کتاب‌خوان (علم و روشنگری)

تمام بلوایی که به پا شده بر مبنای یک نظریه‌ی ناگفته در باب طبیعت بشر است که مدعی است مقولات مفهومی هیچ‌گونه ارتباط نظام‌مندی با جهان خارج ندارد، بلکه برساخت‌های اجتماعی است (و از این رو می‌تواند بازسازی شود.) آیا چنین نظریه‌ای درست است؟ در برخی موارد، تا حدی بله. همان‌گونه که در فصل چهار دیدیم، برخی از این مقولات به واقع برساخت‌های اجتماعی هستند. آن‌ها تنها به این خاطر وجود دارند که مردم بر سر وجودشان به توافقی ضمنی رسیده‌اند. نمونه‌هایی مانند پول، استخدام دائمی، شهروندی، نشان‌های دلاوری، و ریاست جمهوری ایالات متحد از این دست هستند. اما این به معنای آن نیست که تمامی مقولات مفهومی برساخت‌های اجتماعی است. روان‌شناسان شناختی سال‌هاست که موضوع شکل‌گیری مفاهیم در ذهن را مورد مطالعه قرار داده‌اند. آنان نتیجه گرفته‌اند که بیشتر مفاهیم بر مقولاتی از اشیای جهان خارج دلالت دارند که، حتا پیش از آن‌که ما به تفکر درباره‌ی آن‌ها مشغول شویم، آبستن شکلی از واقعیت بوده‌اند.

شکی نیست که هر برف‌دانه منحصر به فرد است، و قبول است که هیچ مقوله‌ای نمی‌تواند عدالت را در مورد تمامی اعضایش بجا آورد. اما هوشمندی در گرو یک‌کیسه‌کردن اشیایی است که ویژگی‌های مشترک دارند، وگرنه ما در مواجهه با هر شی جدیدی مات و مبهوت می‌ماندیم. همان‌گونه که ویلیام جیمز نوشت «یک شقایق دریایی هم اگر هنگام مواجهه با یک چیز این فکر از ذهنش بگذرد که "چه جالب! من قبلاً هم مشابه این را دیده‌ام!"، یک متفکر صاحب مفاهیم به شمار می‌رود.» ادراک حسی برخی از ویژگی‌های یک شی جدید را در اختیار ما قرار می‌دهد، و ما آن شی را در یکی از مقولات ذهن قرار می‌دهیم، و استنتاج می‌کنیم که احتمالاً ویژگی‌های دیگری را - که به ادراک حسی ما در نیامده است اما نوعی آن دسته است - خواهد داشت. اگر مثل اردک راه می‌رود و کواک‌کواک می‌کند، احتمالاً اردک است. اگر اردک باشد، محتمل است که شنا کند، پرواز کند، پشتش آب را جذب نکند، و گوشتش با پنکیک و پیازچه و سس تند لذيذ باشد.

استنتاج‌هایی از این قسم جواب می‌دهد چون در جهان خارج واقعاً چیزی به نام اردک وجود دارد، و اردک‌ها واقعاً ویژگی‌های مشترک دارند. اگر ما در جهانی زندگی می‌کردیم که در آن احتمال آن‌که چیزهایی که راه می‌روند و کواک‌کواک می‌کنند بیشتر از بقیه گوشت داشته باشند بالا نبود، آن‌گاه مقوله‌ی «اردک» احتمالاً بلااستفاده بود و تکامل ما را در مسیر فکرکردن با چنین قالبی هدایت نمی‌کرد. تصور کنید جدول عظیمی درست کرده‌اید که در آن در سطرها و ستون‌ها ویژگی‌هایی فهرست شده است که توجه انسان را جلب می‌کند. حال اگر خانه‌های محل تقاطع یک سطر و ستون در جدول را با چیزهایی پر کنیم که ویژگی‌های مورد نظر را دارند، خواهیم دید که خانه‌های اشغال‌شده توزیعی توده‌ای دارند. برای بسیاری از ورودی‌ها، بایست خانه‌ی محل تقاطع «کواک‌کواک می‌کند» و «قدم‌های کوتاه برمی‌دارد» را پر کرد، اما در مورد خانه‌های محل تقاطع «کواک‌کواک می‌کند» و «یورتمه می‌رود» چنین نیست. اگر سطرها و ستون‌های جدول را مشخص کنید، خاصیت توده‌ای جدول از جهان خارج می‌آید، نه از جامعه یا زبان. تصادفی نیست که چیزهای زنده در تمام مقوله‌بندی‌های واژگانی شناخته‌شده - از فرهنگ‌های اروپایی گرفته تا سایر فرهنگ‌ها (از جمله فرهنگ‌های شفاهی)، و رده‌بندی لینه‌ای زیست‌شناسان حرف‌های مجهز به کولیس، ابزارهای کالبدشکافی، و توالی‌سنج‌های دی‌ان‌ای - نزدیک یکدیگر مقوله‌بندی می‌شود. زیست‌شناسان می‌گویند اردک‌ها در کنار چندده گونه‌ی دیگر در زیرتیره‌ی آناتینئی جا می‌گیرند، هرکدام آناتومی متمایزی دارند، می‌توانند با سایر اعضای گونه‌ی خود جفت‌گیری کنند، و در پیشینه‌ای تکاملی نیای مشترک دارند.

📘#لوح_سپید
✍️استیون پینکر
📄۲۰۷-۲۰۸

@SciBookReader

گروه کتابخوانی علمی👇
https://t.iss.one/joinchat/AtGPR0K5wDHIQWUt-2hxZQ

279 views10:00