Большую частку свайго жыцця яна пражыла не ў Беларусі, так і не вярнуўшыся на родную Гродзеншчыну, — і тым не менш заўсёды горача любіла яе.

Расказваем пра беларускую пісьменніцу, публіцыстку, мовазнаўцу і перакладчыцу, з якой так ці інакш была знаёмая практычна ўся наша інтэлігенцыя мінулага стагоддзя.

Вы можете прочитать этот текст на русском.

https://zerkalo-17feb.online/news/cellar/120486.html?tg=5&requestedLang=bel

👉 Не працуе спасылка? Паспрабуйце гэтую, з Беларусі — з VPN.

📲 Спампуйце нашу аплікацыю для Android альбо iOS.

На якіх умовах беларусы працавалі ў Францыі, Канадзе і Аргентыне ў 1920-я

Вольга Коваль у леташнім нумары часопіса БДТУ піша: у 1920-я большасць беларускіх эканамічных эмігрантаў мела польскае грамадзянства. Вёскі ў Другой Рэчы Паспалітай былі перанаселены, з-за беспрацоўя ўлады лёгка выдавалі замежныя пашпарты. Большасць беларусаў ехала ў тры краіны.

У Францыі працавалі па кантракце. Але мігрантаў не пускалі ў прамысловасць са значна вышэйшымі заробкамі. Працэс натуралізацыі (атрымання грамадзянства) быў складаным. З-за невысокага статусу (не хапала, у тым ліку, валодання мовай) беларусы думалі пра вяртанне з грашыма на Бацькаўшчыну.

Калі прыпынілася масавая эміграцыя з Польшчы ў ЗША (з-за ўвядзення квот), пашырыўся адток у Канаду. Патрабавалася наяўнасць першапачатковага капіталу (яго памеры мяняліся). Беларусы ў Канадзе звычайна працавалі на пабудове чыгункі ці ў сельскай гаспадарцы. У Аргенціну беларусы накіроўваліся з марай аб уласным надзеле зямлі. Натуралізавацца можна было ўжо праз два гады.

Так склалася гістарычна
🎙 У гасцях падкаста «Так склалася гістарычна» — генеалог Алена Кароўчанка.
Размаўляем з Ганнай Дзягель пра пошук сваіх продкаў у архівах Беларусі і не толькі. Абмяркоўваем:
▪️ што варта высветліць перад паходам у архіў;
▪️ якія дакументы і звесткі можна там адшукаць;
▪️ валанцёрскі праект па індэксацыі вопісаў;
▪️ як знайсці і абраць камерцыйнага генеалога.
Калі вам цікавая генеалогія або вы толькі плануеце пачаць пошук сваёй сямейнай гісторыі — гэты выпуск для вас 📚
https://www.youtube.com/watch?v=mOwhoWXTbrI
#шляхта #Верниковский #памятьнарода #генеалогия #поискпредков #genealogy #вархивномпоиске #архив #история #родословная #НИАБ @poisk_predkov

Сымон Будны — «кіраўнік перахрышчэнцаў Літвы», які заклікаў любіць «славянскую мову».

У «Вусах Скарыны» выйшаў выпуск пра Сымона Буднага — чалавека, чый помнік стаіць у цэнтры Нясвіжа, а яго імем названыя вуліцы ў Беларусі. Аўтары нагадваюць, кім ён быў у гісторыі ВКЛ: прадаўжальнікам справы Францыска Скарыны, аўтарам «Катэхізіса» і адным з лідараў арыянства — інтэлектуалам, які марыў перабудоўваць свет праз тэксты, пераклады і спрэчкі пра веру.

У выпуску распавядаюць пра ягоны шлях да адукацыі (у тым ліку пра Кракаўскі ўніверсітэт у 1544 годзе), працу катэхізатарам у Вільнюсе і тое, як Буднага заўважыў Мікалай Радзівіл Чорны. Далей — Клецк ды Нясвіж і выданне «Катэхізіса» ў 1562 годзе на старабеларускай мове, гісторыя са шрыфтамі ад Скарыны, а таксама дыскусія пра тое, чаму Будны перакладаў Біблію па-польску і адначасова заклікаў любіць «славянскую мову». Напрыканцы — пра апошнія гады ў Вішневе.

📺 Глядзець: https://www.youtube.com/watch?v=REdxhQJHQRc

Ужо сёньня: Гадавіна першага мітынгу пад бел-чырвона-белымі сьцягамі ў Менску

19 лютага 1989 году адбыўся мітынг на стадыёне «Дынама» ў Менску. Ён стаў першым дазволеным мітынгам у БССР пад бел-чырвона-белымі сьцягамі. У ім узялі ўдзел дзясяткі тысяч чалавек. Мітынг арганізавалі аргкамітэту БНФ і Канфэдэрацыя беларускіх суполак (на той момант каля 100 моладзевых нацыянальна-дэмакратычных арганізацый).

Прынятая на мітынгу рэзалюцыя патрабавала скасаваць замацаваную ў Канстытуцыі кіроўную ролю камуністычнай партыі, а таксама вярнуць гістарычную сымболіку, зрабіць яе дзяржаўнай.

Іншыя падзеі 19 лютага ў гісторыі: https://smarturl.click/B4lYw

Ад Рагвалода да прызнання незалежнасці. 4 цікавых факта пра ўплыў Скандынавіі на Беларусь

Краіны Скандынаўскага паўвострава (Швецыя, Нарвегія і Данія) ў гістарычным вымярэнні могуць лічыцца адначасова далёкімі і блізкімі для Беларусі.

Але ж як Скандынавія ўплывала на нашую краіну ў мінулым? «Салідарнасць» пералічвае чатыры цікавых факта.

Чытайце на сайце

Без VPN

Літоўскія татары і беларуская мова

На Радыё Рацыя выйшла інтэрв’ю з іраністам і палітолагам Сяргеем Богданам (Універсітэт Рэгенсбург), прымеркаванае да пачатку Рамадана. Нагодай стала новая манаграфія мовазнаўцы Віктара Несцяровіча пра кітаб Ібрагіма Хасяневіча — рукапіс, напісаны ў ХІХ стагоддзі ў Смілавічах, у якім пераказваецца легенда пра міраж прарока Мухамада.

Сяргей Богдан тлумачыць, чаму гэтая спадчына важная для разумення гісторыі Беларусі і яе культурнай разнастайнасці. У інтэрв’ю гаворка ідзе пра «кітабы» як частку традыцыі татараў ВКЛ, пра ролю беларускай мовы ў іх асяроддзі, а таксама пра тое, як з культурнага канону часам выпадалі цэлыя масівы — у тым ліку ідышамоўная і мусульманская традыцыя, якая часта існавала на беларускай мове.

🎧 Поўны аўдыё-запіс гутаркі на Радыё Рацыя

👩‍🏫 Беларуска-ўкраінскі курс «Сямейная спадчына ў крызісны час: як зразумець і захаваць»

У ЕГУ стартуе двухмоўны курс, прысвечаны сямейнай спадчыне — самай крохкай, але часта і самай аўтэнтычнай частцы нашай памяці. Анлайн-заняткі ў Zoom пройдуць з 27 лютага па 8 красавіка.

Курс разлічаны на студэнтаў і магістрантаў ЕГУ, але адкрыты таксама для абітурыентаў і ўсіх, хто цікавіцца сучаснымі падыходамі да працы са спадчынай. Адзінае моўнае патрабаванне — разумець размоўную беларускую і ўкраінскую; пісаць і гаварыць можна як зручна, у тым ліку па-руску ці па-англійску.

На курсе вы зробіце самадаследаванне з палявымі і архіўнымі данымі, а фінальны праект можа стаць публікацыяй, тэмай выступу або важным этапам вашага «сямейнага музея». Тыя, хто скончыць курс, атрымаюць сертыфікат для партфоліа (у тым ліку для гранта на пакрыццё навучання). Колькасць месцаў абмежаваная: рэгістрацыя да 24 лютага 2026.

📢 Падрабязнасці — у відэа-абвестцы на Facebook

☝️Спасылка каб запісацца

Першым алфавітам, які з’явіўся на нашых землях, была кірыліца, пазней прыйшла лацініца. Але існуе і трэці алфавіт — арабіца, створаная на аснове арабскага пісьма для запісу нашай мовы.

Адкуль яна з’явілася і якія кнігі на ёй ствараліся, а таксама яе цяперашні стан — расказваем.

Вы можете прочитать этот текст по-русски.

https://zerkalo-jan19.space/news/cellar/120685.html?tg=6&requestedLang=bel

👉 Не адкрываецца спасылка? Паспрабуйце гэтую, з Беларусі — з VPN.

📲 Спампуйце нашу аплікацыю для Android или iOS.

Са старонак падручнікаў і кніг беларусам і беларускам неаднаразова расказвалі пра рамантычнае і нешчаслівае каханне паміж Марыляй Верашчакай і Адамам Міцкевічам. Свае пачуцці яны нібыта пранеслі праз усё жыццё.

У рэальнасці ўсё было крыху іначай — распавядаем.

Гэты матэрыял створаны пры падтрымцы нашых чытачоў на Patreon. Дапамажыце нам і далей ствараць для вас цікавыя тэксты і відэа — падпішыцеся на рэгулярныя данаты на карысць «Люстэрка», калі для вас гэта бяспечна.

Вы можете прочитать этот текст по-русски.

https://zerkalo-jan19.space/news/cellar/120534.html?tg=4&requestedLang=bel

👉 Не адкрываецца спасылка? Паспрабуйце гэтую, з Беларусі — з VPN.

📲 Спампуйце нашу аплікацыю для Android или iOS.

🖨 Гутэнберг: гісторыя выгнанніка, які запусціў першую інфармацыйную рэвалюцыю

«Наша Ніва» апублікавала вялікі артыкул пра Ёгана Гутэнберга — чалавека, дзякуючы якому друк стаў масавым. Ад таемных эксперыментаў у Страсбургу да судовага пазову, які на парозе трыумфу пазбавіў яго амаль усяго: у тэксце Гутэнберг паўстае не бронзавым геніем, а чалавекам, што рызыкаваў, пазычаў грошы і ішоў насуперак абставінам.

Аўтар нагадвае, як да сярэдзіны XV стагоддзя кнігі нараджаліся ў манастырскіх скрыпторыях — павольна, дорага, з памылкамі, — і чаму новыя ўніверсітэты і рост попыту на веды ўжо не маглі жыць у межах старога парадку.

Маштаб змены добра адчуваецца і ў пазнейшых ацэнках: канадскі філосаф і тэарэтык медыя Маршал Мак-Люэн назваў эпоху друку «Галактыкай Гутэнберга», а ў 1999 годзе амерыканскі тэлеканал A&E абвясціў Гутэнберга «чалавекам тысячагоддзя».

👉Чытаць цалкам на НН

Людзі як каштоўнасць. З гісторыі рабства на Русі

У новым выданні падкаста "Magistra Svita" Цімафей Акудовіч прапануе тэму “Людзі як каштоўнасць” і гаворыць пра гісторыю рабства на Русі як пра важны чыннік у эканамічных механізмах таго часу ў рэгіёне і як чалавечая няволя паўплывала на фарміраванне першых дзяржаўных утварэнняў на нашых землях.

Аўтар ставіць нечаканае пытанне: ці маглі тысячу гадоў таму продкі сучасных беларусаў бачыць Парыж, Венецыю ці Кордаву? Просты адказ — так. Але разгорнуты адказ мае шмат нюансаў і няпростых адкрыццяў — у тым ліку пра тое, што людзі былі “новай нафтай” задоўга да XXI стагоддзя.

🎧 Слухаць тут: https://www.patreon.com/posts/liudzi-iak-z-na-151367456

Міхал Канарскі: слонімскі мецэнат першай прафесійнай школы Польшчы

Ці ведалі вы, што першая прафесійная школа ў Польшчы носіць імя ўраджэнца Слоніма — Міхала Канарскага? Ён быў яе мецэнатам, і навучальная ўстанова дзейнічае дагэтуль — ужо каля паўтара стагоддзя.

Міхал Канарскі (1784 - 1861) — педагог, пісьменнік, філантроп. Хоць значную частку жыцця Канарскі правёў на Падоллі і ў Адэсе, ягоная інтэлектуальная біяграфія шчыльна звязаная з Вільняй: ён скончыў Віленскі ўніверсітэт, а пасля яшчэ працаваў з віленскім тэатрам. У 1808–1812 гадах Канарскі выкладаў у доме Абуховічаў — у сям’і мазырскага суддзі.

Падрабязней пра Канарскага — у артыкуле ў беларускай Вікіпедыі, які падрыхтаваў акадэмічны дырэктар нашага інстытута Аляксей Ластоўскі; там жа ёсць і партрэт з «Tygodnik Ilustrowany».

Ад Оршы да Жамойці. Якімі былі сферы ўплыву магнацкіх груповак у ВКЛ

Польскі гісторык Анджэй Рахуба ў зборніку «Magnateria Rzeczypospolitej w XVI - XVIII wieku. Wobec sejmików» піша: у ВКЛ магнацкія групоўкі аказвалі велізарны ўплыў на прыняцце шляхтай рашэнняў на соймах. Кіраўнікі груповак абапіраліся на прыхільнікаў у асобных паветах, якія вылучалі прадстаўнікоў на соймы. Гісторык прыйшоў да наступных высноў.

Біржанскія Радзівілы былі наймацнейшымі ў Жамойці, Укмергскім, Упіцкім (усё – тэрыторыя сучаснай Літвы) і Лідскім паветах. Нясвіжскія Радзівілы — у Навагрудскім і Бжэскім (Польшча) паветах. Хадкевічы – у Навагрудскім, Аршанскім, Ваўкавыскім, Мсціслаўскім павітах, а таксама Жамойці. Сапегі – у Слонімскім, Аршанскім, Ваўкавыскім і Брэсцкім паветах. Пацы – у Жамойці, Ковенскім, Упіцкім (тэрыторыя сучаснай Літвы) і Гродзенскім паветах.

Сферы ўплыву асабліва супадалі з месцам знаходжання сямейных рэзідэнцый і маёнткаў, што спрыяла эксплуатацыі адміністрацыйнага апарата і ўплыву на мясцовую шляхту.

Інстытут гісторыі НАН Беларусі сёння з гонарам апублікаваў падзяку, якую атрымаў ад Фонду Аляксея Талая, — "за падтрымку дабрачынных, патрыятычных і сацыяльных праектаў фонду". Пра змест і сутнасць гэтых ініцыятыў у паведамленні не гаворыцца.

Але нагадаем: Аляксей Талай і яго фонд абвінавачваюцца ў незаконнай дэпартацыі ўкраінскіх дзяцей з тэрыторый Украіны, якія знаходзіліся пад расійскай акупацыяй, у Беларусь. Гэта адбывалася пад выглядам дабрачынных акцый і гуманітарных праектаў.

Асабліва цынічна і вельмі гідка выглядае тое, што Інстытут гісторыі не пасаромеўся публічна прадэманстраваць сваю сувязь і супрацу з Талаем менавіта сёння, 24 лютага, — у дзень чацвёртай гадавіны поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну.