انجمن علمی ادیان و عرفان دانشگاه تهران

دايرة المعارف پنج جلدى اساطير جهان

@Ram_Ut

653 viewsedited 17:45

🗓 ۲۵ فروردین روز بزرگداشت عطار نیشابوری

فریدالدین ابوحامد ابراهیم بن اسحق عطار کدکنی نیشابوری شاعر و عارف نام آور ایران در قرن ششم و آغاز قرن هفتم است.
از ابتدای کار او اطلاعات اندکی در دست است؛ او بعد از وفات پدرش شغل او را که دکان عطاری (دارو فروشی) بود ادامه داده است. انقلاب حال او هم در زمان پزشکی و داروگری رخ داده است. او که سرمایه کثیر از ادب و شعر اندوخته بود، اندیشه های عرفانی خود را به نظم روان و دل انگیز در می آورد و هم چنان ادامه می داد و این حالت بسیاری از مشایخ است که وصول به مقامات آنها را از تعهد مشاغل دنیوی باز نمی داشت.
در مقدمه ی منطق الطیر تصحیح دکتر شفیعی کدکنی ذکر می کنند که در کتاب لباب الباب از عطار نام برده شده و هم چنین نورالدین عبدالرحمان جامی او را از مریدان شیخ مجدالدین بغدادی معروف به خوارزمی از تربیت یافتگان شیخ نجم الدین کبری شمرده است.
عطار در دوره اعتزال و گوشه گیری که گویا آخر عمر او بوده به نظم مثنوی های بسیار و پدیدآوردن دیوان غزلیات و قصائد و رباعیات خود و تالیف کتاب نفیس "تذکره اولیا" مشغول بود. از میان مثنوی های دل انگیز او از همه مهم تر و شیواتر " منطق الطیر" است که بالغ بر ۴۶۰۰ بیت دارد؛ موضوع آن بحث طیور از یک پرنده داستانی به نام سیمرغ است و مراد از طیور "سالکان راه حق" و مراد از سیمرغ "وجود حق" است.
اثر منثور عطار کتاب "تذکره الاولیا" اوست که از کتب مشهور پارسی و از جمله مآخذ معتبر در شرح احوال و گفتارهای مشایخ صوفیه است. نثر این کتاب ساده و دور از تکلف و مقرون به فصاحت طبیعی کلام فارسی است.
عطار برای بیان مقاصد عالیه عرفانی خود بهترین راه را آوردن کلام بی پیرایه روان و خالی از هر آرایش و پیرایش است برگزیده است. وی اگرچه به ظاهر کلام خود وسعت اطلاع سنائی و استحکام سخن و استادی در ملک سخن ندارد ولی زبان نرم او که از دلی سوخته و عاشق و شیدا برمی آید؛ او حقایق عرفانی را به نحوی بهتر در دل ها جایگزین می کند و توسل او به تمثیلات گوناگون هنگام طرح یک موضوع عرفانی را برای مردم عادی بیشتر آشکار می سازد. شاید به همین علت است که مولانا او را به منزله روح و سنائی را چون چشم او معرفی کرده است.
در تاریخ وفات عطار اختلاف نظر وجود دارد عده ای می گویند عطار در قتل عام نیشابور به سال ۶۱۸ به دست سپاهیان مغول به شهادت رسید اما دکتر شفیعی کدکنی در مقدمه منطق الطیر اظهار می کنند تاریخ مرگ ایشان ۶۲۷ است.

اکنون به یکی از غزل های عرفانی عطار اشاره می کنیم تا از سیر معنوی و تجربه ی روحانی اش بدانیم:

گم شدم در خود نمی دانم کجا پیدا شدم
شبنمی بودم ز دریا غرقه در دریا شدم
سایه ای بودم از اول بر زمین افتاده خوار
راست کان خورشید پیدا گشت ناپیدا شدم
زآمدن بس بی نشانم وز شدن بس بی خبر
گوییا یک دم برآمد کامدم من یا شدم
می مپرس از من سخن چرا زیرا که چون پروانه ای
در فروغ شمع روی دوست ناپروا شدم
در ره عشق چو دانش باید و بی دانشی
لاجرم در عشق هم نادان و ه دانا شدم
چون همه تن دیده می بایست بود و کور گشت
این عجایب بین که چون بینا و نابینا شدم
خاک بر فرقم اگر یک ذرّه دارم آگهی
تا کجاست آن جا که من سرگشته دل آنجا شدم
چون دل عطّار بیرون دیدم از هر دو جهان
من ز تاثیر دل او بی دل و شیدا شدم
#عطار_نیشابوری

منابع: ۱- چشمه روشن نوشته دکتر غلامحسین یوسفی ۲- تاریخ ادبیات ایران جلد اول نوشته دکتر ذبیح الله صفا

🆔@ram_ut

737 views19:54