Апублікавана амаль тры сотні ўнікальных здымкаў беларусаў Случчыны і Мазыршчыны стогадовай даўніны

Выдавецтвы «Скарына» (Лондан) і «Чабор» (Варшава) выдалі ўнікальны альбом фотаматэрыялаў «Экспедыцыя Вацлава Ластоўскага 1928 году: захаваная спадчына». У кнізе прадстаўлены 270 чорна-белых здымкаў, зробленых падчас этнаграфічнай экспедыцыі гісторыка і этнографа Вацлава Ластоўскага на Случчыне і Мазыршчыне ў 1928 годзе. Тут прадстаўлены ўзоры народнага адзення, дойлідства, зафіксаваны творы мастацтва, рэчы хатняга ўжытку – гэта сапраўдны скарб для этнографаў, мастацтвазнаўцаў, культуролагаў, гісторыкаў навукі, музейных супрацоўнікаў і тых, хто цікавіцца гісторыяй роднага краю.

Складаны і трагічны лёс напаткаў як матэрыялы экспедыцыі, так і ейных удзельнікаў падчас сталінскіх рэпрэсій і Другой сусветнай вайны. Самога Вацлава Ластоўскага камуністы арыштавалі і расстралялі ў Саратаве 23 студзеня 1938 года. Альбом экспедыцыі, аднак, захаваўся ў Лондане, у Беларускай бібліятэцы і музеі імя Францішка Скарыны.

Альбом можна набыць у Беларусі, у Варшаве ў кнігарні на Oleandrów 6/2, замовіць у кнігарні Skaryna Press. У ліпені альбом можна будзе набыць у Вільні. Ён будзе таксама на лонданскім Купаллі ў чэрвені, на фестывалі «Tutaka» пад Беластокам у ліпені і на Сустрэчы беларусаў Паўночнай Амерыкі ў Таронта напрыканцы жніўня.

36 гадоў таму - 19 чэрвеня 1988 года - адбылося першае шэсце грамадскасці ў Курапаты, арганізаванае неўзабаве пасля публікацыі артыкула Зянона Пазняка і Яўгена Шмыгалёва «Курапаты-дарога смерці».

Мітынг і шэсце былі арганізаваныя актывістамі моладзевага нефармальнага аб'яднання «Талака».
Заяўку падавалі Сяргей Вітушка і Віктар Івашкевіч, але акцыю не дазволілі. Заяўнікаў выклікалі ў рэспубліканскую пракуратуру і папярэдзілі, што яны парушаюць закон.

Шэсце і мітынг прайшлі несанкцыянавана, у ім узялі ўдзел блізу 10 тысяч чалавек. Міліцыя людзей не спыняла і не арыштоўвала (у адрозненне ад наступнай акцыі на Дзяды 30 кастрычніка 1988 года). Пасля арганізатараў пакаралі штрафам - па 50 рублёў.

Збор прызначылі ў менскага трамвайнага кальца ў Зялёным Лузе. Там гарадскія ўлады і прадстаўнікі ЦК камсамола заклікалі прысутных сесці ў аўтобусы, якіх стаяла каля паўсотні, і ехаць на афіцыйны альтэрнатыўны мітынг да Опернага тэатра. Але ніхто не звяртаў на гэты заклік увагі, і неўзабаве калона, якая налічвала каля дзясятка тысяч чалавек, рушыла ў Курапацкі лес, дзе ў той дзень быў усталяваны сімвалічны помнік ахвярам сталінскага тэрору.

Адкрыў і вёў мітынг старшыня менскай "Талакі " Сяргей Вітушка. Выступілі народны пісьменнік Беларусі Іван Чыгрынаў (які быў яшчэ і старшынёй Беларускага аддзялення Савецкага фонду культуры), Зянон Пазняк, рабочы Віктар Івашкевіч, пісьменнік Канстанцін Тарасаў, дачка забітага ў Курапатах паэта Тодара Кляшторнага Мая, былы вязень ГУЛАГу паэт Павел Пруднікаў і іншыя, у тым ліку сакратар Менскага гаркаму партыі Пётр Краўчанка, які паспеў пад'ехаць з мітынгу каля Опернага тэатра.

Праз год - 29 кастрычніка 1989 года -
у Менску прайшло першае афіцыйна дазволенае (тады яшчэ савецкімі ўладамі) шэсце з Менска ў Курапаты.
Тады ў Курапатах быў усталяваны самы першы вялікі крыж, вакол якога потым вырас народны мемарыял з сотняў крыжоў у памяць аб расстраляных.

Аўтар Эдуард Глезін

Першыя гадзіны і дні вайны, першыя савецкія ваеннапалонныя ў нямецкім штотыдневым кінааглядзе Die Deutsche Wochenschau Nr. 564 за 25 чэрвеня 1941 года. Цалкам выпуск тут