ساختار و انسجام سوره های قرآن
دکتر فرهاد قدوسی؛ (@inekas)
دانشگاه ایالتی وین، میشیگان

جمعه ها (یک هفته در میان) از ۲۸ ژانویه، ۸:۰۰ شب به وقت شرق آمریکا (شهر بوستون)

چکیده:
در دو مجموعه صحبتهای قبلی به دو موضوع "جمع آوری و تدوین قرآن" و " ترتیب زمانی نزول سوره های قرآن" پرداخته شد. در این مجموعه سوم صحبتها به بررسی ساختار سوره های قرآن با محوریت بحث وحدت موضوعی و یا انسجام و نظم ادبی سوره های قرآن می پردازیم.

متن قرآن تنوع زیادی در شکل و سبک را نشان می دهد، تا حد زیادی به این دلیل که واحدهای پایه ساختاری این متن مقدس - ۱۱۴ سوره - به طیف گسترده ای از گونه های ادبی متمایز تعلق دارند و با یک یا دو و یا حتی سه الگوی متمایز مشترک مطابقت ندارند. بعضی از خوانندگان قرآن ابراز می‌کنند که از نظر آنان بعضی سوره‌های قرآن شامل بخش‌های جدا از همی هستند که بدون پیوستگی و ارتباط خاصی در کنار هم قرار گرفته‌اند. مطالعات آکادمیک غربی قرآن بر خلاف این برداشت اخیرا به مفهوم سوره به عنوان یک واحد موضوعی و ادبی و به همراه آن، تقسیم سوره‌های کامل به بخش‌ها و یا قسمتهای متوالی و جستجوی ارتباط بین این‌بخشها، علاقه فزاینده‌ای نشان داده است.

در این رشته جلسات بررسی خواهیم کرد که آیا همانطور که برخی مطرح کرده اند در پس عدم.پیوستگی ظاهری برخی از سوره ها، عناصر پیوند دهنده ای وجود دارند که اجزای مختلف یک سوره را به هم متصل می کند و درون مایه ای وحدت بخش وجود دارد که مانند یک نخ، بخش های مختلف سوره را به هم پیوند می دهد و آن را به یک واحد موضوعی و ادبی تبدیل می کند؟

بخش بندی صحیح سوره‌های قرآنی به دسته‌های متوالی آیات، دغدغه ای نسبتا متاخر برای مفسران قرآن ولی گامی ضروری برای تبیین ساختار و احراز انسجام و وحدت موضوعی هر سوره است. علاوه بر ملاحظات موضوعی و معنایی، شاخص‌های ساختاری (نشانگرها، تقسیم‌کننده‌ها) در تشخیص مرزهای زیر بخش های یک سوره و در نتیجه تقسیم‌بندی کلی آن تأثیر می گذارد. این شاخص‌های ساختاری شامل جابه‌جایی در الگوی قافیه (فواصل) غالب، طول و یا ساختار آیه، وجود توازی‌های نحوی، عبارات آغازین و پایانی فرمولگونه، و تغییرات در گوینده، مخاطب، تکرارها، سوگندها، كلمات عطف، دوتایی ها و چند تایی های، و غیره هستند.

در این مجموعه جلسات پس از جلسه مقدماتی که به کلیاتی در مورد موضوع مورد بحث و مطالب و سوالات مورد برسی در این‌مجموعه جلسات می پردازد، در ابتدا به بررسی برخی از نشانگرهای ساختاری قرآن مانند قافیه (فاصله)، سوگندها، الگوهای خطاب، کلمات عطف و فصل، دوتایی ها و مسئله سرشت شفاهی و نوشتاری قرآن می‌پردازیم. در ادامه مجموعه جلسات انشالله به موضوع انسجام و وحدت موضوعی سوره های قرآنی و بررسی ساختار پیشنهادی موسوم به ساختار"سه جزئی" برای برخی از سوره های کوتاهتر قرآن و نیز ساختار پیشنهادی حلقوی برخی از سوره های بزرگتر مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت. در این فرآیند، ساختار برخی از سوره های مکی و مدینه ای کوتاه تر را به عنوان‌مثال، با تفصیل بیشتر مورد بررسی قرار خواهیم داد.


▫️لینک شرکت در جلسات:

Zoom Participation:
https://mit.zoom.us/j/92377466698

@zekrMIT

المقنع في الغيبة، دکتر حسن انصاری

جلسه اول: در اين جلسه مبانی شريف مرتضی در بحث اثبات غيبت از نقطه نظر ديدگاه های کلامی مورد بحث قرار گرفت و موضوع قاعده لطف بحث شد. (۲۳ ژانویه، ۲۰۲۲)

#درسگفتار_المقنع_في_الغيبة_فایل_صوتی

@azbarresihayetarikhi
@zekrMIT

مباحث قرآنی، « ساختار و انسجام سوره های قرآن »
دکتر فرهاد قدوسی (@inekas)
دانشگاه ایالتی وین، میشیگان

جلسه اول، جمعه ۲۸ ژانویه، ۸:۰۰ تا ۱۰:۰۰ شب به وقت شرق آمریکا (شهر بوستون)


Quran Study, Special Topic

Date
Friday January 28th, 2022
8:00 pm to 10:00 pm (Eastern Time)

Location
Virtual, Detail Below

Schedule
8:00-8:05 Ziarat Ale-Yasin
8:05-9:30 Special Topic presentation, in Farsi, Dr. Ghoddoussi

Title: "Structure and Coherence of the Chapters of the Qur'an", Session 1

9:30-10:00 Q&A and Discussion

Zoom Participation:
https://mit.zoom.us/j/92377466698
Meeting ID: 923 7746 6698

@zekrMIT

امامت و نظريه موسوم به "علمای ابرار"، دکتر حسن انصاری

جلسه دوم: در اين جلسه تحليلی تازه ارائه شد درباره زمينه های شکلگيری تشيع امامی در سده دوم قمری از نقطه نظر موضوع مرجعيت دينی ائمه شيعه. در اين چارچوب موضوع علم امام به بحث گذاشته شد و مسئله "حجت" به عنوان محوری ترين موضوع در سده دوم قمری در ارتباط با شکل گيری تشيع امامی و موضوعات علم و عصمت امام مورد بررسی قرار گرفت و ارتباط اين بحث ها در بافتار بزرگتر جامعه اسلامی در سده دوم تحليل شد. در اين چارچوب درباره زمينه های شکل گيری غلات هم بحث شد. در بخش آخر بخش هایی از کتاب انتصار ابو الحسين خيّاط خوانده و تحليل شد. (۲۵ ژانویه، ۲۰۲۲)

#درسگفتار_امامت_و_علمای_ابرار_فایل_صوتی

@azbarresihayetarikhi
@zekrMIT

درس گفتار «المقنع في الغيبة»

توسط دکتر حسن انصاری

جلسه دوم، یکشنبه ۳۰ ژانویه، ۸:۳۰ تا ۱۰:۳۰ شب به وقت شرق آمریکا (شهر بوستون)

ادامه بازخوانی متن کتاب المقنع، شريف مرتضی برای تبيين موضوع غيبت از نقطه نظر کلامی از چه شيوه ای که مورد قبول معتزله بوده استفاده می کند؟

(مجموعه جلسات در یوتیوب)

لینک شرکت در وبینار:

Zoom Participation,
https://mit.zoom.us/j/93933325521

@azbarresihayetarikhi
@zekrMIT

درس گفتار «امامت و نظريه موسوم به "علمای ابرار"»

توسط دکتر حسن انصاری

جلسه سوم، سه شنبه ۱ فوریه، ۸:۳۰ تا ۱۰:۳۰ شب به وقت شرق آمریکا (شهر بوستون)

تشيع امامی در سده دوم به چه معنا بود؟ شيعيان علم امام را چطور تفسير می کردند؟ نظريه امامت در سده دوم چطور تبيين شد؟

(مجموعه جلسات در یوتیوب)

لینک شرکت در وبینار:

Zoom Participation,
https://mit.zoom.us/j/93933325521

@azbarresihayetarikhi
@zekrMIT

حلول ماه مبارک رجب

اللّٰهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَيْنا بِالْأَمْنِ وَالْاِيمانِ وَالسَّلامَةِ وَالْإِسْلامِ، رَبِّي وَرَبُّكَ اللّٰهُ عَزَّوَجَلَّ

Dua Kumayl

Date
Thursday February 3rd, 2022
7:30 pm to 9:00 pm (Eastern Time)

Location
Virtual, Detail Below

Schedule
7:30-7:35 Quran Recitation
7:35-7:45 Ziarat Amin Allah for Imam Muhammad al-Baqir (as)
7:45-8:25 On the Occasion of Month of Rajab, and Lecture Series Nahj al-Balagha, in English, H.I. Doagoo

Topic: "Letter 31, Advice of Imam Ali (as) to His Son", Session 7

8:25-8:30 Question and Answer
8:30-9:00 Dua Kumayl

Zoom Participation:
https://mit.zoom.us/j/92377466698
Meeting ID: 923 7746 6698

@zekrMIT

المقنع في الغيبة، دکتر حسن انصاری

جلسه دوم: ادامه بازخوانی متن کتاب المقنع؛ شريف مرتضی برای تبيين موضوع غيبت از نقطه نظر کلامی از چه شيوه ای که مورد قبول معتزله بوده استفاده می کند؟ مراتب استدلال کلامی درباره موضوع غيبت به چه صورت است؟ معتزله چه برخوردی با مسئله غيبت داشته اند و شريف مرتضی چگونه به آنان پاسخ می دهد. (۳۰ ژانویه، ۲۰۲۲)

#درسگفتار_المقنع_في_الغيبة_فایل_صوتی

@azbarresihayetarikhi
@zekrMIT

امامت و نظريه موسوم به "علمای ابرار"، دکتر حسن انصاری

جلسه سوم: در اين جلسه مبانی امامت از نقطه نظر تشيع امامی در آغاز سده دوم قمری مورد بحث قرار گرفت. در اين راستا تبيين شد که علم امام به عنوان مرجع فهم و حفظ دين و تأويل قرآن کانونی ترين موضوع مورد توجه اماميه بود و عصمت امام در همين راستا مطرح شد. اين ديدگاه را در بستر عمومی تر شکل گيری مذاهب فقهی در سده دوم مورد مطالعه قرار داديم. در اين جلسه بخش هایی از الانتصار خياط خوانده شد و معنای الهام را به عنوان منبع علم امام بحث کردیم. بخش هایی از مقاله آقای کديور خوانده شد و مورد بررسی و نقد قرار گرفت. (۱ فوریه، ۲۰۲۲)

#درسگفتار_امامت_و_علمای_ابرار_فایل_صوتی

@azbarresihayetarikhi
@zekrMIT

https://www.youtube.com/watch?v=_h1P-5XGMW8&t=538s

در جلسه اول از مجموعه جلسات ساختار و انسجام سوره‌های قرآن در ابتدا به موضوع و محتوای کلی این رشته جلسات پرداخته شد. در ادامه به طور مختصر به تفاوت‌ها و شباهتهای دو واحد ساختاری بنیادی قرآن، سوره و آیه با فصل و جمله اشاره شد.

اکثر قریب به اتفاق مفسرین تا قبل از دوران معاصر معمولا در تفسیر رهیافتی موسوم به رهیافت اتمی اتخاذ کرده‌اند به این‌ معنا که به تفسیر یک آیه مستقل از قرار داشتن آن آیه در یک سوره خاص و آیات قبل و بعد از آن (زمینه context) عمدتا به معنای لغات و شان نزول پرداخته اند.

به غیر از استثنائاتی در گذشته عمدتا در یک قرن اخیر است که مفسرانی چون سید قطب در تفسیر "في الظلال القرآن" و یا امین احسن اصلاحی در تفسیر "تدبر قرآن" و یا محمد حسین طباطبایی در تفسیر "المیزان" توجه به اهمیت سوره به عنوان یک واحد موضوعی و معنایی و تاثیر آن در تفسیر آیات مندرج در آن سوره داشته اند.

اکثر سوره های قرآن خصوصا سوره های بلندتر از زیر بخش هایی موضوعی و معنایی تشکیل شده اند. بعضا خوانندگان قرآن رابطه بین این زیر بخش ها خصوصا در سوره های بلندتر را به خوبی متوجه نمیشوند. مشکل در دانستن زبان عربی نیست چون‌مفسرین هم بعضا در بیان ارتباط متنی این زیر بخش ها مشکل و یا اختلاف نظر دارند. تقسیم سوره‌های قرآن به زبر بخش هایی متشکل از چند آیه در هنگام‌ تفسیر در تقابل با رهیافت تفسیر اتمی رهیافتی نسبتا معاصر است و عمدتابه طور سیستماتیک توسط آن مفسرانی انجام‌ میشود که به وحدت موضوعی سوره ها قائلند و با تحلیل دقیق زیر بخش ها بدنبال پیدا کردن رشته نخ متصل کننده این زیر بخش ها هستند.

در ادامه این‌جلسه به موضوع ارتباطات متنی Textual Relations پرداخته شد. معمولا انتظار بر این است که جملات در داخل یک عبارت و عبارات داخل یک متن با هم گونه ای ارتباط داشته باشند. این ارتباط یا از نوع معنایی semantic است و یا ساختاری structural و یا هر دو. بنا بر حصر منطقی دو جمله متوالی (دو آیه) و یا دو عبارت متوالی (بخش هایی از یک سوره) ۴ گونه ارتباط میتوانند با هم داشته باشند. یا هم به طور ساختاری و هم‌ معنایی مرتبطند و یا تنها ارتباط معنایی دارند و یا تنها ارتباط ساختاری دارند و یا در ظاهر نه ارتباط معنایی دارند و نه ارتباط ساختاری.

در ضمن این بررسی‌ها دو مثال با جزییات بیشتر مورد برسی قرار گرفتند. در مثال اول آیات ۱۶ تا ۱۹ سوره قیامت (۷۵) که مشخصا زیر بخشی مستقل از سوره را تشکیل می‌دهند ولی با بخش های قبل و بعد از آن حداقل در ظاهر ارتباط ساختاری و معنایی ندارند، برسی شدند. در مثال دوم آیات سوره نجم (۵۳) خصوصا آیات بعد از آیه ۳۲ مورد برسی مختصر قرار گرفتند با تاکید بر این موضوع که حدفاصل زیر بخش های این قسمت از آیات خیلی مشخص نیست و با توجه به اینکه این حدفاصل کجا گذاشته شود نتایج تفسیری و تاریخی متفاوتی در مورد آیات مندرج در این بخش خواهد داشت‌. در واقع این‌ مورد مثالی از این‌ مطلب است که بعضا زیر بخش های یک سوره قرآن، حداقل در ظاهر، خیلی مرزهای مشخص و معینی ندارند.

(ویدیوی جلسه در آپارات)

درس گفتار «المقنع في الغيبة»

توسط دکتر حسن انصاری

جلسه سوم، یکشنبه ۶ فوریه، ۸:۳۰ تا ۱۰:۳۰ شب به وقت شرق آمریکا (شهر بوستون)

دنباله بازخوانی کتاب المقنع شريف مرتضی. در اين جلسه نخستين استدلال و تبيين شريف مرتضی در زمينه غيبت را از نقطه نظر ديدگاه کلامی لطف به بحث و بررسی خواهيم گذارد. همچنين اندکی درباره پيشينه تاريخی بحث غيبت بحث خواهيم کرد.

(مجموعه جلسات در یوتیوب)

لینک شرکت در وبینار:

Zoom Participation,
https://mit.zoom.us/j/93933325521

@azbarresihayetarikhi
@zekrMIT

درس گفتار «امامت و نظريه موسوم به "علمای ابرار"»

توسط دکتر حسن انصاری

جلسه چهارم، سه شنبه ۸ فوریه، ۸:۳۰ تا ۱۰:۳۰ شب به وقت شرق آمریکا (شهر بوستون)

در اين جلسه درباره چند نکته صحبت خواهيم کرد: اهميت علم امام در ميان فرق شيعه در سده دوم، منابع علم امام، ارتباط موضوع عصمت امام با مسئله حجيت و علم امام، نظرات معتزليان در سده دوم در زمينه علمای ابرار

(مجموعه جلسات در یوتیوب)

لینک شرکت در وبینار:

Zoom Participation,
https://mit.zoom.us/j/93933325521

@azbarresihayetarikhi
@zekrMIT