Беларускі інстытут публічнай гісторыі
1.3K subscribers
1.48K photos
96 videos
2 files
919 links
Download Telegram
🔴 «Лічыць сябе развітым, але незразуметым». Як Мітрафан Доўнар-Запольскі бунтаваў падчас вучобы

А ці ведалі Вы, што чалавек, які адным з першых паказаў беларусам, што яны асобны народ з уласнай гісторыяй, быў небяспечным для расійскай царскай сістэмы адукацыі? Мітрафан Доўнар-Запольскі ігнараваў абавязковыя паходы ў царкву, атрымліваў арышт за паводзіны, спрачаўся з настаўнікамі і быў выключаны з гімназіі з-за забароненых кніг.

🗣Palatno расказала пра тое, як Мітрафан Доўнар-Запольскі вучыўся ў гімназіях.

Працяг па спасылцы. 🖥 Па гэтай спасылцы адкрыецца без VPN.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
👍83🤷‍♂1
Паўстанцы Каліноўскага і сібірская аўтаномія

Пасля падаўлення паўстання 1863-1864 гадоў царскія ўлады выслалі ў Сібір каля 18-20 тысяч яго ўдзельнікаў. Але ў выгнанні беларусы і палякі не толькі выжывалі: яны адкрывалі школы і бібліятэкі, стваралі арцелі, наладжвалі гаспадарку – і прывозілі з сабой досвед самаарганізацыі, салідарнасці і палітычныя ідэі, народжаныя эпохай паўстання.

Матэрыял у «Новым Часе» паказвае, як супольнасці ссыльных праз адукацыйныя ініцыятывы, публічныя дыскусіі, кантакты з мясцовымі элітамі і ўласныя праекты будучыні ўключаліся ў інтэлектуальнае жыццё рэгіёна і падштурхоўвалі размовы пра федэралізм, антысамадзяржаўе і права Сібіры на шырэйшае самакіраванне. У 1860-х, на фоне Краснаярска-Канскай справы, у гэтым асяроддзі абмяркоўваліся і больш радыкальныя сцэнары – аж да праекта незалежнай «Свабодаславіі».

📖 Чытаць на «Новы Час»

* Ілюстрацыя: Іркуцк у XIX стагоддзі – адзін з цэнтраў сібірскай ссылкі, куды накіроўвалі ўдзельнікаў паўстання 1863–64 гг.
7🙏4💔3👍2
🫠 На трасе 🏹 Брэст — 👑 Маларыта плануюць адкрыць карчму з кальянам, дыскатэкамі і кутком-музеем ВАВ

На скрыжаванні дарог Брэст — Маларыта — Кобрын у будынку былога паста ДАІ ў бліжэйшыя месяцы плануюць адкрыць карчму «Мандариновый гусь». Пра гэта паведамляе выданне @BGazeta.

Праект анансаваў праўладны блогер ПалВаныч з Кобрына. Паводле яго, гэта добрая навіна не толькі для жыхароў Маларыты. Установа будзе спалучаць бар, дыскатэкі і кальян з кутком-музеем Вялікай Айчыннай вайны.


Менавіта такая канцэпцыя выклікала крытыку ў часткі беларусаў. Некаторыя лічаць, што фармат з алкаголем і забаўляльнымі імпрэзамі дрэнна сумяшчаецца з ваеннай тэматыкай, а сама ўстанова можа не праіснаваць доўга.

🍸Паводле блогера, на першым паверсе размесцяцца барная стойка, столікі і тэлевізар. На другім паверсе арганізуюць «невялікі куток музея Вялікай Айчыннай вайны», дзе плануюць праводзіць сустрэчы з ветэранами, якія могуць распавядаць пра вайну.

У відэа блогер паразмаўляў з уладальніцай будучай карчмы Інай. Яна адзначыла, што ідэя адкрыцця з’явілася пад уплывам сям’і з Расіі.

«Ініцыятыва прыйшла з Расійскай Федэрацыі. Назва таксама адтуль, гэта любімая назва ўстановы маіх дзяцей, дзе мы адпачываем. Вось і вырашылі ўвасобіць гэта ў нашу мару, адкрыць тут», — распавяла Іна.

Паводле яе, установа будзе разлічаная на адпачынак і сустрэчы людзей 40+, а ў VIP-зале з’явіцца кальян.

🪙 «Уваход там будзе платны. Адпаведна, і абслугоўванне будзе зусім іншым. Будзе нацыянальны посуд, звязаны з Вялікай Айчыннай вайной. Думаю, спадабаецца. Спадзяюся, у першую чаргу, маларытчане падтрымаюць нашу ініцыятыву. Прыедуць, паглядзяць, будуць адпачываць».
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
🤡7🤬4🤮4😁2👍1🤯1🤣1😨1
У Беластоку адбудзеццца сустрэча з польскай даследчыцай Даротай Міхалюк, падчас якой можна будзе набыць і падпісаць «забароненую» кнігу пра БНР

1 сакавіка а 18.00 у Беларускім хабе «Новая Зямля» ў Беластоку (ul. św. Rocha 5/32) адбудзецца сустрэча з польскай даследчыцай прафесаркай Даротай Міхалюк. Даследчыца будзе таксама падпісваць сваю кнігу «Беларуская Народная Рэспубліка ў 1918-1920 гг. Ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці».

Напрыканцы мінулага года Міністэрства інфармацыі дадало гэтую кнігу ў спіс друкаваных выданняў, якія «могуць нанесці шкоду нацыянальным інтарэсам Рэспублікі Беларусь».

Паводле тлумачэння ведамства, змест гэтай кнігі «не адпавядае палажэнням дырэктывы Лукашэнкі аб дзяржаўнай ідэалогіі і можа шкодзіць інтарэсам краіны».

Манаграфія Дароты Міхалюк выйшла па-польску ў выдавецтве Торуньскага ўніверсітэта ў 2010 годзе, а ў перакладзе на беларускую мову — у 2015-м. Фонд Kamunikat.org у мінулым годзе перавыдаў беларускамоўную версію гэтай кнігі ў Беластоку. Чытаць на сайце або без VPN.
👍105👏1🙏1
▶️ У пятніцу, 27 лютага 2026 года, адбудзецца размова з Аляксандрам Фядутай у чарговым выданні «Гістарычная экспертыза» онлайн, выпуск №99. Пачатак у 18:00 (GMT+2; Кіеў/Вільня), у Варшаве — 17:00, у Мінску — 19:00.

Госць эфіру — Аляксандр Фядута, беларускі літаратуразнавец і палітолаг, доктар габілітаваны гуманітарных наву; у 2021 годзе яго затрымалі ў Маскве і перадалі беларускім уладам, у 2022-м асудзілі на 10 гадоў, а ў снежні 2025-га рэжым дэпартаваў яго з тэрыторыі Беларусі без дакументаў; цяпер ён жыве ў Варшаве. Вядоўца — Сяргей Эрліх, доктар гістарычных навук, галоўны рэдактар часопіса «Историческая экспертиза».

У размове заяўлены найперш тэмы пра глыбіню сямейнай памяці і траўматычны досвед ХХ стагоддзя, пра памяць-ўспышку (flashbulb-memory) як момант далучэння да «вялікай гісторыі», пра асабістыя выбары і асяроддзе (прафесія, настаўнікі, калегі); таксама — пра тое, як суіснуюць філалогія і палітыка, пра маральную адказнасць літаратуры ў час вайны, пра беларускую нацыю і творчыя планы.

✉️ Пытанні да эфіру можна дасылаць у бот @HistExp_bot або на пошту [email protected]

📺 Прамая трансляцыя: https://youtube.com/live/mET0BT_BSVk?feature=share
👍5🤷‍♂1🤔1🤯1
Беларускія багі, якіх не было: адкуль узяліся Зюзя, Лада і Леля

Зюзю часта называюць «богам зімы», Лелю — «багіняй вясны», Ладу — апякункай ладу ў сям’і. Але для большасці такіх «багоў» няма надзейных пацвярджэнняў у народнай традыцыі: нашы продкі пра іх магчыма і не здагадваліся.

«Зеркало» разбірае гэтую містыфікацыю: у 1846 г. Павел Шпілеўскі надрукаваў артыкул пра 36 «беларускіх багоў і духаў», а ў 1852-м дадаў яшчэ 16 — атрымалася 52 персанажы. Пазней даследчыкі адзначалі, што аўтар змешваў фантазію з фальклорам і «вырошчваў» багоў з няправільна зразуметых слоў і прыказак; Лада і Леля, напрыклад, пайшлі ад прыпеваў у песнях кшталту «ладо» і «леля».

Для свайго часу такая містыфікацыя не выглядала зламыснай: у эпоху класіцызму было модна «падганяць» нацыянальныя культуры пад антычныя ўзоры — нібыта кожны народ мусіць мець сваіх багоў, як у грэкаў. І нават калі гэты «пантэон» быў фальсіфікацыяй, ён аказаўся ўплывовым: вобразы пайшлі ў масавую культуру і траплялі ў пазнейшыя даведнікі і даследаванні.
👍141🤷‍♂1🤔1
Імпрэза да Дня беларускага ваяра ў Вільні

У пятніцу, 27 лютага, у краме "Кропка" (Savičiaus g. 6) адбудзецца імпрэза да 107-ай гадавіны стварэння "Беларускага асобнага батальёну" ў складзе Літоўскага войска і Дня беларускага ваяра.

На вечары вы даведаецеся пра беларускія вайсковыя фармаванні ў Літоўскім войску і грамадска-палітычнае жыццё беларусаў Літвы тых часоў.

Галоўны выступоўца - гісторык і журналіст Вілюс Каваляўскас.

Усе прысутныя атрымаюць памятныя падарункі.

Уваход - free donation на ўсталяванне шыльды ў гонар Беларускага асобнага батальёну ў Коўне.
👍132🔥1👏1
🖤 27 лютага 1935 года ў вёсцы Сіманавічы (сёння 🕊 Драгічынскі раён Брэсцкай вобласці) нарадзіўся Фёдар Клімчук.

Вучыўся ў школах Сіманавіч, Вулькі Сіманавіцкай і Драгічына, дзе ў 1952 годзе скончыў сярэднюю школу.

У тым жа годзе паступіў у 🏹 Пінскі дзяржаўны настаўніцкі інстытут, які скончыў у 1954 годзе. Пачаў працаваць настаўнікам у 🐦 Столінскім і Драгічынскім раёнах. Паралельна займаўся запісам гаворак і народных песень сваіх родных мясцін.

У 1968 годзе паступіў у аспірантуру Інстытута мовазнаўства АН БССР і абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Да лінгвагеаграфіі Заходняга Палесся». Быў аўтарам больш за 200 навуковых прац па дыялекталогіі, тапаніміцы, фальклору і этнаграфіі.

🪷 Старшыня аб'яднання «Загароддзе», пераклаў «Новы Запавет» на заходнепалескі дыялект. Памёр 22 кастрычніка 2018 года і быў пахаваны на Заходніх могілках Мінска.

Памёр 22 кастрычніка 2018 года. На надмагільным помніку з тыльнага боку змешчана выява Клімчука маладым і ягоны верш, напісаны на роднай палескай гаворцы.

Урывак з Евангелля ў перакладзе Клімчука (расстаўлены націскі).

Ны судíтэ, то й сýджаны ны бýдытэ;
бо якы′м судóм сýдытэ, такы′м бýдытэ сýджаны; і якэ′ю мíрыю мíрайітэ, такэ′ю і вам мíратымуть.
І шо ты ды′высся на сучкá в гóковы свогó брáта, а дырывы′ны в своё′му гóковы ны бáчыш?
Абó як скáжыш своё′му брáтовы: «Дай я тобí вы′йму з гóка сучкá», колы′ в тыбэ′ самóго в гóковы дырывы′на?
Крыводýшный чоловíчэ! Вы′ймы зрáзу дырывы′ну с свогó гóка, тоды′ пубáчыш, як достáты сучкá з гóка брáтового.
Ны давáйтэ святóго собáкам і ны кладíтэ свогó сáмого дорогóго пы′рыд свыньмы′, шоб воны′ ны потоптáлы ёгó ногáмы, да шэ й, повырнýвшысь, вас ны порвáлы.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
11👍21🔥1🙏1
🎨 У Музеі Вольнай Беларусі пакажуць 19 арыгінальных літаграфій Напалеона Орды

У суботу, 28 лютага, а 12.00 у Музеі Вольнай Беларусі (Warszawa, Foksal 11) адкрываецца выстава «Беларусь Напалеона Орды».

Вас чакаюць 19 арыгінальных літаграфій з калекцыі ініцыятывы MALDZIS, прысвечаных беларускім краявідам і помнікам дойлідства.

Гэта замкі, касцёлы, сядзібы, якія Напалеон Орда паспеў зафіксаваць раней, чым іх змянілі ці знішчылі войны і час. Гэта Нясвіж і Мір, Крэва і Наваградак, Ліда, Камянец, Гомель — амаль два дзясяткі гарадоў, мястэчак і вёсак той Беларусі, якой ужо няма, але якую можна ўбачыць.

Падчас адкрыцця вас чакае прывітальнае слова ад заснавальнікаў ініцыятывы MALDZIS Рыгора Астапені і Паўла Мацукевіча, а таксама экскурсія па выставе з мастацтвазнаўцам Дзмітрыем Салодкім.

Выстава працягнецца да 8 сакавіка.
👍10👏1🙏1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
27 лютага 1919 году праз месяц пасля абвяшчэньня ССРБ на загад Масквы абвяшчаецца ўжо новая “рэспубліка” — Літоўска-Беларуская ССР.
Што гэта было за ўтварэнне? І чаму Сталін адмовіў у яе існавані ў невялічкім роліку "Свабоды".
👍2🤪2😁1
🌷1 САКАВІКА || Нядзельны шпацыр па жаночаму Вільнюсу «Her-story»

Звычайна гісторыя апісваецца як сьвет мужчын, але дзе ж у гэтым апісаньні жанчыны? Давайце выправім гэтую хібу і разам паглядзім на гарадскую спадчыну Вільнюса вачыма жанчын.

Падчас шпацыру вас чакаюць гісторыі выбітных літаратарак,  мецэнатак, удзельніц паўстаньняў і грамадскіх дзяячак, якія пакінулі свой сьлед у гісторыі гэтага старажытнага горада.

📅 1 сакавіка ў 15:30 
📍 Збіраемся каля плошчы Кудзіркі . Дакладнае месца збору паведамім пасьля рэгістрацыі ў гугл-форме.

Пасьля вандроўкі прапануем традыцыйна пасядзець разам, пагрэцца  у Карчме 1863, хаця ў нядзелю абяцаюць значнае пацяпленьне і нават сонейка.

Шпацыр праводзіцца за вольныя ахвяраваньні!  Далучайцеся!
6👍3😁2👏1💅1
Пурым па-беларуску ў POLIN: Музей гісторыі польскіх яўрэяў запрашае беларускія сем’і на вялікае свята

Пасля паспяховых зімовых сустрэч музей POLIN працягвае добрую традыцыю: знаёміць беларускую супольнасць Варшавы з яўрэйскай культурай на нашай роднай мове. Гэтым разам нагода асабліва жыццесцвярджальная — Пурым, самае вясёлае свята яўрэйскага календара. 1 сакавіка музей запрашае на адмысловую экскурсію і майстар-клас.

Музей падрыхтаваў насычаную праграму, якая будзе цікавая і дзецям, і дарослым.

Разам з гідам удзельнікі пройдуць па галерэях пастаяннай экспазіцыі «1000 гадоў гісторыі польскіх яўрэяў», каб пачуць гісторыю адважнай царыцы Эстэр. Арганізатары робяць акцэнт на адвазе, салідарнасці і надзеі — каштоўнасцях, якія яднаюць яўрэйскую і беларускую традыцыі. На экскурсіі распавядуць, як Пурым адзначалі менавіта на тэрыторыі Беларусі, дзе традыцыі дзвюх народаў стагоддзямі перапляталіся.

Уваход вольны, але для рэзеравацыі бясплатных квіткоў трэба рэгістрацыя. Чытаць на сайце або без VPN.
6👍4👏2
🎮 Беларусы выпусцілі дэманстрацыйную версію гульні пра сярэднявечны Тураў 

Гульні могуць фарміраваць гістарычную ўяўленне мацней, чым кнігі — а тым больш падручнікі і лекцыі. Менавіта на гэта звяртае ўвагу папулярызатар гісторыі Цімафей Акудовіч, каментуючы выхад дэма-версіі Tales of Meadows — гульні пра Тураўскае княства.

Паводле Акудовіча, такія праекты пакуль трымаюцца найперш на энтузіязме: рабіць гульні «пра беларускую гісторыю і па-беларуску» — гэта не пра стабільны бізнес, а пра шчырае захапленне каманды. Але тэхнічна ўсё стала прасцей: невялікая група распрацоўнікаў сёння можа сабрацца і, працуючы ў вольны час, давесці ідэю да гатовай (хоць пакуль дэма-)версіі — таму падобных прадуктаў будзе больш.

Радыё Свабода пратэставала дэма Tales of Meadows: дзеянне пачынаецца ў 1223 годзе з бітвы на Калцы, а сярод асаблівасцяў — прафесійнае беларускамоўнае агучванне (рэдкасць для гульняў) і сюжэтныя адсылкі да Турава і яго князёў. Дэма выйшла 20 лютага, поўную версію анансуюць на гэты год.
🔥14👍96👏2🙏1🥴1
Роўна 460 гадоў таму, 1 сакавіка 1566 года, Вялікае Княства Літоўскае атрымала свой Другі Статут. Гэта быў ключавы прававы дакумент, які стаў асновай для дзяржаўнага ладу і правасуддзя на многія дзесяцігоддзі наперад. Яго прыняцце азнаменавала сабой новы этап у развіцці прававой сістэмы ВКЛ, спрыяючы яе ўніфікацыі і ўмацаванню.Яго прыняцце - гэта не проста фармальнасць. Гэта быў новы этап у развіцці прававой сістэмы ВКЛ. Гэта, у сваю чаргу, прывяло да ўмацавання прававой сістэмы. Калі законы выразныя і адзіныя, гэта стварае стабільнасць, прадказальнасць і, у канчатковым выніку, спрыяе больш эфектыўнаму кіраванню дзяржавай.
Так што, успамінаючы 1 сакавіка 1566 года, мы ўспамінаем не проста дату, а момант, калі Вялікае Княства Літоўскае зрабіла велізарны крок наперад у сваім развіцці, заклаўшы трывалы прававы падмурак, на якім будавалася яго будучыня.
👍117❤‍🔥1🔥1👏1🙏1😍1💯1
Forwarded from Наша Ніва
Гродна апераджала Вільню. Былі часы, калі італьянцы эмігравалі ў Беларусь. Іх кроў цячэ ў некім з вас

Гродна ганарыцца сваёй багатай гісторыяй, але ці ведалі вы, што за знакавымі будынкамі горада стаяць імёны таленавітых італьянскіх майстроў? Адным з іх быў Антоніа дэ Грэп — архітэктар, які не толькі будаваў для каралёў, але і заклаў падмурак прафесійнага мулярства ў Вялікім Княстве Літоўскім, зрабіўшы Гродна піянерам у гэтай справе.

https://nashaniva.com/388928

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/388928
👍15🤷‍♂1🤔1
🌟 2 сакавіка 1982 годзе ў 🏹 Брэсце для наведвальнікаў быў адкрыты Археалагічны музей «Бярэсце».

З 1969 па 1981 гады, а таксама ў 1988 годзе пад кіраўніцтвам доктара гістарычных навук, прафесара П. Ф. Лысенкі праводзіліся археалагічныя раскопкі. У іх выніку былі выяўленыя больш за 220 драўляных пабудоў XI—XIII стагоддзяў, тры вулічныя маставыя, частаколы і шматлікія прадметы матэрыяльнай культуры таго часу.

Была раскрыта плошча больш за 1800 м², з якіх звыш 500 м² — да мацерыка. Многія пабудовы старажытнага Берасцея захаваліся на пяць — дзевяць вянцоў, а некаторыя — нават на дванаццаць, што з’яўляецца вялікай рэдкасцю ў славянскай археалогіі.

18 студзеня 1972 года Савет Міністраў БССР прыняў рашэнне аб стварэнні музея «Бярэсце» і будаўніцтве спецыяльнага павільёна. Праект распрацавалі архітэктары «Белдзяржпраекта» В. Крамарэнка, У. Шчарбіна і М. Вінаградаў.

Павільён плошчай 40 × 60 м пабудаваны з бетону, шкла і анадаванага алюмінія. Ён уяўляе сабой двухсхільнае перакрыцце са светлавым ліхтаром па цэнтры. Яго абрысы нагадваюць старажытнае жыллё і адначасова пласты зямлі, якія раскрываюць старажытны горад.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
👍14👏1
Аўтарка гістарычнай сагі аб ВКЛ: «Падчас напісаньня раману наведвала Беларусь і пачувалася як дома»: https://smarturl.click/w4XkQ

Раман Крысьціны Сабаляўскайце Silva Rerum выйшаў у 2008 годзе, з таго часу толькі па-літоўску перавыдаваўся 23 разы. Цяпер зьявілася выданьне бэстсэлеру і па-беларуску.

Раман зрасказвае пра жыцьцё ў Вялікім княстве Літоўскім у складзе Рэчы Паспалітай, дзеяньне адбываецца і на тэрыторыі сучаснай Беларусі, у Нясьвіжы й Наваградку.
13👍6
👋Запрашаем на чарговую сустрэчу Філасофскага клуба «Oikoumene»

Праграма сустрэчы:
1) Лекцыя: Расійскія "імперскія веды" і выклікі дэкаланізацыі (выступіць з лекцыяй Мікола Рабчук)
2) Дыскусія

📅 2 сакавіка 2026 г.,
18:30–20:30.
📍Філасофскі факультэт Варшаўскага ўніверсітэта, Krakowskie Przedmieście 3, sala 4

Уваход: вольны

Запрашаем усіх, хто зацікаўлены ў ўдзеле ў філасофскіх дыскусіях


Падтрымай Беларускі Моладзевы Хаб
накіраваўшы 1,5% PIT 👉
як гэта зрабіць
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
5👍4👏3
🇵🇱 У Беластоку прайшла сустрэча з Даротай Міхалюк

📖 1 сакавіка 2026 года ў хабе «Новая Зямля» ў Беластоку адбылася прэзентацыя манаграфіі прафесаркі Дароты Міхалюк «Беларуская Народная Рэспубліка 1918–1920 гг.: ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці».

Падрабязнасці:
https://racyja.com/by/sumezza/darota-michajljuk-maja-kniha-pra-bnr-velmi-patrebnaja-i-sucasnamu-cytacu/
👍17