O‘zbekistonda karta qanday ishlaydi?

Kartadan pul yechib olish yangilik emas. Humans holati bilan jar solishmoqda, ammo masala bundan jiddiyroq.

Bir boshdan aytib beraman.

Bank va karta farqli olam.

Karta amaliyoti 2 xil bo‘ladi:
1. O‘zida pul saqlaydigan karta.
2. Bank hisob raqamiga ulangan karta.

2-holat yaxshi, 1-holat xavfli.

Keling 1-holatni tahlil qilib ko‘ramiz.

Siz ishga kirganingizda oylik tushishi uchun karta ochishni so‘rashadi. Siz ishxonangiz aytgan bankda karta ochib kelasiz.

1. Nima uchun ishxona aytgan bankda?
2. Nima uchun sizda bor kartani ishlatib bo‘lmaydi?
3. Nima uchun karta bo‘lishi kerak, sizning bank hisob raqami emas?

Sababi, bizda barcha pul kartada turadi va buxgalterga pul tashlash o‘zining bankida qulay.

Kimdir aqllilik qilib, pul kartada emas, bankda turadi deyishi mumkin. Lekin pulning boshqaruvi kartada ekan, pul kartada hisoblanadi.

Demak, pul kartada ekan, bank sizning pulingizni boshqara olmaydi. Shu bilan birga himoya ham qila olmaydi.

Karta ishlab chiqaruvchi nima desa bank shuni bajaradi.

2-holat bo‘lsa-chi?

Sizda bank hisob raqami bor. (20 xonali son).

"Oylikni shu hisob raqamimga tashlab bering", - deysiz. Karta esa, shu hisob raqamga ulanadi. Kartani ishlatganingizda bankdan hisob raqamingizni tekshirib kelib, keyin pul yechadi.

Bank bermayman desa, pul yechilmaydi.

Bu usulda bank mijoz pulini qo‘riqlaydi. Har bir to‘lov turi, maqsadi, qayerda ishlatmoqda, hammasini nazorat qiladi.

Bitta bank hisobiga birnechta karta ulash mumkin.

1. Mayda xarajatlar uchun.
2. Farzandingiz ishlatishi uchun.
3. Oylik to‘lovlar (subscription) uchun.

Har bir karta xarajatini nazorat qila olasiz. Kartaga shart qo‘ysa olasiz, bloklay olasiz. Bu oylik budjetni nazorat qilishga katta yordam beradi.

Pul yig‘moqchi bo‘lsangiz, yana bir hisob raqam ochasiz va har oy unga pul tashlab turasiz. 2-hisob raqamingizni hech qayerga ulamaysiz. Bankda xavfsiz turadi.

Pul bankda turgani uchun bank foyda ko‘radi. (Kreditga qo‘ygandek. Halol emasligi boshqa masala). Shu foydasi tufayli sizga turli keshbek va aksiyalar qila oladi.

Sodda qilib aytsam:

1. Pul kartada tursa, karta chiqaruvchi javobgar.
2. Pul bankda tursa, bank javobgar.

O‘zingiz o‘ylab ko‘ring. Kimning vakolati kattaroq, banknikimi yoki karta chiqaruvchiniki?

Man doim bankda mobil ilova ishlatsam kartadagi pulni bank hisob raqamimga o‘tkazaman. Ikkala hisob bitta bankka tegishli bo‘lgani uchun, o‘tkazish tekin.

"Moshennik"lar kartani boshqara oladi. Bank hisobini emas. Shunga bank hisobida pul ushlash xavfsizroq.

Endi pul o‘g‘irlash mavzusiga kelsak.

Kartani online boshqarish bizda 2014 yilda boshlangan. U vaqtda men ham O‘zbekistondagi FinTech korxonada ishlar edim.

UzCard ilk marta API chiqardi.

Bu juda katta burilish bo‘ldi. Chunki hech bir karta yoki bank hisobini onlayn boshqarish mavjud emas edi.

API hujjatlarini o‘qib, qiziq narsaga ko‘zim tushdi. Mijoz kartasini mobil ilovaga ulasa, token berilar edi. Shu token yordamida kartani to‘liq boshqarish imkoni bor edi: balansni bilish, pul yuborish kabi.

Bir martalik holat uchun rozilik belgisini bosmasangiz, tokenni saqlab qo‘ymas edi. Lekin shunda ham token kelar edi.

Man hayron bo‘lgan edim.

Nima uchun man saqlamasdan to‘lov qilsam ham token kelmoqda. Shaxsiy ma’lumotlar qonuniga mos kelmaydi.

Sherigimga aytsam:
- Bilmadim, o‘zligi biladi, - deb qo‘ya qoldi.
- Bir kun kelib, bitta app chiqadi. Hammaning tokenini yig‘ib, pulini o‘g‘irlaydi, - degan edim.
Sherigim kulib qo‘ygan edi.

So‘nggi yillar FinTech korxonalar ko‘payib ketdi. Hammasi ham PCI DSS kabi xavfsizlik tizimlariga javob bermaydi. Bilganicha shaxsiy ma’lumotlarni ishlatishmoqda.

10 yillik muammo esa ochiq qolgan.

Tavsiyam
1. Kartangizda katta pul saqlamang.
2. Kartani hamma ilovalarga ulab tashlamang.
3. SMS kodni hech kimga aytmang.
4. Terminalida pin kodni o‘zingiz tering.
5. Bankda hisob raqam oching.

Mavzu katta, qisqacha fikrimni bildirdim. Agar savollar bo‘lsa, izohda yozing. Bilsam tushuntirib beraman.

Kuningiz xayrli o‘tsin.

11.12.2025 Istanbul
@DrAlgorithm

Tashakkurnoma

Kanal a'zolariga oʻz minnatdorchiligimni bildiraman.

Oxirgi maqolam rekord daraja (140+) ulashish (share) toʻpladi. Bu kanal yuritadigan muallif uchun juda quvonarli. Yangi maqola yozish, sifatini oshirish uchun izlanish, doimiy yozish uchun intizom qilishga kuch bagʻishlaydi.

Maqolani oʻz kanaliga ulashgan mualliflarga va doʻstlariga shaxsiydan ulashganlarga tashakkur aytaman.

Izohlarda juda yaxshi savollar berildi. Javobini alohida maqola qilib yozib berishni reja qildim. FinTech sohasida qilishimiz kerak boʻlgan ishlar koʻp. Savol berib bir birimiz bilan fikr almashsak kimdir shu oʻzgarishlarni amalga oshirishiga sababchi boʻlarmiz. Nasib...

Shu kunlarda veb Blog yuritish ham bizda rivojlanib qoldi. Hafta davomida yangi 2 ta blog bilan tanishdim. Hatto mualliflarni yigʻadigan agregator saytlar ham safga qaytmoqda.

Blog saytlar koʻp boʻlishi kerak.

Mualliflar ham koʻpayadi. Maqollar sifati oshadi. Oʻquvchilar uchun tanlash imkoni paydo boʻladi.

Har bir muallif oʻzining uslubida yozadi. Bitta mavzu turli talqinda yoziladi. Oʻquvchi ham shunday. Biror muallif yozish uslubi yoqsa oʻqib boradi. Yengil hazm qiladi.

Bu xabarlarni oʻqib, hursand boʻldim.

Yangi kanal va blog ochayotgan mualliflarning ishlariga rivoj tilayman. Oʻzbek tilida ma'lumot koʻpayishiga yordamingiz va hissangiz uchun tashakkur.

Dam olish kunlaringiz maroqli va mazmunli oʻtsin.

13.12.2025 London
@DrAlgorithm

Unga foyda!

Bir odam dengiz boʻyida yurib ketayotib, bir bolani koʻrib qoldi. Oldiga borib qarasa, bola qirgʻoqdagi dengiz yulduzlarini suvga uloqtirayotgan edi.

- Nima qilyapsan?
- Assalomu alaykum amaki, kecha toʻfon tufayli suv kelib, bu dengiz yulduzlarini qirgʻoqqa chiqarib qoʻydi. Ularga suvga qaytishga yordam beryapman, - dedi bola navbatdagi dengiz yulduzini suvga uloqtirar ekan.
- Qirgʻoq bir necha kilometr uzun boʻlsa, hammasini tashlay olmaysan.
Bola jilmayib qoʻydi.

- Senga nima foyda? - dedi odam.
Bola navbatdagi dengiz yulduzini yerdan olib, odamga koʻrsatdi va dedi:

- Unga foyda!

~~~

Ba'zida biz bilib-bilmay aytgan gapimiz yoki qilgan amalimiz kimgadir yordam berishi yoki uning hayotida ijobiy burilish yasashi mumkin. Garchi biz o'sha vaqtda u inson bilan birga bo'lmasak va natijani ko'rmasak ham, bitta odamning hayoti yaxshilanishiga sababchi bo'lgan bo'lamiz.

~~~

Kecha MuhammadKarim ajoyib taklif bilan chiqdi. (Yangi challange)

Chet davlatida yurgan va ATga qiziqadigan yoshlarga tekinga yordam beraman dedi.

Yanada quvonarlisi juda koʻp AT hamjamiyat faollari unga qoʻshildi. Bu juda quvonarli holat, chunki har bir faol kamida bitta odamga foydali boʻlsa, yoshlarimiz oʻz yoʻlini topib ketishga katta turtki boʻladi.

~~~

Butun dunyoni bir vaqtning o'zida o'zgartira olmasak-da, birgina insonning hayotini o'zgartirish u inson uchun butun dunyoning o'zgarishi bilan barobar.

21.12.2025 London
@DrAlgorithm

Assalomu alaykum,

Rahmat kattakon Temurbek (@temurbek_adhamov).

Bu gaplarni eshitib, Najot Ta'limda o`qigim kelib ketdi. Ishingiz barakali bo`lsin, yoshlarga bilim ulashishda charchaman.

Sardor og`a, Anvar aka bizni tilga olib, mas'uliyat yuklashibdi. Endi yana ham g`ayrat qilamiz ekan.
Faoliyatingizga rivoj bersin!

+ Sardor Dushamov > @Sardoroga_blog

+ Anvar Narzullaev > @sariqdev

+ Saidolim Djurayev > @DrAlgorithm

Vaqtini qadriga yetadiganlar uchun ustozlarning kanallarini yozib qo`ydim.

23.12.2025 London
@DrAlgorithm

Qudrat aka bilan bo'lgan suhbatimiz Youtube ga yuklandi. Ularning dasturlashga kirib kelishlari, hayotlari va boshqaruvga o'tishlari haqidagi qissa haqida gaplashdik. Dasturlash va o'qituvchilik tajribasi biznes bilan shug'illanishda ularga qanday ta'sir qilganini o'rgandik. Suhbat sizlarga foydali bo'ladi degan umiddamiz.

Qo'llab quvvatlash uchun, kanalga obuna, videoni ulashib, izoh qoldirish va like bosishingizni iltimos qilamiz.

P.S. Talablarga binoan bu safar suhbatga taym kodlarni ham qo'shdik, bu o'zingizga kerakli ma'lumotlarni eshitish yanada qulay bo'ladi degan niyatdamiz.

@khumoyun_codes

https://youtu.be/Ul29Gya4ga4

Assalomu alaykum,

Qudrat aka bilan suhbatni koʻrmasak boʻlmaydi. Koʻp dasturchilarning ustozi boʻlmish inson bilan suhbat foydali boʻladi.

Bu nima ekanini biladiganlar bormi?

Agar topsangiz tarixini aytib beraman.

#AT #qurilma

27.12.2025 London
@DrAlgorithm

Dasturchining odatlari

O‘zbekiston dasturchilari juda qimmat!

Shu gapni eshitganmisiz? Bu gapni o‘zimizdan emas, chet davlatida turgan va dasturchi yollamoqchi bo‘lgan korxonalar aytadi. O‘ylab qarasam, rostdan ham bizda dasturchilar qimmatga aylanar ekan.

Keling shuni o‘ylab ko‘ramiz, nima uchun bizda qimmat?

1. Daraja.

O‘quv kursini tamomlagan odam o‘zini Junior dasturchi deb biladi. 2-3 yil ishlagan dasturchi esa Middle bo‘ldim deydi. 5 yilda Senior bo‘lgan odamlarni ko‘p uchratasiz.

Daraja vaqt bilan o‘lchanadimi?

Albatta, yo‘q. Chunki u o‘zining ustida ishlamagan bo‘lsa, 10 yildan keyin ham Junior bo‘lib qolaveradi.

Unda nima uchun odamlar o‘ziga daraja beradi?

Sabablaridan biri o‘zini boshqa odamga qimmatroqqa sotish. Sizni sotish bilan shug‘ullanadigan korxonalar ham shuni maqsad qilgan. Sizni kichik darajada sotib olib, katta darajada sotsa, foyda ko‘proq bo‘ladi. Siz rostdan ham Juniordan Middlega chiqdingizmi, unisi keyingi masala bo‘lib qoladi.

2. Soft skill

Bilamiz-ki, dasturchining biror texnologiyani bilishi Hard skill deyiladi. Buni bizning o‘quv kurslarimiz sochib tashlashmoqda. Bitiruvchilar rostdan ham texnologiyalarni zo‘r bilib chiqishmoqda. Ammo...

Shu intizom kabi soft skill’larni hamma joyda ham o‘rgatishmaydi.

1. Vazifaga mas’uliyat bilan yondashish.
2. Tushunmasa savol berish.
3. Majlis (call)ga vaqtida kirish.
4. Vazifaning holatini izohlarida yozish.
5. Xabarlarni shaxsiydan emas, guruhda yozish.
6. Hujjat yozish (documentation)
7. Email ishlatish. 
8. O‘ron (parol)ni Password managerda saqlash. Qog‘ozda emas.
9. Vazifalarini qilib bo‘lgan bo‘lsa, backlogdan vazifa izlash.
bu ro‘yxatni hali ko‘p davom ettirsak bo‘ladi.

3. Jamoada ishlash.

Ko‘p dasturchilarimiz "yolg‘iz bo‘ri" holatidan chiqa olishmaydi. O‘rmonda bir o‘zi ov qilishda qolib ketishadi. Korxonalarda esa, hatto kichik korxona bo‘lsa ham, jamoada ishlay oladigan odam kerak.

Buni o‘rganish uchun bizda choyxonalar bo‘lar edi. Agar Abdulla Qodiriy davridagi choyxonani olsangiz, odamlar osh ustida yig‘ilganida kitob tahlil qilishgan, biror kishi muammosini hal qilish ustida bosh qotirishgan, mahallaga biror yordam kerak bo‘lsa, qanday tashkil qilishni gaplashishgan.

"Menga nima?" - deyishmagan ekan-a?

Bu madaniyatimizda bo‘lgan. Bu jamoa bo‘lishga va jamiyat shakllanishiga yordam bergan usul. Hozirgi nomlari:
- Networking
- Small talk
- Volunteering
- Donation
deb ataymiz.

Vaholanki aynan shu narsalar bor:
+ Tanishish (tanish bilish orttirish)
+ Holidan xabar olish 
+ Hashar
+ Ehson

Manimcha, biz nimanidir xato qildik.

Bu narsalar mahallada, choyxonada o‘rganilgan. Hozir choyxonalarimiz ovqat yeyish va telefonda o‘yin o‘ynashdan iborat.

~~~

Agar oylik maosh chet ellik dasturchilarniki bilan bir xil bo‘lsa, nima uchun bizning dasturchilar qimmat dedingiz?

Bunga sababim bor. Chunki, agar darajamizni o‘zimiz tanlab olsak, intizom ustida ishlamasak va jamoada ishlashni o‘rganmagan bo‘lsak, bu chet el korxonasi uchun qimmatga tushadi degani. 

Tasavvur qiling, man $3,000 ga dasturchi ishga olmoqchiman. Sharqiy yevropadan xodim olganim yaxshimi yoki O‘zbekistondan? 

+ Bizning dasturchi kuniga 8 soat ishlamaydi, 10-12 soat ishlaydi. Yevropalik 8 soat bo‘lishi bilan ishni to‘xtatadi. 
+ Biznikilar dam olish kunlari ham ishga chiqa oladi. Ular esa dam olishi kerak. 
+ Biznikilar texnologiyani zo‘r biladi. Ular muammoni qanday yechishni.
+ Biznikilar bitta o‘zi tez kod yoza oladi. Ular jamoada yaxshi ishlaydi. 

bu ro‘yxatning qaysi tomoni biznes egasi uchun foydali. Chap tomoni unumlimi, yoki o‘ng tomon?

Aynan shu kabi tahlillarni qilgan chet ellik korxonalar bizdan kamroq dasturchi olishmoqda. 

Yechim

Biz unutib qo‘ygan amallarimizni tiklashimiz kerak. Hozir uyqudamiz.
+ Intizom - intizomni tiklashimiz kerak. Har bir kishi ishni o‘z vaqtida qilishni boshlashimiz kerak. 
+ Mas’uliyat - yolg‘onni yo‘qotsak, va’dani ustidan chiqsak, buni ham eplaymiz. 
+ Jamoa - biz jamoa bo‘lib yashaydigan millatmiz. Birga rivojlanishimiz kerak. Qo‘limizdan keladi.

#dasturlash #odatlar

30.12.2025 London
@DrAlgorithm

Eng yaxshisi bo‘l

Kitob o‘qiyotgan edim, Douglas Mallochning "Be the Best of Whatever You Are" asari misol keltirilgan ekan.

Nima kasb tanlasang ham uning eng mukammal ustasi bo‘l, - degan mazmun bor unda.

Mandan ko‘p so‘rashadi, backend o‘rganaymi, frontend o‘rganaymi yoki nima tavsiya qilasiz deb. Manga qolsa, QA bo‘ling, lekin o‘zingizga yoqsin, - der edim.
Endi yana bir hislat qo‘shildi:

Qaysi kasb egasi bo‘lgansiz ham kasbingiz sizga yoqsin va shu kasbning eng zo‘r ustasi bo‘ling.

Aslida ham o‘ylab ko‘ring, hammamiz ham oshpaz, novvoy, sartarosh, hisobchi, huquqshunos, uchuvchi, o‘qituvchi yoki muhandis bo‘la olmaymiz. Har bir kasbning o‘rni bor. Har bir kasbning egasi bo‘lishi kerak. Mukammal egasi - ustasi.

Bizga berilgan his bor, unga ko‘ra bizga nimadir yoqadi, nimanidir xohlamaymiz. Shunda qarab ilm olishga intilamiz. O‘zimizga yoqadigan ilmni bilimga aylantiramiz.

Asosiysi, menga yoqmadi deb ilm olishdan to‘xtab qolmaslik. Ilm olish sizning iqtidoringizni ochadi, mehnat esa sizni kasbingiz ustasi qiladi.

Shunda ekan, harakatda to‘xtamang va birovga o‘zingizni solishtirmang. Siz bizga keraksiz, kasbingiz bilan yanada ko‘proq....

Asarning aslini va SI yordamidagi tarjimasini yozib qoldiraman.

~~~

Be the Best of Whatever You Are

~ Douglas Malloch

If you can’t be a pine on the top of the hill,
Be a scrub in the valley — but be
The best little scrub by the side of the rill;
Be a bush if you can’t be a tree.

If you can’t be a bush be a bit of the grass,
And some highway happier make;
If you can’t be a muskie then just be a bass —
But the liveliest bass in the lake!

We can’t all be captains, we’ve got to be crew,
There’s something for all of us here,
There’s big work to do, and there’s lesser to do,
And the task you must do is the near.

If you can’t be a highway then just be a trail,
If you can’t be the sun be a star;
It isn’t by size that you win or you fail —
Be the best of whatever you are!

~~~

Kim Bo'lsang Ham, Eng Yaxshisi Bo'l
~ Douglas Malloch

Cho‘qqida qarag‘ay bo‘lolmasang gar,
Vodiyda kichik bir buta bo‘la qol.
Jilg‘a bo‘yidagi eng ko‘rkam, dilbar —
Daraxt bo‘lolmasang, buta bo‘lib qol.

Buta bo‘lolmasang, mayli, maysa bo‘l,
Yo‘lovchi ko‘zini quvnatib yasha.
Katta baliq emas, oddiy baliq bo‘l,
Lekin eng chaqqoni bo‘l albat o‘sha!

Barchamiz kapitan bo‘la olmaymiz,
Oddiy dengizchi ham bo‘lmog‘imiz shart.
Bajarish kerakdir katta-kichik ish,
Qarshingdagi ishga ko‘rsatgil g‘ayrat.

Katta yo‘l bo‘lmasang, so‘qmoq bo‘la qol,
Quyosh bo‘lolmasang, yulduz kabi yon.
Yutuq o‘lchanmaydi kattalik bilan,
Kim bo‘lsang ham, bo‘lgil eng yaxshi inson!

~~~

Dam olish kunlaringiz maroqli o‘tsin!

03.01.2026 London
@DrAlgorithm

Hunarmandlar Shahri - boshqotirma

To‘rt nafar do‘st: Anvar, Botir, Kamola va Malika ta’tilda tarixiy shaharlarga borib, milliy hunarmandchilik sirlarini o‘rganishga kelishib oldilar. Ular bittadan shahar: Buxoro, Samarqand, Xiva va Qo‘qon va bittadan hunar: Tikuvchilik, Duradgorlik, Zargarlik va Naqqoshlikni tanlashdi. Har biri biror shaharga borib, bitta hunar o‘rganib kelishi kerak.

Quyidagi ishoralardan foydalanib, kim qayerga borishini va qanday hunar o‘rganishini aniqlang:

* Qo‘qon shahri Malikaning tanlovi yoki kimdir u yerda naqqoshlik bilan shug‘ullanmoqchi — lekin bulardan faqat bittasi to‘g‘ri (ikkalasi emas).
* Zargarlik bilan shug‘ullanmoqchi bo‘lgan odam buni yo Buxoroda, yoki Samarqandda bajarishni rejalashtirgan.
* Anvar Buxoroga borishni tanladi.
* Qo‘qon shahrini tanlagan odam naqqoshlik haqida o‘ylayotgani yo‘q.
* Botir Xivaga boradi, Anvar esa duradgorlik hunarini o‘rganadi.

Dam olish kunida biroz boshingizni qotiradigan savol bergim keldi. To‘g‘ri javobni ertaga chop etaman. Bugun yechimni topishga urinib ko‘ring.

Rasmdagi yechim jadvali fikrlarni yozib turishga va javobni shakllantirishga yordam beradi. Xohlasangiz o‘zingiz usiz ham urinib ko‘rsangiz bo‘ladi?

#boshqotirma

04.01.2026 London
@DrAlgorithm