Fact Check درستی‌سنجی و حقیقت‌یابی
3.39K subscribers
2.44K photos
200 videos
28 files
1.62K links
درستی‌سنجی و حقیقت‌یابی شایعات فضای مجازی
و مقابله با شبه‌علم
@Fact_Check

ترویج علم
و مقابله با شبه‌علم

رفتن به ابتدای کانال:
https://t.iss.one/Fact_Check/1
Download Telegram
از شخصی که در پیام قبل به اظهاراتشان اشاره شد:
t.iss.one/Fact_Check/875
در سال نخست پاندمی کووید-۱۹ مطالب نادرست دیگری هم در فضای مجازی انتشار وسیع یافته.
متأسفانه تکذیبیه‌های مطالب نادرست در فضای مجازی فارسی کمتر از یک هزارم مطالب نادرست منتشر می‌شوند و قادر به خنثی کردن آثار سوء مطالب نادرست در مقیاس بزرگ نیستند.

در زبان‌های دیگر هم مطالب نادرست بسیار پربازدیدند، اما وقتی مطالب نادرست از زبان‌های دیگر به فضای مجازی فارسی راه می‌یابند به دلایل مختلف بازدیدی بسیار بیشتر دارند.
وقتی یک ویدئوی حاوی اطلاعات نادرست در فضای مجازی انگلیسی‌زبان چندده‌هزار بازدید می‌شود از آن به‌عنوان پربازدید یاد می‌کنند
اما وقتی همان ویدئو در یک کانال تلگرام فارسی منتشر می‌شود انبوهی کانال آن را بازنشر می‌کنند و بازدید در همین یک پلتفرم به تنهایی در مواردی از میلیون هم می‌گذرد.

این‌که چرا چنین شده و چه باید کرد، قبلاً در پیام‌های متعددی مطرح شده است.

ما می‌توانیم با
معرفی منابع نسبتاً باکیفیت به یکدیگر
و بازنشر نقدها و تکذیبیه‌ها
به بهبود کیفیت محتوای فضای مجازی فارسی کمک کنیم.
🔎 t.iss.one/Fact_Check
مطلب مهم مرتبط:
t.iss.one/nouritazeh/6911
👍7
آیا شرکت کنندگان در اجلاس داووس برای پرواز به سوئیس به دنبال «خلبانانی که واکسن دریافت نکرده باشند» بوده‌اند؟
🔹خلاصه:
خیر!
این ادعا را یک خلبان پیشین به نقل از خلبان دیگری مطرح کرده
آن خلبان هم این گفته را تکذیب کرده!

🔹مشروح:
این ادعا در لایو اینستاگرامی چند ماه قبل ماریا زی (صفحۀ عوام‌پسند دارای پیشینۀ انتشار مطالب نادرست ضدواکسن با ۴۷ هزار دنبال‌کننده) با الن دانا
Alan Dana
خلبان پیشین جت استار (از خطوط هواپیمایی سنگاپور)، توسط این خلبان مطرح شده [عکس ۲]

🚨او (که از مخالفان واکسن کوروناست) این ادعا را به نقل از خلبانی به نام جاش یودر
Josh Yoder
(که او هم از مخالفان واکسن کوروناست) مطرح کرده.[عکس ۳]
⚠️یودر این گفته را در توئیتی [عکس ۴] تکذیب کرده.

منابعی که پیشینۀ انتشار مطالب نادرست مرتبط با کووید-۱۹ دارند (مانند این [عکس ۱]) و برخی اکانتها در فضای مجازی انگلیسی‌زبان این لایو اینستاگرامی ماریا زی را با تیتر نادرست مورد اشاره بازنشر کرده‌اند.

ظاهراً این مطلب هنوز به صفحات مجازی پرمخاطب فارسی راه نیافته.

درستی‌سنجی شایعات مجازی:
🔎 t.iss.one/Fact_Check
نکته‌ای از تازه‌ترین اجلاس داووس:
t.iss.one/nouritazeh/12972
👍9
🆘 کمک به افراد آسیب دیده از زلزله در شهرستان خوی

این گروه:
t.iss.one/campaign_mobareze_ba_corona_khoy
متعلق به دکتر محمدرضا هاشم‌زاده، متخصص جراحی عمومی شاغل در شهرستان خوی است و فعلاً موضوع آن کمک به افراد آسیب دیده از زلزله در شهرستان خوی است.

لینک این گروه زمانی که برای موضوع کووید-۱۹ ایجاد شده بود، در کانال سازمان نظام‌پزشکی خوی نیز ثبت شده بود:
t.iss.one/nezam_pezeshki_khoy

📱لطفاً کانال‌ها، گروه‌ها و صفحاتی را که قبلاً معرفی شده‌اند ببینید و اگر مفید هستند آن‌ها را به دیگران هم معرفی کنید:
t.iss.one/moarrefi

🆘 لطفاً این پیام را برای کسانی که برایشان اهمیت دارد بفرستید.
👍5
چرا ادمین و اعضای هر گروه از ارسال‌کنندۀ چنین مطالبی نمی‌پرسند «آیا مطمئنی این مطلب درست است؟» «آیا منبع منتشرکننده معتبر است؟»

قبلاً این شایعه تکذیب شده:
t.iss.one/andishehsarapub/9230

چرا شایعات مثل تب راجعه برمی‌گردند:
t.iss.one/andishehsarapub/7695

اگر می‌توانستیم تکذیبیۀ این نوع پیام‌ها را به رویت چندین میلیون نفر برسانیم می‌توانستیم اثر سوئشان را خنثی کنیم
و منابع نادرستگو یا اصلاح می‌شدند یا تعطیل.
فعلاً که صدایمان به تعداد کمی می‌رسد.
لطفاً شما با بازنشر تکذیبیه‌ها به سهم خودتان به رسیدن این صدا به دیگران کمک کنید.
@Fact_Check
👍12
در فضای مجازی فارسی، یک مطلب مربوط به دو سال قبل فضای مجازی زبان‌های دیگر (از جمله ترکی و گرجستانی) انتشار یافته که در آن ادعا شده «وزیر بهداشت ترکیه می‌گوید "به دنیا آمدن نوزاد دم‌دار، نوزاد پرمو با موهای ضخیم و نوزاد سه‌پا حاصل دریافت واکسن‌های ام‌آران‌ای کووید-۱۹ توسط والدینشان است"»!

⚠️ این شخص مهندس فاتح اربکان است نه وزیر بهداشت ترکیه

⚠️ یکی از سه عکس فتوشاپ است و
⚠️ دو مورد از این عکس‌ها مربوط به پیش از پاندمی کووید-۱۹ است پس ربطی به واکسن کووید-۱۹ ندارد.

انتشار این پیام نادرست سبب نگرانی‌ها و سؤالاتی شده است.

نقد و تکذیب چنین پیام‌هایی معمولاً کمتر از یک‌هزارم خود پیام‌ها بازدید می‌شوند و قادر به خنثی کردن اثر سوء پیام نادرست به میزان مناسبی نیستند.

اگر تعداد دوستانی که اعلام کنند تکذیبیه را بازنشر می‌کنند زیاد باشد وقت بیشتری صرف توضیح و ذکر منبع در پیامی دیگر خواهد شد.

🆘 لطفاً پیام بعدی را ملاحظه بفرمایید:
t.iss.one/nouritazeh/13047
👍11
این شخص برخلاف ادعای شرح ویدئو، وزیر بهداشت یا یک مقام مرتبط با وزارت بهداشت ترکیه یا یک شخص دارای سواد علوم زیستی نیست.
او مهندس فاتح اربکان (که گفته شده دکترای مدیریت هم دارد) یک سیاستمدار اهل ترکیه است که به خاطر این که پدرش نجم‌الدین اربکان نخست‌وزیر ترکیه بوده (۱۹۹۷-۱۹۹۶) ممکن است نامش برای بعضی مخاطبان آشنا باشد.

ویدئو مربوط به یک کنفرانس مطبوعاتی است که در آن تعدادی عکس به خبرنگاران نشان داده شده.

نوزادی ظاهراً دارای دم
نوزادی با بدن پرمو
نوزادی ظاهراً با سه پا

در کپشن این ویدئو ادعا شده که فاتح اربکان می‌گوید اینها فرزندانِ پدران و مادرانی هستند که واکسن ام‌آران‌ای کووید-۱۹ را دریافت کرده‌اند.

اما:
🚨یکی با نرم‌افزار دستکاری شده
🚨یکی از جای نامناسب کات شده تا نوزاد ۳ پا به نظر برسد و مربوط به ۲۰۱۶ هند است
🚨دیگری مربوط به ۲۰۱۳ هند.
پیش از پاندمی کووید-۱۹

هیچ‌یک از این سه نمی‌توانند ربطی به واکسن کووید-۱۹ داشته باشند.

داستان تصویر نوزاد پرمو:
t.iss.one/nouritazeh/13052
عکس جعلی نوزاد دم‌دار از کجا آمده:
t.iss.one/nouritazeh/13060
واقعیت عکس نوزادی که ادعا شده ۳ پا دارد:
t.iss.one/nouritazeh/13066

@Fact_Check
👍12
این‌جا ترکیه نیست، آفریقای جنوبی است.
ویدئویی که با عنوان سونامی در سواحل جنوبی ترکیه در زلزلۀ اخیر در فضای مجازی انتشار وسیع یافته، ارتباطی به ترکیه و زلزلۀ اخیر ندارد؛
شهر دوربان در آفریقای جنوبی و مربوط به پنج سال قبل (ماه مارس ۲۰۱۷) است.
t.iss.one/Fact_Check
🆘 لطفاً این پیام را مطالعه و بازنشر بفرمایید:
t.iss.one/andishehsarapub/8413
👍8
یک ویدئو با شرح «چشمه‌ای در مکه که از آن آب و آتش بیرون می‌آید» در فضای مجازی فارسی انتشار وسیع یافته.
در برخی نسخه‌ها مشاهدۀ این پدیده را «نشانۀ نزدیک بودن پایان جهان» نوشته‌اند!
در حالی که بعضی چشمه‌های دارای این ویژگی چندده‌سال است که شناسایی شده‌اند.

خروج گاز قابل اشتعال (غالباً متان) از بعضی چشمه‌ها پدیدۀ تازه و ناشناخته‌ای نیست، کمیاب هم نیست.
این ویدئو مربوط به مکه نیست (لباس اکثر مردم در تصویر لباس کردی است. گفته شده اینجا کردستان عراق است).

این پدیده در مناطق مختلفی از جهان از جمله در ایران مشاهده شده.
برای نمونه:

آب چشمۀ شهرک نوشین ارومیه قابلیت اشتعال داشت، بررسی نشان داد که گاز متان همزمان با آب از چشمه خارج می‌شود.
منشأ گاز متان در چنین حالتی می‌تواند طبیعی یا حاصل از نشت گاز لوله‌کشی باشد.
با آزمایش و تعیین ترکیبات غیر از متان در آن (که به میزان کم وجود داشتند) معلوم شد که این متان در چشمۀ شهرک نوشین حاصل نشت از لوله‌های گاز است.

چشمۀ مشابهی در روستای اردشیر محلۀ ساری وجود دارد.

در کشور آذربایجان از چشمۀ
Yanar bulag
با این ویژگی به عنوان جاذبۀ گردشگری استفاده می‌شود.
t.iss.one/Fact_Check
👍81
Fact Check درستی‌سنجی و حقیقت‌یابی
یک ویدئو با شرح «چشمه‌ای در مکه که از آن آب و آتش بیرون می‌آید» در فضای مجازی فارسی انتشار وسیع یافته. در برخی نسخه‌ها مشاهدۀ این پدیده را «نشانۀ نزدیک بودن پایان جهان» نوشته‌اند! در حالی که بعضی چشمه‌های دارای این ویژگی چندده‌سال است که شناسایی شده‌اند.…
cheshmeh urumieh.pdf
1.6 MB
🔥آب چشمۀ شهرک نوشین ارومیه قابلیت اشتعال داشت، بررسی نشان داد که گاز متان همزمان با آب از چشمه خارج می‌شود.
منشأ گاز متان در چنین حالتی می‌تواند طبیعی یا حاصل از نشت گاز لوله‌کشی باشد.
با آزمایش و تعیین ترکیبات غیر از متان در آن (که به میزان کم وجود داشتند) معلوم شد که این متان در چشمۀ شهرک نوشین حاصل نشت از لوله‌های گاز است.
مربوط به این پیام:
t.iss.one/Fact_Check/890
👍9
⁉️❗️لطفاً از فرستندۀ ویدئوی مورد اشاره در گروهها بپرسید چرا تاریخ ویدئو ۲۰۲۲ است؟!🤠

🔴 ده‌ها کانال خبری و سرگرمی بدون توجه به تاریخ دوربین، ویدئوی مورد اشاره را با شرحی که در تصویر می‌بینید منتشر کرده‌اند!
شاید هم بعضی از آن‌ها متوجه تاریخ نامربوط به شرح شده باشند اما چون انتشار مطالب نادرستِ جذاب سبب افزایش تعداد دنبال‌کننده می‌شود، آن را مهم ندانسته باشند!

🔴 ویدئو مربوط به چهارشنبه ۲۳ نوامبر ۲۰۲۲ است، در آن تاریخ زلزله‌ای به بزرگی ۶,۱ ریشتر در ۱۷ کیلومتری غرب Düzce در ترکیه آمده بود.

اگر پرسش این است که منشأ این نورها چیست، فرقی نمی‌کند که زلزله مربوط به چه زمانی است، به پاسخ علمی برای آن نیاز است
اما نسبت دادن ویدئوی زلزله‌ای دیگر به زلزلۀ تازه برای جلب توجه است و چون پاسخ علمی هم برای پرسش مطرح نمی‌کند سوء استفاده است.

🔴 مطالب مهم مرتبط:

منشأ نورهای گزارش شده قبل و هنگام رخداد زلزله چیست؟
t.iss.one/andishehsarapub/9938

آیا انفجار هسته‌ای می‌تواند سبب راه‌اندازی یک زلزلۀ بزرگ شود؟
t.iss.one/andishehsarapub/9915

🔎 t.iss.one/Fact_Check
👍11
🔴 پیشبینی مورد اشاره درست نبوده.
پیشبینی زلزله سه عنصر دارد:
زمان، مکان و بزرگی
۱. زمان را نگفته (همین یک مورد برای مردود بودن پیشگویی کافی‌ست و به موارد ۲ و ۳ نیاز نیست)
۲. در مورد مکان، اسم «چند کشور» را برده یعنی منطقۀ بسیار بزرگی را مطرح کرده.
۳. در بزرگی هم سه‌برابر اختلاف است:
t.iss.one/andishehsarapub/9959

ج) مبنایی که برای پیشبینی زلزله مطرح می‌کند (جاذبه سیارات!) فاقد اثر قابل توجه در این زمینه است:
t.iss.one/andishehsarapub/9949

البته برای اینکه پیشبینی‌هایش شانس درست در آمدن داشته باشد به مناطق زلزله‌خیز توجه می‌کند.

🔴این شخص زمین‌شناس نیست.
رشتۀ مرتبط با این موضوع یا سابقۀ معتبر پژوهش در این زمینه‌ها ندارد.
آنچه به عنوان پژوهش مطرح می‌کند خودخوانده و شبه‌علمی است.

🔴سابقۀ پیشبینیهای جنجالی غلط دارد:
t.iss.one/andishehsarapub/9943

🔴هر چند روز یک زلزله را پیشبینی می‌کند!
اگر یک مورد درست در بیاید خیلی کم است:
t.iss.one/andishehsarapub/9959

🔴اهمیت این تکذیبیه به این خاطر است که در یکی از توئیتهای تازه‌اش در نقشه، کشور ایران را هم علامت زده و شایعات نگران‌کنندۀ زیادی را در فضای مجازی سبب شده.
🔎 t.iss.one/Fact_Check
👍10👏1