بیست‌وهشتم دی‌ماه، زادروز میرجلال‌الدین کزّازی (۱۳۲۷)

شاهنامه، بی‌هیچ گزافه و گمان، بی‌هیچ چون و چند، نامۀ ورجاوند و بی‌مانند فرهنگ ایران است. پلی است، سُتوار و ستبر و سترگ، برآورده بر مَغاک‌های زمان و رشتۀ پیوندی است ناگسستنی که پیشینیان را با پسینیان پیوسته و همبسته می‌دارد. از آن است که این نامۀ نامور را شیرازه و شالودۀ تاریخ و فرهنگ ایران می‌توانیم دانست؛ تاریخ و فرهنگی گَشَن‌بیخ و گران‌سنگ، برین‌پایه و فزون‌مایه که بستر و بهانۀ ناز و نازش هر ایرانی است. راستی را، اگر شاهنامه نمی‌بود، ما آنچه هستیم نمی‌توانستیم بود و همانند تیره‌ها و تبارهای دیگر، در سایه‌های دامن‌گسترِ تاریخ و گردهایِ گیتی‌نوردِ گسسته‌نشانی و شکسته‌نامی گم می‌شدیم و از یادها می‌رفتیم بر بادها.

برگرفته از: نامۀ باستان (ویرایش و گزارش شاهنامۀ فردوسی)، دکتر میرجلال‌الدین کزّازی، انتشارات سمت، ۱۳۸۵، ص ۴.
#شاهنامه
@theapll

دربارۀ واژه‌های مصوّب فرهنگستان زبان و ادب فارسی

پرسشی که این روزها بارها طرح می‌شود، این است که آیا فرهنگستان در امر واژه‌گزینی در برابر واژه‌های بیگانه از دیدگاه‌ها و پیشنهادهای مردم بهره می‌برد و آیا مردم می‌توانند در این فرایند به فرهنگستان یاری رسانند؟ دراین‌صورت، از چه راه‌هایی می‌توانند دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را اعلام کنند؟

@theapll

یکم بهمن‌ماه، روز بزرگداشت خاقانی شروانی
@theapll

دوم بهمن، سالگرد درگذشت ابوالحسن نجفی (۱۳۰۶-۱۳۹۴)
عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی

@theapll

روشنا (۸)

حکایت‌نویس مباش، چنان باش که از تو حکایت کنند.

اسرار التوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید، محمد بن منور، با مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، آگاه، ۱۳۶۶، ص ۱۸۷.
@theapll

ششم بهمن‌ماه، سالروز درگذشت مجتبی مینوی (۱۲۸۲-۱۳۵۵)
@theapll

نکته‌هایی از دستور خطّ فارسی

دربارۀ جدانویسی برخی ترکیب‌ها

ترکیب‌هایی که بخش دوم آن‌ها با «آ» آغاز شود و چند هجایی باشد، با نیم‌فاصله نوشته می‌شود:
رزم‌آور، گل‌آرایی، رخت‌آویز، خوش‌آهنگ، دل‌آرام

ترکیب‌هایی که بخش دوم آن‌ها با «آ» آغاز شود و نویسهٔ پایانی بخش نخست «ها»ی ملفوظ یا ناملفوظ باشد، با نیم‌فاصله نوشته می‌شود:
خنده‌آور، ره‌آورد، گله‌آمیز، مه‌آلود
@theapll

نهم بهمن‌ماه، زادروز حمید مصدِّق (۱۳۱۸ – ۱۳۷۷)
@theapll

ایران‌بوم (۱۰)

باران

🔸 زبان‌ها و گویش‌های ایرانی در پهنۀ گسترده‌ای، از دامنه‌های کوه‌های قفقاز در شمال غربی فلات ایران تا بلوچستانِ پاکستان، در جنوب شرقی ایران؛ و از دره‌های رود زَرافشان در تاجیکستان، در شمال شرقی فلات ایران، تا کرانه‌های جنوبی تنگۀ هرمز و جنوب ایران، پراکنده‌اند. سخن‌گویانِ زبان‌ها و گویش‌های ایرانی نو در ایران، تاجیکستان، افغانستان، ازبکستان، شبه‌قارۀ هند، ترکمنستان، چین (در ایالت سین‌کیانگ)، قفقاز (گرجستان، ارمنستان، جمهوری آذربایجان و داغستان)، ترکیه، عراق، عمان و... زندگی می‌کنند. این سرزمین‌ها در روزگاران گذشته بخشی از قلمرو سیاسی یا فرهنگی ایران‌زمین بوده‌اند.
پیوند زبان فارسی و دیگر زبان‌ها و گویش‌های ایرانی، بسیار پررنگ و چشمگیر است. در «ایران‌بوم» گوشه‌هایی از این پیوندها را نشان می‌دهیم.

🔸 از «/» برای نشان دادن تلفظ‌های گوناگون بهره برده‌ایم.
#ايران_بوم
@theapll

یازدهم بهمن‌ماه، زادروز احمد سمیعی (گیلانی) (۱۲۹۹-۱۴۰۲)، عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی

روز #ویراستار گرامی باد.
@theapll

دوازدهم بهمن‌ماه، سالگرد درگذشت حسن حبیبی (۱۳۱۵-۱۳۹۱)
عضو پیوسته و نخستین رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی
#ایران
@theapll

فارسی را پاس بداریم (۲۱)

افشانه یا اسپری؟

بگوییم ✅ افشانه
نگوییم ❌ اسپری

@theapll

پرنیان پارسی (۲)

در یاد کردن پندهای نوشین‌روان

اگر خواهی که بی‌گنج توانگر باشی، بسندَکار باش.

اگر خواهی که کم‌دوست و کم‌یار نباشی، کینه مدار.

اگر خواهی که مردمان نیکوگوی تو باشند، مردمان را نیکوگو باش.

قابوس‌نامه، عنصرالمعالی کیکاووس بن اسکندر، به اهتمام و تصحیح غلامحسین یوسفی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۵، صص ۵۱-۵۴.
@theapll

آشنایی با زبان‌های ایرانی (۱۳)

زبان‌ها و گویش‌های ایرانی نو
زبان‌ها و گویش‌های ایرانی دستۀ غربی

گروه گویش‌های بلوچی

گویشوران این گروه، عمدتاً در استان بلوچستان پاکستان (واقع در جنوب غربی این کشور) استان سیستان و بلوچستان در ایران، جمهوری ترکمنستان و جنوب شرقی افغانستان ساکن‌اند. مهمترین گویش‌های بلوچی عبارت است از رَخشانی (که از ناحیهٔ مرو، در جمهوری ترکمنستان، به سمت جنوب، تا ایران، افغانستان و کلات در پاکستان رواج دارد)؛ سراوانی (در شرق بلوچستان) لاشاری (در روستای لاشار، واقع در جنوب ایرانشهر)؛ کچی (در کِچ واقع در ناحیهٔ مکران پاکستان)؛ گویش‌های ساحلی (که از جنوب بلوچستان به سمت شرق، تا کراچی واقع در پاکستان رواج دارد)؛ و گویش معروف به بلوچی تپّهٔ شرقی یا بلوچی شمالی (در ناحیه کوهستانی سلسله‌جبال سلیمان، واقع در شرق و شمال شرقی کویته در پاکستان). زبان بلوچی از ادبیات مکتوبِ کهنی برخوردار نیست؛ اما حجمِ اشعار شفاهی این زبان که اغلب دارای مضمونی حماسی است چشمگیر است.

برگرفته از: فرهنگ تطبیقی_موضوعی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی نو، محمد حسن‌دوست، انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۸۹، ص ۱۹.
@theapll

نکته‌هایی از دستور خطّ فارسی

دربارۀ الف بیناوند

«الف» در واژه‌هایی مانند جنگاور، دلاور، فنّاوری، تناور، جاناور (صورت دیگر جانور)، بُناور بیناوند است و نباید آن‌ها را به‌صورت جنگ‌آور، دل‌آور و فن‌آوری، تن‌آور، جان‌آور، بُن‌آور نوشت.

@theapll