر اساس تجربیات موفق جهانی (Best Practices)؛

2. تهیه و تدوین «راهنامه تغییر اقلیم ایران» به‌صورت دوزبانه با هدف افزایش اثرگذاری ملی، منطقه ای و  بین‌المللی؛

3. ایجاد کارگروه‌های مشترک میان‌رشته‌ای با سایر گروه‌های مرکز در حوزه‌هایی نظیر امنیت، هنر و اقلیم، آینده‌پژوهی اقلیمی، هوش مصنوعی و پیش‌بینی ریسک‌های اقلیمی، دیپلماسی آب و انرژی و...

4. ترجمه اسناد و گزارش‌های تخصصی به زبان عربی و بالعکس با هدف تقویت دیپلماسی علمی منطقه‌ای.

در جمع‌بندی پایانی، با توجه به استقبال و اعلام آمادگی اعضا برای مشارکت فعال، مقرر شد تمامی پژوهشگران ظرف حداکثر یک هفته پیش‌نویس اولیه برنامه‌ها و موضوعات پیشنهادی خود را به گروه ارائه دهند تا پس از بررسی و جمع‌بندی، برنامه نهایی حداکثر ظرف یک ماه تدوین و وارد مرحله اجرا گردد.

در پایان این نشست، رئیس پژوهشکده و مدیر گروه ضمن تقدیر از مشارکت اعضا، بر لزوم برگزاری منظم جلسات داخلی گروه به‌صورت ماهانه یا دوماهه برای پیگیری برنامه‌ها تأکید کردند. همچنین، جناب آقای دکتر نصری با هدف تسهیل تعاملات علمی و اجرایی، از اختصاص یک اتاق به گروه مطالعات تغییر اقلیم در مرکز خبر دادند تا جلسات دوره‌ای و فعالیت‌های حضوری پژوهشگران در فضایی ثابت و تخصصی برگزار شود.