А вы ведалі, што ў Мінску ёсць незвычайны музей з рарытэтамі V і XII стагоддзяў?

Сёлета пасля шматгадовай рэканструкцыі для наведвальнікаў адкрыўся Навукова-даследчы музей беларускага мастацтва і культуры. Ва ўстанове заяўляюць, што ён не саступае найлепшым музеям краіны. Яго папярэднікам быў Музей старажытнабеларускай культуры, заснаваны ў 1977 г. У 2001-м калекцыі надалі статус нацыянальнага навуковага здабытку. І вось сёлета пасля аснашчэння сучаснымі тэхналогіямі ўстанова атрымала статус «Навукова-даследчага музея беларускага мастацтва і культуры».

Экспазіцыя размяшчаецца ў трох залах: археалогіі, сакральных і этнаграфічных калекцый. У першай можна пабачыць, напрыклад, чоўны XII і XVI ст., а таксама вырабы рамеснікаў ад V ст. У сакральнай залі – калекцыя абразоў XVI - XIX ст. (самая вялікая ў Беларусі). Сярод іх – «Пакланенне вешчуноў» 1514 г.

Музей знаходзіцца па адрасе: вул. Сурганава, 1, корп. 1 (будынак НАН). Наведвальнікаў просяць запісвацца папярэдне. На здымку – надмагілле Сапегаў XVII ст.

☕️ Нагадваем: ужо заўтра вяртаецца «Кава з гісторыкам»!

Круглы стол «Вайна ў ВКЛ» — пра тактыку і стратэгію, “ідэалогію вайны” і кошт баяздольнасці ў XVI–XVIII ст.
Калі: нядзеля, 16 лістапада, 14:00
Дзе: Музей Вольнай Беларусі, ul. Foksal 11
Стрым у YouTube: https://youtube.com/live/mawsIaY3nk0?feature=share

Спікеры: Мікола Волкаў, Віктар Якубаў, Ігар Бортнік.

Прыходзьце або далучайцеся анлайн!

Ад «добрага паліцая» – да «горш за немцаў». З успамінаў вяскоўцаў пра акупацыю

У часопісе Studia Białorutenistyczne (2023/17) выйшла даследаванне Уладзіміра Лобача пра вобраз дапаможнай паліцыі ва ўспамінах вяскоўцаў паўночнай Беларусі. На здымку – паліцыянты ў Магілёве, 1943 г.

У вусных апавяданнях частым ёсць параўнанне паліцаяў з немцамі, дзе калабаранты, якія заплямілі сябе крывёю і гвалтам, выступаюць як большае зло, нават у параўнанні з акупантамі («горш за немцаў»). Жорсткая ацэнка грунтуецца на непрыняцці чалавека, які быў «сваім», але перайшоў на бок «чужых» дзеля гвалту над аднавяскоўцамі.

Іншым было стаўленне да тых, хто апынуўся ў паліцыі пад прымусам (выбар у маладога чалавека, які дасягнуў прызыўнога ўзросту, часта быў невялікі: ці ісці ў паліцыю, ці быць вывезеным на працы ў Германію), не чыніў ніякага зла і ў крытычных сітуацыях дапамагаў людзям («Ну, паліцаі, сматра якія, былі і добрыя»). Пакаранне такіх савецкай судовай сістэмай лічылася празмерна жорсткім і несправядлівым.

Францыск Скарына ў трох кнігах: простая і натхняльная гісторыя для дзяцей

У межах Месяца сапраўднай гісторыі Прадстаўніцтва па нацыянальным адраджэнні прапануе серыю з трох кніг, якія дапамагаюць дзецям і падлеткам пазнаёміцца з легендарнай асобай беларускай культуры — Францыскам Скарынам. Аўтар выдання, Алесь Суша, напісаў кнігі простай і даступнай мовай, таму яны будуць цікавымі і малодшым чытачам, і тым, хто ўжо вучыцца ў сярэдніх класах.

У кнізе «Францыск Скарына. Чалавек-легенда» аўтар паказвае Скарыну як чалавека, які 500 гадоў таму змяніў жыццё беларусаў: увёў друкаваную кнігу ў паўсядзённасць і зрабіў веды даступнымі ўсім.

Кніга «Францыск Скарына. Чалавек свету» адкрывае Скарыну-падарожніка і мысляра, чый шлях прайшоў праз Прагу, Падую, Вільнюс, Венецыю, Капенгаген і іншыя гарады. Ён ведаў свет — а свет даведваўся пра Беларусь праз яго працу.

У выданні «Францыск Скарына. Чалавек-энцыклапедыя» — гісторыя пра ўніверсальную асобу: друкара, вучонага, перакладчыка, філосафа і нават лекара. Гэта кніга паказвае, як шмат можа адзін чалавек і як шырока можа развівацца беларуская культура.

Гэтая серыя — выдатны спосаб пазнаёміць дзяцей з нашай гісторыяй праз яркую асобу, якая і сёння захоўвае актуальнасць.

Чытаць кнігі >>>

#ВяртаемГісторыю
#ViartajemHistoryju
#СапраўднаяГісторыя
#SapraŭdnajaHistoryja

@revivalbelarus

“Паўлюк Багрым”: міф, які стагоддзе трымаецца ў падручніках?

Zerkalo разбірае, як з’явіўся і чаму ўмацаваўся вобраз "сялянскага паэта" Паўлюка Багрыма, і чаму даследаванні Ігара Запрудскага прымушаюць сумнявацца: Багрым, верагодна, не быў аўтарам верша «Зайграй, зайграй, хлопча малы…», не быў селянінам і не служыў у арміі. Падаюцца аргументы пра несупадзенні ў крыніцах і версію пра магчымы аўтарства Юльяна Ляскоўскага, а таксама — як і навошта такі вобраз працаваў у розныя эпохі (ад беларусізацыі да "адлігі" і "застою"). Рэкамендуем як кейс пра тое, як фармуецца нацыянальны канон і як яго варта правяраць.

🔗 Чытаць матэрыял: Zerkalo

Брэст прыцягваў больш наведвальнікаў музеяў, чым Люблін

Пра гэта ў апошнім нумары часопіса Przegląd Geograficzny піша Аляксандр Сяргеенка. Па дадзеных да 2022 г. «Брэсцкая крэпасць-герой» – адзін з двух найбольш наведвальных музеяў у Беларусі (разам з музеем ВАВ у Мінску, на трэцім месцы – комплекс у Нясвіжы) з прыцягненнем каля паўмільёна турыстаў штогод.

Аўтар таксама прааналізаваў дадзеныя за 2005 - 2015 гады, якія тычацца еўрарэгіёна «Буг»: ён уключае Брэсцкую вобласць Беларусі, Люблінскае ваяводства Польшчы і Валынскую вобласць Украіны. У Люблінскім ваяводстве назіралася найбольшая наведвальнасць музеяў, а таксама колькасць музеяў (глядзіце табліцу). Аднак параўнанне сталіц падрэгіёнаў паказала лідарства Брэста – нягледзячы на тое, што ў ім было менш музеяў, чым у Любліне.

Гэта тлумачыцца наяўнасцю Брэсцкай крэпасці. Большасць яе наведвальнікаў – беларусы (у асноўным з аднадзённымі паездкамі), за імі ідуць расійскія турысты. Да 2020-га грамадзяне Польшчы і Украіны займалі трэцяе і чацвёртае месцы.

Эмілія Плятэр: натхніла на многае і стала сімвалам

Новы Час распавядае, як пераплятаюцца жыццё і міф Эміліі Плятэр: шляхетнае паходжанне і ўдзел у паўстанні, жаночае лідарства ў вайне, літаратурныя і мастацкія вобразы, якія зрабілі яе фігурай-прыкладам. Асобна адзначаецца, як у краінах, якія падзяляюць памяць аб Плятэр, ушаноўваюць яе ў культурных знаках і сімволіцы — ад назвы дэкаратыўнай кветкі да партрэта на банкноце і памятнай манеты.

🔗 Чытаць падрабязней на Новы Час

🎥 Люблінская ўнія: «гульня тронаў» ВКЛ і Кароны Польскай

Новы выпуск Сармацкага вуса пра тое, як складаліся перамовы 1569 года: матывы бакоў, ціск і кампрамісы, што атрымала і страціла эліта ВКЛ, і як гэта адбілася на беларускіх землях і далейшай дзяржаўнай традыцыі.

👉 Глядзець: https://www.youtube.com/watch?v=GgYZOQlX290

У Варшаве адбудзецца прэзентацыя двух гістарычных кніг: «Барацьба ВКЛ за Інфлянты» і «Раман Скірмунт. Жыццяпіс грамадзяніна Краю»

У межах фестывалю PRADMOVA 22 лістапада ў Варшаве (Pałac Staszica (Nowy Świat, 72), sala 268) адбудзецца прэзентацыя кніг сябраў Беларускага інстытута публічнай гісторыі.

Віктар Якубаў раскажа пра сваю кнігу «Барацьба ВКЛ за Інфлянты ў канцы XVI - пачатку XVII ст.». Размова пойдзе пра спробу знешняй экспансіі ВКЛ на землі сучаснай Латвіі і Эстоніі. Якія яна мела падмуркі, формы, як праводзілася? У кнізе таксама можна прасачыць, як ВКЛ удзельнічала ў вайсковых кампаніях 1600 – 1611 гг. супраць Швецыі ў Інфлянтах.

Аляксандр Смаленчук прэзентуе другое дапоўненае выданне «Раман Скірмунт (1868 - 1939). Жыццяпіс грамадзяніна Краю». Жыццяпіс Р. Скірмунта прадстаўлены на фоне вялікіх палітычных і нацыянальных пераменаў у Цэнтральна-Усходняй Еўропе, элементам якога стала смерць ідэі ВКЛ. Шмат увагі надаецца беларускім старонкам яго біяграфіі, у тым ліку змаганню за незалежнасць БНР.

🎥 Круглы стол «Вайна ў ВКЛ» — відэа-запіс

У межах праекта «Кава з гісторыкам» прайшла дыскусія пра: тактыку і стратэгію, «ідэалогію вайны», кошт і забеспячэнне баяздольнасці ў XVI–XVIII ст., а таксама штодзённасць войскаў — што елі, чым карысталіся, як прымалі рашэнні. Удзельнікі: Мікола Волкаў, Віктар Якубаў, Ігар Бортнік.
Відэа будзе карысным для ўсіх, хто цікавіцца нашым мінулым, перыядам ВКЛ і ваеннай гісторыяй.

Серыял «Чарнобыль» па-беларуску: чаму варта паглядзець

У межах Месяца сапраўднай гісторыі прапануецца для прагляду серыял «Чарнобыль» у беларускай агучцы. Гэта не толькі гісторыя пра аварыю 1986 года. Гэта ўрок пра мужнасць, адказнасць і наступствы чалавечых рашэнняў. Серыял выразна паказвае, як небяспечнымі становяцца тэхналогіі без належнага кантролю. Драматычны сюжэт і глыбокія чалавечыя гісторыі трымаюць увагу ад пачатку да фіналу.

👉 Усе пяць серый даступныя па-беларуску: https://kinakipa.site/movie?id=1227803

У Оршы адкрылі стэлу «Горад працоўнай славы 1941 - 1945». Вось як патлумачылі сэнс назвы

Сёлета Савет кіраўнікоў дзяржаў СНД прысвоіў званне «Горад працоўнай славы 1941 - 1945» шэрагу населеных пунктаў, каб адзначыць унёсак жыхароў тылу. У спісе – у асноўным гарады Казахстана і Узбекістана, але трапілі туды і Баранавічы з Оршай. У апошняй 7 лістапада ўрачыста адкрылі стэлу. Як патлумачылі жыхарам сэнс назвы, якая выглядае абсурднай (Орша знаходзілася пад акупацыяй да чэрвеня 1944-га)?

Чыноўнікі выступілі на цырымоніі максімальна абцякальна, не згадваючы канкрэтныя даты. На тэлеканале СТВ заявілі, што манумент «адлюстроўвае вехі ў слаўным працоўным шляху жыхароў і ў гады ВАВ, і падчас аднаўлення горада з руін». БелТА напісала аб «подзвігу, які здзейснілі аршанцы ў суровыя гады ВАВ».

Толькі газета «Звязда» напісала больш канкрэтна: «Такога ўшанавання раённы цэнтр удастоены за тое, што пасля вызвалення… буйны чыгуначны вузел, які меў стратэгічна важнае значэнне, быў адноўлены ў вельмі сціснутыя тэрміны».

170 гадоў таму ў Пецярбургу выйшла кніга пра беларускія мясціны. Аўтар лічыў беларусаў асобным народам

Міхаіл Без-Карніловіч (1796 - 1862) трапіў у Беларусь як дзяржаўны служачы. Пад яго кіраўніцтвам праводзілася тапаграфічнае і ваенна-статыстычнае вывучэнне Мінскай, Наўгародскай, Віцебскай губерняў. Пасля адстаўкі ён сабраў гістарычны і этнаграфічны матэрыял і ў 1855-м выдаў «Исторические сведения о примечательнейших местах в Белоруссии».

Тэрыторыю Беларусі аўтар абмяжоўваў Віцебскай і Магілёўскай губернямі, астатнія землі называў Літвой. Цікава, што даследнік залічыў да беларускіх земляў Даўгапілс і Люцын, якія сёння з'яўляюцца часткай Латвіі, а таксама населеныя пункты сённяшняй Смаленскай вобласці РФ. «В Белоруссии нет сколько-нибудь известного места, которое не ознаменовалось бы каким-нибудь историческим происшествием», — пісаў Міхаіл Без-Карніловіч.

Беларусамі Міхаіл Без-Карніловіч лічыў толькі нашчадкаў крывічоў. Пра іх ён казаў як пра асобны народ і ставіў іх у «адзін шэраг з суседнімі народамі».

У Брэсце адкрылі скульптуру дэсантніку – ужо другую ў горадзе

10 лістапада ў Брэсце адкрылі скульптуру дэсантніку – прычым ён трымае ў руках агнястрэльную зброю. На цырымоніі прысутнічалі прадстаўнікі 38-й Брэсцкай гвардзейскай дэсантна-штурмавой брыгады. У сеціве ў многіх узніклі пытанні аб дарэчнасці такой скульптуры на вуліцы Гогаля – вуліцы «літаратурных» ліхтароў (з літаратурнымі персанажамі).

Дарэчы, скульптура дэсантніку ў Брэсце ўжо была: у 2018-м у парку імя 1 Мая ўсталявалі помнік персанажу з расійскага мультфільма Сцёпачкіну. І яшчэ нагадаем, што летам у Брэсце адкрылі зроблены за расійскія грошы помнік савецкім пагранічнікам. Ён таксама стаў другім у горадзе: яшчэ ў 1972-м у скверы Пагранічнікаў быў адкрыты помнік «Вартавым межаў».

Іншая скульптура, якую сёлета адкрылі ў Брэсце, носіць не мілітарысцкі характар: на пешаходнай вуліцы Савецкай з'явіўся вялізны гузік ліхтаршчыка – з вагой больш за тону і дыяметрам 3,4 метра.

Калі гісторыя становіцца прыгодай: коміксы для юных беларусак і беларусаў

Вы напэўна ведаеце, што пра мінуўшчыну можна расказаць так, што яна ператвараецца ў прыгоду: з персанажамі, эмоцыямі, гумарам і яскравымі малюнкамі. Гістарычныя коміксы — менавіта такі шлях. Яны дапамагаюць дзецям і падлеткам не проста ведаць факты, а адчуваць сваю гісторыю, бачыць у ёй герояў і перажыванні, разумець, чаму мінулае важнае для іх сёння.

Прадстаўніцтва па нацыянальным адраджэнні ў межах Месяца сапраўднай гісторыі расказвае вам пра тры коміксы на гістарычную тэму. Некаторыя можна набыць, а іншыя — пашукаць у бібліятэцы ці ў сяброў.

«Вядзьмедзева вунія» — Уладзімір Някляеў, Кацярына Марціновіч
Гэты займальны гістарычны комікс праз маляўнічыя ілюстрацыі і лёгкі аповед распавядае пра заключэнне Крэўскай уніі паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Польскім Каралеўствам. Чытачы знаёмяцца з гістарычнымі постацямі і падзеямі, што змянілі лёс Усходняй Еўропы.

«Пра Кастуся. Гістарычны комікс» — Уладзімір Дрындрошчык
Комікс створаны паводле п’есы Уладзіміра Караткевіча і расказвае гісторыю пра героя паўстання 1863–1864 гадоў. Праз мову комікса — эмацыйную і насычаную, з вобразамі, якія не забываюцца, — вы даведаецеся пра Кастуся Каліноўскага.

«Бортнік Ігнат і скарб пушчы» — Томаш Самойлік
Гэты прыгодніцкі комікс пра Белавежскую пушчу — агульную спадчыну беларусаў і палякаў. Тут гісторыя і прырода пераплятаюцца: ад бортніцтва да легендаў пра лясныя таямніцы. Чытаць цікава і пазнавальна.

Такія кнігі не толькі навучаюць, але і натхняюць. Яны паказваюць, што гісторыя жыве не ў датах, а ў людзях і іх выбарах. Менавіта так становіцца зразумела, што мінулае — гэта частка нас саміх.

#ВяртаемГісторыю
#ViartajemHistoryju
#СапраўднаяГісторыя
#SapraŭdnajaHistoryja

@revivalbelarus

У Баранавічах з’явіўся «Асілак»: чым адметная чарговая скульптура зубра?

Два тыдні таму ля Баранавіцкага аўтаагрэгатнага завода адкрылі чатырохметровую скульптуру зубра з беларускамоўнай назвай «Асілак». Арт-аб’ект поўнасцю выраблены з кампанентаў, што вырабляюцца на прадпрыемстве. Выбар зубра растлумачылі тым, што ён намаляваны на гербе Брэсцкай вобласці і з’яўляецца сімвалам МАЗа, у холдынг якога ўваходзіць завод.

У Беларусі нямала скульптур зуброў, самая вядомая з іх усталявана ў 2003-м на мяжы Брэсцкай і Мінскай абласцей – вышыня гэтага арт-аб’екта дасягае 30 м. Нядаўна ён быў адрэстаўраваны, цяпер дадаюць спецэфекты – скульптура будзе пускаць пар з ноздраў.

У 2018-м у Мінску па праспекце Дзяржынскага ўсталявалі металічнага зубра вышынёй у некалькі метраў: у цёмны час сутак ён свеціцца, а вось днём слаба заўважны. У 2023-м у Ганцавічах з’явілася копія зубра з трасы Мінск-Брэст: яе вышыня – пяць метраў. У 2024-м скульптуру чырвонага металічнага зубра ўсталявалі на ўездзе ў Пружаны, яе вышыня — 2,6 м.

У Мастаўлянах урачыста адкрылі інфармацыйныя шыльды на месцы нараджэння Кастуся Каліноўскага

Дошкі ўсталяваныя акурат на фрагментах старога каменнага муру, які, верагодна, захаваўся ад сядзібнага комплексу. На іх – планы сядзібнага комплексу з інфармацыяй пра яго гісторыю і паўпразрыстая выява сядзібнага дому.

Дата адкрыцця невыпадковая: яна адсылае да 22 лістапада 2019 года, калі ў Вільні адбылося перапахаванне парэшткаў паўстанцаў 1863-64 гадоў, у тым ліку Кастуся Каліноўскага. Чытаць на сайце або без VPN.

Фільм «Купала»: гісторыя, якую не паказалі на вялікім экране

Мастацкая стужка «Купала» распавядае пра чалавека, які стаў сімвалам беларускай мовы і культуры. Але ў фільме ён не проста «класік з падручніка». Купала паказаны жывым: ён сумняваецца, змагаецца, памыляецца, марыць і шукае сваё месца ў свеце, дзе быць беларусам — значыць рызыкаваць.

У межах Месяца сапраўднай гісторыі Прадстаўніцтва па нацыянальным адраджэнні ўспамінае знакавую беларускую стужку, якая мае цікавую гісторыю.

Фільм «Купала» планаваўся як праект пра гісторыю народа, які спрабавалі знішчыць, але ён працягваў расці. І менавіта таму карціна стала небяспечнай. Яна так і не выйшла ў шырокі пракат у Беларусі, хоць была створана на «Беларусьфільме». Яе нават планавалі паказваць на вялікіх экранах. Фільм некалькі разоў выкладалі ў сеціва, і сёння яго можна знайсці на адпаведных сервісах.

«Купала» будзе асабліва цікавы падлеткам і моладзі, бо распавядае пра чалавека, які праходзіў праз страх, выбар і рызыку — як і многія сёння. Таксама гэта гісторыя пра ідэнтычнасць і тое, як цяжка было захаваць права быць беларусам, і чаму гэта важна цяпер. Гэта фільм пра чалавека, які змагаўся за мову, праўду і сябе. І пра тое, як слова можа стаць большым за сістэму.

#ВяртаемГісторыю
#ViartajemHistoryju
#СапраўднаяГісторыя
#SapraŭdnajaHistoryja

@revivalbelarus

105 гадавіна Слуцкага збройнага чыну (лістапад – снежань 1920 г.)

📆 27 лістапада (чацвер),

⏰ 18.00

📍Варшаўскі універсітэт, ul. Dobra 55, зала 2.166 (II паверх)..

Сёлетняя гадавіна антыбальшавіцкага ўзброенага выступлення на Случчыне з'яўляецца добрай нагодай да таго, каб ацаніць яго прычыны і ход, а таксама вызначыць значэнне падзеі ў лёсе беларускага народу.

Арганізатары: Беларускі Інстытут публічнай гісторыі
Інстытут міжкультурных даследаванняў Цэнтральна-Усходняй Еўропы Факультэта прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэта

Сардэчна запрашаем!

Згодна выставе ў Маскве, існавалі не беларусы, а «рускае праваслаўнае насельніцтва Літвы»

Месяц таму на Гогалеўскім бульвары адкрылася выстава Расійскага ваенна-гістарычнага таварыства «Дзесяць стагоддзяў польскай русафобіі» – з 32 стэндаў. Выстава носіць адкрыта цемрашальскі характар. Напрыклад, сцвярджаецца пра фабрыкацыю нацыстамі «Катынскай справы» і жаданні Польшчы акупаваць Заходнюю Украіну пасля 2022 года.

Беларусаў для стваральнікаў выставы нібыта не існавала: «каталіцкая Польшча падвяргала ганенням і дыскрымінацыі рускае праваслаўнае насельніцтва на тэрыторыі Літвы». Паведамляецца, што без «рускіх воінаў» (харугвы са Смаленска, Полацка, Кіева) палякі не перамаглі б у Грунвальдскай бітве, а «імперскія замашкі Польшчы мелі на мэце раздрабленне Рускай дзяржавы».

Сцвярджаецца, што пасля Першай сусветнай вайны Англія і Францыя ўхвалялі прэтэнзіі польскага ўрада «на карэнныя рускія землі аж да Кіева і Смаленска». Праўда, беларусы ўзнікаюць у 1939-м – у «вызваленчым паходзе» Чырвонай Арміі.