🎥 Набегі Русі і ВКЛ на Мазовію. Адкуль герб Варшавы?

У новым выпуску "Сармацкага вуса"— пра Плоцк, Чэрск і Варшаву, колішнія сталічныя цэнтры Мазавецкага княства, і пра тое, як гэтае княства ўзнікла і ўрэшце ўвайшло ў склад Польшчы. Аўтары распавядаюць, чаму Русь і ВКЛ рабілі набегі на Мазовію, як дынастычныя шлюбы змякчалі канфлікты, адкуль у Чэрска з’явіўся герб з цмокам і чаму Варшава атрымала герб з русалкай. Асобна — пра ролю князёўнаў з Русі і ВКЛ, пра «плоцкія дзверы» ў Ноўгарадзе і як Варшава стала сталіцай.

H-Belarus на H-Net: Новая лічбавая пляцоўка для даследчыц і даследчыкаў Беларусі

Дыскусія 4.12.2025 18:00-19:30 (Мінск)

Дыскусія пройдзе па-беларуску і па-англійску з перакладам.
Каб далучыцца - зарэгіструйцеся.

Запрашаем на практычны семінар пра сетку H-Belarus : сустрэцца з рэдакцыйнай камандай, даведацца, як стаць часткай сеткі, зрабіць свой унёсак і карыстацца міжнароднай супольнасцю.
H-Belarus створаная ў верасні 2025 і ўваходзіць у H-Net Humanities & Social Sciences Online — платформу для даследчыкаў/ц падзей Беларусі па ўсім свеце. Ідэя сеткі нарадзілася ў межах Форуму гістарычных даследаванняў Беларусі.

Уводзіны Віктар Шадурскі, Форум гістарычных даследаванняў Беларусі

Удзельніцы і ўдзельнікі Таня Арцімовіч, Універсітэт Эрфурта  Таццяна Астроўская, Інстытут гістарычных даследаванняў Усходняй Еўропы ім. Гердэра, Марбург  Сайман Льюіс, Універсітэт Брэмена Жэня Міронава, Гарвардскі ўніверсітэт Ёнатан Распэ, Універсітэт Цюрыха

Мадэрацыя Курт Вулхайзер, Вольны даследчык

Бясплатныя музеі і бібліятэкі. У Беларусі з 3 па 7 снежня пройдзе
«Тыдзень даступнай культуры» для людзей з абмежаванымі магчымасцямі

У Беларусі з 3 па 7 снежня пройдзе акцыя «Тыдзень даступнай культуры», прымеркаваная да Міжнароднага дня інвалідаў (3 снежня).

Мэта ініцыятывы — стварэнне безбар’ернага асяроддзя і павышэнне даступнасці культурнай спадчыны, дзякуючы чаму людзі з інваліднасцю змогуць бясплатна наведаць музеі і бібліятэкі па ўсёй краіне.

Ініцыятыва ахопіць усе рэгіёны краіны, паведамляе Мінкульт.

Сярод устаноў, якія далучацца да акцыі:

Нацыянальная бібліятэка Беларусі і іншыя рэгіянальныя бібліятэкі

Музеі, у тым ліку Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, дзе будуць арганізаваны тактыльныя экскурсіі.

«Адлоўліваць і адпраўляць у Мінск». Як 200 гадоў таму расійскія ўлады палявалі на беларускіх дзяцей

Сёння свет сочыць за вывазам украінскіх дзяцей у Расію, але для нашых землякоў такая трагедыя ўжо аднойчы адбывалася. У 1830–1840-я гады дзяцей з шляхецкіх сем’яў, сірот і беднякоў з земляў былой Рэчы Паспалітай лавілі, адрывалі ад родных і праз кантанісцкія школы ў Мінску і іншых гарадах ператваралі ў «надзейных» салдат імперыі. У матэрыяле — архіўныя дакументы, сведчанні сучаснікаў і разважанні пра тое, як праз прымусовае вайсковае выхаванне дзяцей імкнуліся перакроіць ідэнтычнасць цэлых народаў.

👉Чытайце артыкул на Zerkalo

Сёлета адзначаецца 260-гадовы юбілей Міхала Клеафаса Агінскага – дыпламата, палітыка, мецэната і аўтара легендарных паланэзаў. Яго жыццё – гэта суцэльныя таямніцы. Нават дагэтуль даследчыкі спрачаюцца пра дату і месца яго нараджэння!

У суботу, 6 снежня, запрашаем на квэст «Род князёў Агінскіх» у Вільні. Вы знойдзеце мясціны, звязаныя з Агінскімі, даведаецеся пра паходжанне роду, выбітных яго прадстаўнікоў, каханне і розныя авантуры, а таксама пачуеце фрагмент паланэза ўжывую. Пасля квэста далучайцеся да вечарыны з адмысловым госцем і канцэрт-лекцыяй пра Агінскага.

📍 6 снежня, 14:00
📍 Збор: Званіца Кафедральнага сабора

Удзельнікі атрымаюць сувеніры, пераможцы – падарункі.
Вазьміце тэлефон з інтэрнэтам і паўэр-банк – гугліць можна і трэба!

🔗Рэгістрацыя да 5 снежня па спасылцы

🇪🇺Праект рэалізуецца пры фінансавай падтрымцы Еўрапейскага звязу.

У Брэсце ўрачыста адкрылі таблічку з QR-кодам

У Брэсце чарговае адкрыццё таблічкі з QR-кодам ператварылі ў паказуху: чыноўнікі, мясцовы святар і школьнікі, пастаўленыя па стойцы смірна пад дошкай маршала Жукава ў гімназіі № 6. Замест ціхага інструмента памяці праект «Лічбавая зорка» зноў стаў ідэалагічным рытуалам з прамовамі пра «духоўныя традыцыі» і фотаздымкамі для справаздач.

Падрабязней чытайце ў матэрыяле BGmedia

Ужо сёння – сустрэча прысвечаная братам Іваноўскім "Лёс адной сям’і – гісторыя трох народаў"

Падчас сустрэчы адбудзецца прагляд дакументальнага фільма, прысвечанага братам Іваноўскім і іх ролі ў гісторыі Польшчы, Літвы і Беларусі. Браты Юры, Тадэвуш і Вацлаў паходзілі з адной сям'і, але кожны абраў розную нацыянальную опцыю: Юры - лічыў сябе палякам, Тадэвуш - літоўцам, а Вацлаў - беларусам.

Пасля прагляду пройдзе дыскусія з удзелам даследчыкаў нацыянальнай свядомасці на польска-літоўска-беларускім памежжы на пачатку ХХ стагоддзя.

Удзельнікі:
праф. Дангірас Мачуліс (Інстытут гісторыі Літвы)

праф. Алесь Смалянчук (Інстытут славістыкі ПАН)

Працоўныя мовы: фільм - беларуская, дыскусія - польская

Арганізатары: Беларускі Інстытут публічнай гісторыі
Інстытут міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы Факультэта прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэта

📆 4 снежня (чацвер)

⏰ 17.30

📍Варшаўскі універсітэт, ul. Dobra 55, зала 2.166 (II пав).

7-ы конкурс на наданне Узнагароды імя Юліуша Бардаха абвешчаны Інстытутам ВКЛ

Узнагарода надаецца за найлепшыя доктарскія (кандыдацкія) працы, напісаныя па праблемам дзяржаўнай, прававой і культурнай спадчыны ВКЛ у XIX - XX стагоддзі, а таксама па аналагічным праблемам звязаным з гісторыяй прынамсі двух краін зямель былога ВКЛ (Беларусь, Літва, Польшча і Украіна).

На конкурс могуць быць прадстаўлены доктарскія (кандыдацкія) дысертацыі, абароненыя ў 2024 - 2025 гадах. Тэрмін падачы прац – 1 студзеня 2026 года. Працы прымаюцца на адрас: [email protected]

Да 1 сакавіка 2026 года камісія, прызначаная Інстытутам ВКЛ (Каўнас), абвесціць спіс прац, намінаваных на прэмію. Кандыдаты на ўзнагароду будуць запрошаны на ўрачыстую цырымонію ўзнагароджання, якая пройдзе ў Вільне, 19 чэрвеня 2026 года.

👉 Больш падрабязна пра Узнагароду імя Юліуша Бардаха чытайце ldki.lt

"Да маладых беларускіх вучоных гэтага яшчэ не рабіў ніхто!"

Як заяўляе Белта маладыя навукоўцы Акадэміі навук зрабілі нечаканае вынаходніцтва – настольную гульню пра партызан «Шлях герояў. Беларускія партызаны». Згуляць можна за аднаго з чатырох Герояў Савецкага Саюза: Бацьку Міная, Пятра Машэрава, Васіля Каржа або Кірыла Арлоўскага.

Гульнявое поле — гэта карта сучаснай Беларусі з пазначанымі і падпісанымі партызанскімі зонамі; партызаны рухаюцца па іх маршрутамі, натхнёнымі рэальнымі падзеямі. Старт — на Віцебшчыне, дзе партызанскі рух атрымаў найбольш масавае развіццё, а ўся партыя разлічаная прыкладна на 28 хадоў.

На полі ёсць клеткі «Партызанскія аэрадромы», якія дазваляюць зрабіць рывок наперад, «Карныя аперацыі», што выводзяць гульца з гульні, а таксама клеткі са складамі зброі і прадуктаў харчавання, якія дапамагаюць утрымацца ў лесе да наступнага ходу.

Віншуем сябра рады Беларускага інстытута публічнай гісторыі Андрэя Радамана з паспяховай абаронай доктарскай дысертацыі!

3 снежня 2025 года Андрэй Радаман з адзнакай абараніў у Беластоцкім універсітэце доктарскую дысертацыю. Яго дысертацыя пад назвай “З'езды шляхты і рэгіянальныя сходы Навагрудскага ваяводства ў 1565–1632 гадах” уносіць каштоўны ўклад у даследаванні палітычнай культуры Рэчы Паспалітай.

Кіраўніком дысертацыі быў доктар Караль Лапатэцкі, прафесар Беластоцкага ўніверсітэта, а ў склад камісіі рэцэнзентаў уваходзілі выдатныя даследчыкі Томаш Кемпа, Анджэй Закшэўскі і Міхал Звежыкоўскі.

Зычым далейшых поспехаў у вывучэнні і папулярызацыі айчыннай гісторыі!

Мы ў TikTok!

Беларускі інстытут публічнай гісторыі запусціў свой канал у TikTok, дзе можна будзе пабачыць кароткія фрагменты з нашых відэа.

Першае відэа – урывак з лекцыі Тымаці Снайдэра, дзе гісторык тлумачыць, чаму Пуцін і Лукашэнка шукаюць апраўдання ў гісторыі: https://www.tiktok.com/@belpublichistory/video/7579903965706423574

Заява Беларускага інстытута публічнай гісторыі адносна "літвінізму"

У сувязі з пастаянным выкарыстаннем тэмы “літвінізму” наш Інстытут вырашыў выступіць з публічнай заявай. Мы заклікаем да пошуку канструктыўных рашэнняў.

Поўны тэкст заявы па-беларуску і па-ангельску тут

"Літва ці Летува?" / „Litva ar Lietuva?"

У працяг праблематыкі "літвінізму" прапануем паглядзець дыскусію “Літва ці Летува: спрэчныя пытанні беларуска-літоўскіх стасункаў у гісторыі і феномен ліцвінізму”, пра якую мы згадваем у нашай заяве.

Дыскусія адбылася 15 кастрычніка 2023 г. у Вільні падчас фестывалю інтэлектуальнай кнігі Прадмова. Мерапрыемства праводзілася на літоўскай і беларускай мовах (з перакладам)

Поўная відэаверсія круглага стала «Выбары ў ВКЛ» 🎥

Усё, што вы хацелі даведацца пра выбарчыя практыкі ў Вялікім Княстве Літоўскім, цяпер можна пачуць непасрэдна ад прафесійных гісторыкаў. Пра гэта разважаюць Андрэй Радаман, Аляксандр Груша і Андрэй Мацук. Дыскусія адбылася ў межах праекта «Кава з гісторыкам».

☕️«Кава з гісторыкам» — ідэальны фармат для прагляду за вашай суботняй кавай: https://www.youtube.com/live/1agX6MHTZU4?si=9lPq9TUIiVzkfiSG&t=2

«Вызвалялі немцаў ад фашызму, а самі заставаліся ў тым жа дзярме». Апублікавана трэцяя частка ўспамінаў Рыгора Бярозкіна пра савецкія рэпрэсіі

З'явілася трэцяя частка жахлівых успамінаў вядомага беларускага літаратурнага крытыка Рыгора Бярозкіна пра сваё сутыкненне з савецкай рэпрэсіўнай машынай. Калі папярэднія сшыткі ахоплівалі страшны 1941 год і выратаванне ў час «марша смерці» зняволеных, то гэтыя запісы прысвечаны пасляваеннаму часу ў Германіі, ілюзіі свабоды і непазбежнаму другому арышту.

https://nashaniva.com/382891

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/382891

Няпростая гісторыя: Чаму літоўцы баяцца літвінізму і як іх памірыць з беларусамі

У працяг нашай нядаўняй заявы пра «літвінізм» прапануем вярнуцца да аднаго важнага выпуску «Няпростай гісторыі», які добра дапамагае разабрацца ў тэме. У гэтым выпуску Андрэй Казакевіч і Аляксей Ластоўскі тлумачаць, адкуль узяўся тэрмін «літвіны», як у XIX–XX стагоддзях фармаваўся літвінізм і як ён звязаны з гісторыяй Беларусі і Літвы, як літвінізм суадносіцца з беларускім нацыяналізмам, і чаму страхі часткі літоўскіх палітыкаў і грамадскіх дзеячаў перад літвінізмам значна перабольшаныя.

Пабачыла свет выданне пра кніжныя скарбы Акадэміі навук

Сёлета Цэнтральная навуковая бібліятэка НАН Беларусі святкуе стагоддзе. З гэтай нагоды пабачыла свет юбілейнае выданне пра кніжныя скарбы Нацыянальнай акадэміі навук – XV - XX стст. Сярод іх помнікі еўрапейскай кніжнай культуры: напрыклад, «Абгрунтаванні боскіх службаў» Гіёма Дзюрандуса (Страсбург, 1484), «Кнігі хронік» Хартмана Шэдэля (Нюрнберг, 1493), «Мастацтва артылерыі» Казіміра Сямяновіча (1651, 1729) і інш.

Адмысловае месца адводзіцца помнікам славянскай кніжнасці, такім як: «Граматыка» (1648) Мялеція Сматрыцкага, «Жазло кіравання» (1667) Сімяона Полацкага і інш. У раздзел рукапісных кніг уключана сярод іншага «Найкароткае напісанне гісторыі Веткаўскай царквы» І. Кабанава.

З усімі прадстаўленымі кнігамі можна азнаёміцца ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы НАН Беларусі.

Як беларускі горад апынуўся ў складзе Швецыі на цэлы год — і што было далей

Браслаў — адзін з самых папулярных курортных гарадоў Беларусі — на цэлы год апынуўся ў складзе Швецыі. Як так здарылася, што частка ВКЛ стала тэрыторыяй шведскай кароны, чаму мясцовая шляхта абрала Стакгольм, а не Маскву ці Варшаву, і чым у выніку скончыўся гэты «шведскі эпізод» у беларускай гісторыі, Zerkalo распавядае на падставе даследаванняў гісторыка Андрэя Катлярчука.

Тэкст добра паказвае, што наш рэгіён мог пайсці зусім іншым шляхам — з балтыйскімі і скандынаўскімі сувязямі і пратэстанцкай большасцю, — але замест гэтага атрымаў войны, дэпапуляцыю і паланізацыю.

Чытаць артыкул на Zerkalo

Снайдар: ВКЛ – пераемнік Русі

Знакаміты амерыканскі гісторык Тымаці Снайдар сцвярджае, што менавіта Вялікае Княства Лістоўскае з'яўляецца пераемнікам Русі, а не Масковія – меркаванне, якое гучыць асабліва цікава на фоне сённяшніх дыскусій пра «літвінізм».
https://youtube.com/shorts/QN8gYqEOH28?si=fM0lOjPj4q7S4K7d