🔵 سخنرانان همایش نظم مهندسی فهم انسانی

👤دکتر امیرمحمد گمینی، پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران

امیرمحمد گمینی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، پژوهشگری است که تمرکز اصلی مطالعاتش بر تاریخ نجوم و کیهان‌شناسی در دوران قدیم و چگونگی ورود علم مدرن به ایران و چالش‌های این مواجهه است. شاید مهم‌ترین ویژگی او نگاه انتقادی و شجاعانه‌اش به روایت‌های رایج از تاریخ علم باشد؛ او در کتاب «گزاف‌نمایی در تاریخ علم ایران و اسلام» به نقد جدی جریان‌هایی می‌پردازد که با اغراق و بزرگ‌نمایی‌های بی‌اساس درباره دستاوردهای علمی گذشتگان، سعی در هویت‌سازی کاذب دارند. گمینی معتقد است برای پیشرفت علمی، باید تاریخ را همان‌گونه که بوده شناخت و از توهمات شیرین اما غیرواقعی دوری کرد.

🔵«چرا تاریخ علم را باید جدی گرفت؟ درس‌هایی برای مهندسان»

🍔تاریخ علم تنها روایت گذشته نیست؛ بلکه ابزاری است برای فهم تفاوت‌های بنیادین میان دانش قدیم و علم مدرن. اغراق‌ها و روایت‌های مهندسی‌زده، مثل نسبت دادن نظریه خورشیدمرکزی به ابوریحان یا پدر شیمی مدرن دانستن جابربن‌حیان، واقعیت تاریخی را تحریف می‌کنند و مانع درک درست مسیر تحول علم می‌شوند. بررسی دقیق تاریخ علم نشان می‌دهد که دانش قدیم منطق، زبان و اهدافی متفاوت از علم امروز داشت. برای مهندسان، این آگاهی نه‌تنها از تکرار سوءبرداشت‌ها جلوگیری می‌کند، بلکه به درک عمیق‌تر از روش علمی، نقد منابع و ارزش خلاقیت در پژوهش‌های امروز کمک می‌کند.

📊پنجشنبه ۱۱ دی‌ماه، از ساعت ۸:۳۰ تا ۱۶

📍تهران، خیابان آزادی، دانشگاه صنعتی شریف، دانشکده مهندسی کامپیوتر، سالن ربیعی

🌐لينک ثبت‌نام:
https://evnd.co/72v97

📼 یوتوب|سایت|لینکدین

🔸کارگاه «گاهشماری در تاریخ‌پژوهی»

✍ در مطالعات تاریخی، «زمان» یک مفهوم انتزاعی نیست، بل یک امر فنی است که می‌تواند کل تحلیل تاریخی را دگرگون کند. به عنوان مثال اگر در سندی بخوانیم که «سپاهیان در ماه ذی‌حجه به دلیل گرمای طاقت‌فرسا و کمبود آب، محاصره را رها کردند.» اگر جای ذی‌الحجۀ آن سال خاص در طول سال طبیعی  (مثلا در گرمای تابستان یا سرمای زمستان) معلوم نباشد، نمی‌توان درستی گزارش را ردّ یا تأیید کرد. چه بسا از روی همین تطبیق بتوان دریافت که سال قمری در گزارش به اشتباه آمده است.
▫️پژوهش در تاریخ بدون شناخت نظام‌های گاه‌شماری، ممکن نیست. ایران باستان همواره کانون تلاقی تقویم‌های گوناگونی بوده که هر یک منطق خاص خود را داشتند؛ از تقویم‌های اوستایی و هخامنشی گرفته تا تأثیرات تقویم بابلی، مصری و رومی. در این میان، مسئله اصلی همواره تطبیق «سال قمری» با «سال شمسی» بود. تقویم‌های کهنِ ایران بدون اعمال کبیسه، دچار لغزش می‌شدند. برای مثال، در تقویم یزدگردی که پس از اسلام نیز تا مدت‌ها دوام آورد، عدم محاسبه دقیق ساعات اضافی باعث شده بود که نوروز و جشن‌های باستانی هر چند سال یک‌بار در فصول جابه‌جا شوند و از جایگاه نجومی خود فاصله بگیرند.

▫️این تنوع و ناهماهنگی در دوران اسلامی به اوج بحران خود رسید. ورود تقویم هجری قمری، اگرچه برای امور مذهبی الزامی بود، اما برای اداره یک امپراتوری کارایی نداشت. سال قمری ۱۱ روز کوتاه‌تر از سال شمسی است و این یعنی آغاز سال مالیاتی مدام در فصول می‌چرخید مأموران دولتی گاه مجبور بودند در میانه زمستان، زمانی که کشاورزان هنوز بذری نکاشته بودند، از آن‌ها مالیات مطالبه کنند. از سوی دیگر، تقویم‌های باستانیِ باقی‌مانده هم چنان دچار لغزش شده بودند که دیگر هیچ انطباقی با واقعیتِ طبیعت نداشتند. این که در ۴۶۷ قمری، شماری از اخترشناسان و ریاضی‌دانان نامی روزگار، همچون عمر خیام، ابوحاتم اسفزاری و دیگران از سوی ملک‌شاه سلجوقی به کار رصد گمارده شدند تا به گمان نزدیک به درست، آغاز سال طبیعی را به دقت مشخص و زمینه را برای پایه‌گذاری یک نظام گاه‌شماری خورشیدی منطبق با سال طبیعی فراهم کنند.

در منابع متأخر پایه‌گذاری گاه‌شماری جلالی را بی هیچ تردید به خیام نسبت می‌دهند، در حالی که از منابع کهن نمی‌توان به این بی‌گمانی رسید. دست‌کم می‌توان گفت که نقش او در این  میان چندان که باید روشن نیست.

◽️با توجه به مطالب آمده، مطالعۀ تاریخ بدون تسلط بر مبانی گاه‌شماری، پژوهشگر را در تحلیل اسناد و وقایع‌نگاری‌ها با چالش‌های جدی مواجه می‌سازد، مهارت در تبدیل تاریخ‌ها، تنها یک محاسبه فنی نیست، بل بخشی از روش تحقیق در تاریخ است.

🔺ما در این کارگاه، تکنیک‌های عبور از این سه نظام را مورد توجه قرار داده‌ایم.

👤 مدرس: یونس کرامتی


◽️محورهای کارگاه:

۱: نظام‌های گاهشماری

انواع گاه‌شماری‌های قمری، میلادی و یزدگردی

۲: تبدیل تواریخ

تاریخ قمری به شمسی با هدف رمزگشایی از فصل‌ها: در پاسخ به این پرسش که چگونه بدون تقویم بدانیم که یک تاریخ قمری در چه موقعیتی از سال خورشیدی قرار داشته است؟
- تبدیل قمری به میلادی و برعکس به منظور تطبیق با جهان: به منظور پاسخ به این پرسش که چرا گاهی در تبدیل تاریخ به میلادی، یک روز جابه‌جا می‌شویم؟

۳: بررسی چگونگی انطباق روز هفته در محاسبات گاه‌شمارانه با آنچه در اسناد تاریخی آمده است.

در بعضی موارد روز هفتۀ یادشده در سند با محاسبات گاه‌شمارانه سازگار نیست. این ناسازگاری را چگونه باید تحلیل کرد؟گاه سال به دلایل مختلف به روشنی مشخص نیست اما روز یادشده است. آیا می‌توان از روی آن سال را به دست آورد؟

📆 زمان برگزاری: ۱۷ دی ماه ۱۴۰۴
⏱ ساعت ۱۶ الی ۱۹

💰هزینه ثبت‌نام: ۴۰۰ تومان
🕧ثبت‌نام دانشجویی: ۳۰۰ تومان

💻کارگاه به صورت مجازی برگزار خواهد شد.

▫️ظرفیت محدود
💎صدور گواهی از مؤسسۀ دیروز



◀️ برای ثبت‌نام لطفاً از راه‌ زیر اقدام کنید:

◽️ارسال پیام به حساب تلگرام: 
🔮@Dirooz_Admin
◽️تماس با شماره تلفن درج شده بر پوستر