5 снежня 1936 года VIII Усесаюзны надзвычайны з’езд Саветаў ухваліў новую Канстытуцыю СССР, вядомую як "Сталінская". Яе называлі адным з самых дэмакратычных дзяржаўных законаў свайго часу. Але, як паказала гісторыя, гэта быў амбівалентны дакумент: фармальна дэклараваны як крок наперад у забеспячэнні правоў савецкіх грамадзян, ён адначасова замацаваў дыктатуру камуністычнай партыі.

Для распрацоўкі Асноўнага закону былі створаны 12 камісій. Пасля публікацыі праекта дакумент шырока абмяркоўваўся ў Саюзе. Дыскусіі доўжыліся амаль шэсць месяцаў, на фабрыках, заводах, калгасах і будоўлях праводзіліся дзясяткі тысяч сходаў. Паводле афіцыйных дадзеных, было ўнесена амаль 1,5 млн паправак і прапаноў.

Канстытуцыя СССР 1936 года адмяняла дыскрымінацыю па класавай прыкмеце і гарантавала: недатыкальнасць асобы; свабоду слова, друку, сходаў і веравызнання; права на медыцынскае абслугоўванне і пенсію ў старасці. Менавіта за гэтыя гарантыі Канстытуцыю называлі "Канстытуцыяй пераможнага сацыялізму". Аднак, нягледзячы на гэтыя прынцыпы, на практыцы яна ўмацавала аднапартыйную сістэму і абсалютную ўладу Сталіна.

Прыняцце Канстытуцыі мела некалькі мэтаў:
Унутраная палітыка. Стварыць уражанне пераходу ад рэвалюцыйнага тэрору да "прававой дзяржавы", што павінна было змякчыць абмежаванні для грамадзянаў.
Міжнародны аспект. Прадэманстраваць свету, што СССР развіваецца ў дэмакратычным кірунку і стварае правы для сваіх грамадзян.

Некаторыя даследчыкі лічаць, што гэта было накіравана на перапыненне хвалі рэпрэсій 1935 года, але іншыя бачаць у гэтым падрыхтоўку да Вялікага тэрору 1937–1938 гадоў, які паглыне сотні тысячаў людзей, у тым ліку стваральнікаў закону.

Крытыкі ўлады падкрэслівалі ілжывы характар Канстытуцыі, якая існавала толькі на паперы.
Нягледзячы на афіцыйную рыторыку пра дэмакратычнасць, Сталінская Канстытуцыя засталася інструментам для ўмацавання рэжыму і пераследу іншадумцаў. Новы Асноўны закон праіснаваў да 1977 года, калі быў заменены "брэжнеўскай" версіяй.

На здымку: Настаўніца чытае калгаснікам арцелі "Камсамолец Гомельшчыны" праект Канстытуцыі СССР ("Звязда", 05.07.1936)

Публічныя абмеркаваньні праекту Канстытуцыі, з пастановачнымі фатаздымкамі, канцэртамі, ударнікамі-стаханаўцамі і ветэранамі — гэта савецкая звычка. Так было з Канстытуцыяй і ў 1936 годзе пры Сталіне, і ў 1977-м пры Брэжневе. Так было і пры Лукашэнку. Журналісты "Свабоды" здзівіліся, калі пабачылі, як паўтараюцца сюжэты прапаганды — у савецкіх газэтах і сучасных беларускіх дзяржаўных выданнях.

Аляксей Братачкін:"Мадэль афіцыйнага нацыяналізму пабудавана на лаяльнасці рэжыму"
Якіх беларусаў спрабуе стварыць Лукашэнку?

У рамках спецпраекта Вытокі «Салідарнасць» аналізуе нацыянальны характар ​​і спрабуе знайсці адказы на пытанні аб тым, хто такія беларусы, чым мы адрозніваемся ад іншых, і які лёс чакае нашу нацыю.

Сённяшні суразмоўца - гісторык, навуковы супрацоўнік кафедры публічнай гісторыі Фернуніверсітэта ў Хагене (Германія), сябра Беларускага Інстытута публічнай гісторыі Аляксей Братачкін.

У выдавецтве Brill выйшла новая манаграфія, прысвечаная аналізу мапы Полацкага княства 1580 года. На англійскай мове. PDF у вольным доступе.

Што вядома пра гомельскіх стараст Красінскіх і іх ўплыў на развіццё Гомельшчыны?

Змаганне за спадчыну, інтрыгі, здрады і міжканфесійная канкурэнцыя – на аснове гэтых артыкулаў калісьці здымуць захапляльны серыял. Гэтай публiкацыяй у выданні "Мова Гомель" пачынаецца вялiкi эксклюзiўны матэрыял з пяцi частак пра невядомыя старонкі гiсторыi Гомельшчыны, звязаныя арыстакратычным родам Красiнскiх. Цыкл артыкулаў падрыхтаваны на аснове архіўных крыніц, якія раней не публікаваліся.

Захапляльны цыкл матэрыялаў пра шляхецкі род, гісторыя якога паўплывала на развіццё Гомельшчыны, падрыхтаваў гісторык, кандыдат мастацтвазнаўства Яўген Малікаў на старонцы «Мова Гомель» у Фэйсбук.

Анлайн круглы стол: "Выкарыстанне вуснагістарычных інтэрвію ў экспазіцыях музеяў і інтэрнэт-праектах Усходняй Еўропы па тэме савецкіх рэпрэсій".

📅 Дата: 9 снежня 2024 года

🕕 Час пачатку:

18:00 (Варшава)
19:00 (Вільня)
20:00 (Менск)

Арганізатары:
Беларускі інстытут публічнай гісторыі і Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт.

Запрошаныя эксперты - вядомыя адмыслоўцы ў галіне вуснай гісторыі і музеязнаўства:

Алесь Смалянчук
Ірына Кашталян
Аляксей Ластоўскі
Андрэй Мастыка
Святлана Курс (Катынскі музей, Варшава) ды інш.

Як далучыцца?
📌 Для ўдзелу неабходна зарэгістравацца: Рэгістрацыя ў Zoom

Пасля рэгістрацыі вы атрымаеце пацверджанне з спасылкай для ўваходу ў канферэнцыю.

‼️ Увага: Для забеспячэння вашай бяспекі:

Не выкарыстоўвайце свае сапраўдныя імёны ў Zoom, калі ёсць рызыкі.
Выкарыстоўвайце псеўданімы.
Не ўключайце відэа і мікрафон без неабходнасці.‼️

Запрашаем усіх зацікаўленых далучыцца да важнай дыскусіі!

8 снежня 1991 года ў Белавежскай пушчы было падпісана "Белавежскае пагадненне", якое паклала канец існаванню Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік. Беларусь ды іншыя краіны сталі зноў свабодныя і незалежныя.

Форум гістарычных даследаванняў Беларусі пачынае конкурс на даследчыя стыпендыі ў Германіі! Даследчыцы і даследчыкі ды актары гістарычнай адукацыі, якія вывучаюць гісторыю Беларусі, могуць атрымаць стыпендыю для стажыроўкі ў 2025 г. на адзін месяц у Германіі для працы ў нямецкіх архівах, музеях і іншых навуковых установах. Падрабязная інфармацыя пра ўмовы і патрабаванні