СЁННЯ ДЗЕНЬ ПАЛІТВЯЗНЯ
Гэты дзень пачалі адзначаць пасля смерці ў шклоўскай калоніі №17 палітзняволенага актывіста з Бярозаўкі Вітольда Ашурка. Ён памёр пры нявысветленых абставінах 21 траўня 2022 года.

Мы прыгадаем пра іншага палітвязня – беларускага філосафа і метадолага, грамадскага дзеяча Уладзіміра Мацкевіча. Яго асудзілі да 5 гадоў зняволення. Як заявіла ягоная былая жонка Святлана Мацкевіч, філосаф апошнім часам знаходзіўся ў турэмным шпіталі, а пра ягоны стан здароўя мала звестак. Сёння стала вядома, што Уладзіміра перавялі назад у магілёўскую турму №4. Летась філосафа ўжо змяшчалі ў шпіталь на планавую аперацыю. 14 траўня Уладзімір адзначыў у турме свой 68 дзень народзінаў. Гэта ўжо ягоны трэці дзень народзінаў за кратамі.

Дарэчы сам Уладзімір нарадзіўся ў ссылцы ў Іркуцкай вобласці. Туды былі сасланыя ягоныя бацькі і два дзяды – Касьян Мацкевіч і Карп Лазавік. З пачаткам ваеннай агрэсіі супраць Польшчы ў верасні 1939 года Касьян і Карп былі мабілізаваныя ў Войска Польскае, трапілі ў савецкі палон, потым – у ГУЛАГ. У 1941 годзе пасля нападу Германіі на СССР абодва дзеда, атрымаўшы амністыю, уступілі ў фармаваную Армію Андэрса, ваявалі ў Егіпце, Італіі і Францыі. Касьян Мацкевіч за ўдзел у бітве пад Монтэ-Касіна быў узнагароджаны брытанскім ваенным ордэнам. У 1948 годзе дзяды вярнуліся ў БССР (Касьян Мацкевіч – з Францыі, Карп Лазавік – з Вялікабрытаніі). А ў 1951 годзе Касьян Мацкевіч разам з сям'ёй быў дэпартаваны ў Сібір, а Карп Лазавік адправіўся туды ж з уласнай волі да сямʼі.
На здымках Уладзімір Мацкевіч і ягоны дзед Касьян Мацкевіч пасля бітвы за Монтэ-Касіна

БЕЛАРУСЫ Ў ПОЛЬСКІМ ВОЙСКУ (1919 - 1947) - новая кніга гісторыка Юрыя Грыбоўскага (на відэа).

Кніга распавядае пра ўдзел беларусаў у рэгулярных фармаваннях Польскага Войска ў перыяд польска-савецкай вайны, міжваенны час, у гады Другой сусветнай вайны і пасля яе заканчэння. Кніга - гэта вынік шматгадовай працы ў архівах Польшчы, Беларусі, Вялікабрытаніі, Нямеччыны, Літвы, Канады і Расеі. Аўтар асвятляе адзін з найбольш трагічных і складаных перыядаў у гісторыі беларусаў і палякаў, паказвае сапраўднае баявое братэрства, замацаванае крывёй абодвух народаў.

Гісторык засяродзіў увагу на такіх аспектах, як стаўленне польскіх грамадзян беларускай нацыянальнасці да выканання жаўнерскага абавязку, палітыка польскіх улад да вайскоўцаў-беларусаў, іх удзел у баявых дзеяннях на тэрыторыі Польшчы, Беларусі, Італіі, Францыі, Галандыі, Бельгіі, Нямеччыны, Брытаніі, Нарвегіі, Паўночнай Афрыкі, на Атлантычным акіяне. Даследуе таксама пасляваенны лёс гэтых людзей.

Кніга прысвечана дзесяткам тысяч беларусаў, якія ахвярна змагаліся ў польскім мундуры, аднак працяглы час былі забытымі на бацькаўшчыне.

Прэзентацыя кнігі адбудзецца ў Варшаве 28 траўня.

Сёння 35 гадоў з дня жорсткага здушэння пратэстаў студэнтаў і рабочых на плошчы Цяньаньмэнь у Пекіне. Па розных ацэнках, тады загінула ад некалькіх сотняў да некалькіх тысяч чалавек.

У гадавіну гэтай трагедыі кітайскія ўлады закрылі доступ да плошчы ў Пекіне, у той час як у Ганконгу паліцыя ўзмацніла патруляванне некаторых раёнаў. Актывісты ў Ганконгу, якія арганізоўвалі акцыю памяці больш за 30 гадоў, знаходзяцца ў турме.

Тайвань – адзіная частка кітайскамоўнага свету, дзе можна адкрыта казаць пра здарэнне ў 1989 годзе.

У гадавіну трагедыі праваабарончая арганізацыя Human Rights Watch апублікавала даклад, у якім адзначае, што кітайскія ўлады спрабуюць заглушыць памяць аб падзеях 35-гадовай даўніны. Апошнім часам урад выкарыстоўвае больш жорсткі новы закон аб нацыянальнай бяспецы супраць тых, хто хоча ўшанаваць памяць пра падзеі на плошчы Цяньаньмэнь.