Талаптардың Түрлері 📌

Кәсіпорындағы талаптардың түрлері бизнестің тиімділігі мен мақсаттарына қол жеткізу үшін өте маңызды. Оларды 3 негізгі санатқа бөлуге болады: бизнес талаптары, стейкхолдер талаптары және шешім талаптары.

1️⃣ Бизнес талаптары

Бизнес талаптары – бұл кәсіпорынның негізгі мақсаттары мен қажеттіліктерін анықтайтын талаптар. Бұлар бизнеске қажетті жалпы, ұлы жобаны анықтайды.
Әдетте "Ана нені неге дейін нетіп жіберу керек" деген секілді SMART критерийіне сәйкес келуі тиіс:

S (Specific) - нақты болуы. Мақсат түсінікті әрі анықталған болуы керек. Мысалы, көрілім санын көбейту.
M (Measurable) - өлшемді болуы. Мақсаттың жетістігін өлшеуге болатын көрсеткіштер болуы тиіс. Мысалы, табыс көлемін 25%-ға арттыру.
A (Achievable) - қол жеткізуге болатындай болуы. Мысалы, автоматтандыру арқылы штат көлемін 30%-ға қысқарту.
R (Relevant) - маңызды болуы. Мақсат бизнестің негізгі мақсаттарына сай болуы керек. Мысалы, автоматтандыру нәтижесінде босаған жұмысшыларды басқа лауазымдарға ауыстыру.
T (Time Bound) - уақытпен шектелуі. Мақсаттың орындалу мерзімі нақты көрсетілуі керек. Мысалы, табыс көлемін келесі жылға дейін 25%-ға арттыру.


2️⃣ Стейкхолдерлер (мүдделі тараптар) талаптары

Стейкхолдерлер талаптары – бұл бизнес талаптарға жету үшін әртүрлі мүдделі тараптардың (тұтынушылар, заң шығарушылар, серіктестер) ұсынатын талаптар. IT саласында бұл талаптар көп жағдайда User Requirements (тұтынушы талаптары) деп аталады, өйткені өнімдер көбінесе тұтынушыларға арналады және олардың қажеттіліктерін қамтиды.


3️⃣ Шешім талаптары

Шешім талаптары – стейкхолдер талаптарын қанағаттандыру үшін шешімнің егжей-тегжейлі сипатталған қасиеттері мен мүмкіндіктерінің жиынтығы. Олар екі түрге бөлінеді:

Функционалды талаптар - шешімнің іс-әрекеттерін, мүмкіндіктерін сипаттайды. Мысалы, "Онлайн-дүкен қолданбасында тұтынушы тауарларды себетке сала алады." - "Не істеу керек?" деген сұраққа жауап беріп, іс-әрекетті білдіреді.

Функционалды емес талаптар - шешімнің қандай шарттарда орындалатынын көрсетеді. Мысалы, "Онлайн-дүкен қолданбасында бір беттен екінші бетке өту уақыты екі секундтан аспайды." - "Қалай істеу керек?" деген сұраққа жауап беріп, қасиетті білдіреді.


Бизнес мақсатыңызға қол жеткізу үшін талаптардың әр түрін ескеріп, дұрыс пайдалану маңызды. Өйткені бұдан жобаңыздың уақытында, артық түзету мен баптауларсыз сәтті аяқталуы тәуелді екенін ұмытпағайсыз🌟

IT-ді бірге қазақшаландырамыз ба? 👏

Пост авторы: Нұрбол Молдабай
#бағдар #бизнес_аналитика #аналитика

Cәлем, әлем 👋

Жазғы демалыстағы үзілістен соң жаңа леппен қайта келдік! 🫰

Сіздерді бүгінгі білім күнімен құттықтаймыз! ❤️ Осы мерекеге орай біздің ұжым білім тақырыбына подкаст түсірді 👏

Айдос Телжан мырзамен Жанат Рахмани мырзаны эпизодымызға қонақ ретінде шақырдық. Жанат мырзаның білім саласында, мектеп ашуда (Founder of Ustudy) және бизнесте үлкен тәжірибесіне сүйене отырып, осы эпизодта білім саласын қалай дамыту керектігі жайлы, әлемдік білім саласындағы жүйелер туралы тақырыптарды қозғадық. Айта кетелік, подкаст эпизоды орыс тілінде болды.

Бұдан бөлек подкасттан көптеген қызық идеялар, кеңестер және жаңа ойларды таба аласыз, сол үшін осы эпизодты білім күні міндетті түрде көру керек деп санаймыз. Подкастта айтылған тақырыптарға қысқаша шолу:

✔️ Жекеменшік мектептерді жан басына қаржыландыру және қолдау;

✔️ «100 мектеп 100 аурухана» бағдарламасы және екі ауысымда оқыту мәселелері;

✔️ IT саласын мемлекеттік және географиялық шектеулерден тәуелсіз болу мүмкіндігі ретінде талқылау. Мұнай өнеркәсібімен салыстыру;

✔️ Көшпелі мәдениет пен қазақстандықтардың жаһандық экономикадағы әлеуетін талқылау. Қазақ мәдениетін танымал ету үшін ірі компаниялардың кеңселеріне киіз үйлер орнатудың мысалы;

✔️ Kaggle платформасын талқылау және компаниялардың дарынды мамандарды іздеуге және тартуға көп қаржы жұмсайтыны туралы мысалдар;

✔️ Google және Booking.com сияқты халықаралық компаниялардағы қазақстандық мамандардың рөлі және олардың әлемдік нарыққа әсері;

✔️ ҰБТ және мектепті тастап кету мәселелері;

✔️ PISA ұпайлары сияқты білім берудегі үкімет мақсаттарының рөлі және студенттердің жеке армандары мен ұмтылыстарын қолдаудың маңыздылығы.

Осы және өзге де тақырыптар сізді қызықтырса, подкастымызды көруге шақырамыз!

Подкастқа cілтеме 🧑‍💻
Подкастқа cілтеме 🧑‍💻
Подкастқа cілтеме 🧑‍💻

Подкаст қонақтары: 👋

Көп жылдық, ең бастысы табысты тәжірибесі бар кәсіпкер - Айдос Телжан

«Ustudy» білім беру жобасының негізін қалаушы және басқарушы директоры - Жанат Рахмани

Подкаст жүргізушісі: 🎤

Алина Ачилова - Professor of Practice AlmaU, Lector SDU, GDG мүшесі, Startup Business Expert

YouTube арнамызға тіркеліп, өз ойларыңызды жазып, пайдалы болса кез келген әлеуметтік желіде белгілеп инсайттарыңызбен бөлісе отырыңыздар! 🤝

Қазақша бағдарламалау тілі 💻

Достар, қазақша бағдарламалау тілі барын білесіз бе? 🤩

Студент біздің командамен өзінің жасап жатқан жобасын бөлісті. Мұнда бағдарламалау негіздері қазақ тілінде ұсынылған және тіл оқуға түсінікті әрі қызықты. Берілген мысалда Fibonacci сандары мен FizzBuzz функциялары жазылған. Бұл әдіс бағдарламаулаудан хабары аз қазақ тілінде сөйлеушілерге бағдарламалауды үйренуді оңайлатуы мүмкін. 😉

Міне, студенттің жасаған тіліндегі негізгі ерекшеліктер:

🖥 Функциялар: Функциялардың басталуы мен аяқталуы "басы" және "аяғы" кілт сөздерімен белгіленеді.

🖥 Айнымалылар: Айнымалы анықтамасы "айнымалы" кілт сөзінен басталады, мысалы, айнымалы а = 10.

🖥 Шартты операторлар: "егер", "әйтпесе", және "істеу" кілт сөздерімен шарттарды
орындау жүзеге асырылады.

🖥 Циклдар: "үшін" циклдары жазылуы мүмкін.

🖥 Құрылымдар: "құрылымы" кілт сөзімен құрылымдар анықталады, мысалы, Координата құрылымы.

🖥 Кірістірілген функциялар: "шығар" - мәліметтерді консольге басып шығару үшін, ал "консольденОқы" - консольден деректерді оқуға арналған.

Бұл мысалдар арқылы тілдің негізгі синтаксисі мен операторлары көрсетілген, және олар қазақ тілінде бағдарламалауды қызықты әрі қарапайым етеді.

Студенттің жұмысы бізді қызықтырған соң сіздермен бөлісуді жөн көрдік. Егер сіздің осы жұмысқа қосатын идеяңыз болса немесе коллаб жасағыңыз келсе @KtlTheBest - ге жазыңыз. 💬

📌 Код дереккөзі

👋 Әзірлеу(разработка) саласына нұсқаулық

⚙️ Әзірлеу дегеніміз не?
IT әлемінде әзірлеу - программа, сайт, мобильді қолданба(приложение) жасайтын сала. Бұл күнделікті қолданыстағы цифрлық құралдарымызды құрастыру өнері. Сол программаларды құрастырып жүрген адамдар - әзірлеушілер.

🧑‍💻 Түпкі қолданушыға жеткенше программа түрлі әзірлеуші-инженерлердің жұмысымен кемелденеді. Мысалы, қарапайым интернет-дүкен (my-shop.kz) әзірлеу аясында мына процесстер орын алады:
- Дизайнер сайттың және мобильді қолданбаның(приложение) қолданушыға қандай болып көрінуі керектігін суреттейді. Әдетте Figma қолданады

- Backend әзірлеуші функционалды-ақпаратты жағын дайындайды.
🟢 Мысалы, қолданушы тауарларды сатып алу кезінде картадан ақша дұрыс мөлшерде алынып, дүкен иесі шотына түсетіндей етіп жасайды.
🔴Оған Python, Java, Golang, Javascript, PHP, C# тілдерін қолдануға болады

- Frontend әзірлеуші - дизайнер жасаған дизайн мен Backend жасаған функционалды қосып үйреншікті сайт түріне келтіретін адам.
🟢 Мәселен, "Сатып алу" батырмасына басқанда қолданушы таңдаған тауарларды backend серверіне жіберіп, келген жауапты дұрыс көрсету осы маманның жұмысы.
🔴 Ол үшін HTML, CSS, JavaScript тілдерін қолданады.

- Интернет-дүкен мобильді қосымша ретінде шығуы үшін мобильді қолданба әзірлеушісі қажет.
🟢 Оның жұмысы Frontend әзірлеушіге ұқсас, кейді тіпті бірге қарастырып жатады. Дегенмен, бір интернет дүкенді сайт және қолданба жүзінде жасауға әртүрлі құралдар мен өзгеше бап қажет.
🔴 Мобильді қолданба жасауға Swift(IOS) және Kotlin(Android) тілдерінде жазатын екі маман қажет. Немесе Dart не Javascript тілдерінде бірден екі платформаға да код жазуға болады.

- QA-инженер жасалған программалар дұрыс, әрі сенімді істеуін тексереді. Қолданушыға жетпес бұрын нәтижені тексеріп, қателерді барынша ертерек табуға тырысады. Оны не өзі қолмен жасайды, не автоматты түрде анықтау үшін тест жазады.

- DevOps-инженер жасалып жатқан барлық процесстер дұрыс орындалуы үшін үрдістерді автоматтандырып, жүйенің барлық бөлігі жұмыс атқаруына жауапты болады.
🟢 Мысалы, Frontend жасаған сайт дұрыс доменге баруы (my-shop.kz), Backend жазған код серверге орналастырылуы, мобильді әзірлеуші жасаған өзгертулердің AppStore мен PlayMerket-ке барып жаңаруы, QA жазған тесттердің уақытылы орындалуы.

Әзірлеу - бұл көптеген мүмкіндіктері бар қызықты сала. Әдемі веб-сайттарды жобалауға, қуатты қолданбаларды құруға немесе біркелкі жұмыстарды автоматтандыруға қызығушылық танытсаңыз, технология әлемінде сізге де орын бар. Зерттеуді, үйренуді бастаңыз, кім біледі, сіз келесі үлкен инновация жасармысыз! ✈️

Пост авторы: Асылниет Жетпісбаев

‼️ CALL FOR PAPERS!!!‼️

Сәлем, достар,

QazaqTechMeetup және Digital Dala қазақша IT жиындар желісін жалғастырады!

Қыркүйек айының бағыты - back/web development. Осы бағдар бойынша өз тәжірибесімен бөлісе алатын IT мамандарын іздейміз. Егер сіздің тәжірибеңізде осы бағыттар бойынша бөлісетін қызықты жағдаяттар, баяндамалар болса - мархаббат немесе сондай таныстарыңызды белгілеп кетіңіз!

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftJcmAsWbbNWHUHLqxlbs3nVJDi3yOUVu0_1RWN_XReUtMjA/viewform?usp=sf_link

Telegram арна:
@digitaldala
@qazaqtech

Ұйымдастырушылар:
Adil Toktaganov - @khan17ds
Alina Achilova - @achilova
Nurzhanat Darush - @nurzha_d
Aigerim Abdulla - @aikerim_abdulla

📈 Стартаптағы өнім аналитикасы және гипотеза қалай құрамыз?

📊 Өнім аналитикасы - өнімнің сәттілігін қадағалап қана қоймай, оны жақсарту идеяларын тексеруге көмектесетін құрал. Дұрыс тұжырымдалған гипотезалар және оларды аналитика арқылы тестілеу стартаптың өсуіне тікелей әсер етеді.

Гипотезаларды іздеу - өнімді дамытудың алғашқы қадамы, оған көмектесетін бірнеше әдістер:

1. Пайдаланушыларды зерттеу
Cust dev сұхбат: қазіргі және әлеуетті пайдаланушылармен үнемі сөйлесу олардың қажеттіліктері мен ауырсыну нүктелерін анықтауға көмектеседі. 💬
Мінез-құлықты талдау: пайдаланушылардың өніммен өзара әрекеттесуін зерттеу, ең танымал функциялар мен проблемалық аймақтарды анықтау.
Кері байланыс: тұтынушыларды қолдау, әлеуметтік желілер және сауалнамалар арқылы кері байланыс жинау нені жақсартуға керек екенін түсінуге көмектеседі.

2. Бәсекелестік ортаны талдау
Бәсекелестердің өнімдері: бәсекелестер қандай мүмкіндіктерді ұсынады? Олар сіздікіне ұқсас мәселелерді қалай шешеді? Сіздің өніміңізге қандай идеяларды бейімдеуге болады? Бәсекелестік компаниялар жаба алмаған қажеттіліктерді сіз жаба аласыз. ❓

3. Ішкі деректер және аналитика
Көрсеткіштерді талдау: негізгі көрсеткіштерді зерттеу (Retention, DAU, MAU,ARPU) жақсарту үшін ауытқулар мен аймақтарды табуға көмектеседі.
Пайдаланушы ағындарының картасы: пайдаланушылардың өнім арқылы қалай қозғалатынын талдау кедергілер мен ықтимал жақсарту нүктелерін анықтауға көмектеседі.🔼🔽

4. Командамен brainstorming
Тұрақты кездесулер: командалық brainstorming жаңа гипотезалар іздеуге ықпал етеді. Әр түрлі бөлімдерді тарту арқылы өнімді әр түрлі жағынан қарауға және әртүрлі идеяларды қалыптастыра аласыздар. 💡

5. Фреймворктарды пайдалану
Jobs to be Done (JTBD): бұл әдіс пайдаланушылардың сіздің өніміңіз шешетін тапсырмаларын түсінуге және өсу нүктелерін табуға көмектеседі.
Design Thinking: пайдаланушылар мен олардың қажеттіліктерін терең түсінуге бағытталған тәсіл шешуді қажет ететін нақты мәселелерді анықтауға көмектеседі. 🕯

Өнім аналитикасы арқылы гипотезаны қалай тексеруге болады?
Гипотезаны тұжырымдау: гипотеза нақты және тексерілетін болуы керек. Мысалы: "Біз тіркелу кезінде нұсқаулықтарды қосу пайдаланушының бірінші айда ұстап қалуын (retention) 10% - ға арттырады деп болжаймыз." 🛍
Негізгі көрсеткіштерді анықтаңыз ❓
Гипотезаны тексеру үшін көрсеткіштерді таңдаңыз. Біздің мысалда бұл – 30-шы күні ұстау (Retention).Яғни пайдаланушылар біздің өнімді барынша ұзағырақ қолдану керек. ✔️
Тестілеуді өткіземіз және гипотезаны тексеру үшін әдетте A/B тестілеу қолданылады. 📊
А тобына нұсқаулық көрсетілсе, Б тобына көрсетілмейді. ❌
Нәтижелерді талдаймыз. 💬
Топтардың нәтижелерін салыстырамыз. Ұстап қалу метрикасы көбейді ме? Қорытынды жасау. ⌛

Егер гипотеза расталса, өзгерісті енгіземіз. Ал керісінше болса, бұл да маңызды нәтиже, оның негізінде жаңа гипотезалар құруға болады. Стартапты ары қарай осындай зерттеулер арқылы дамытасыз!

Пост авторы: Римма Төлеуғали ✏️

⚠️ ICPC халықаралық бағдарламалау конкурсының 48-ші жыл сайынғы әлем чемпионаты Астана қаласында өтіп жатыр. Дәл қазір тікелей эфирді қазақ тілінде Нәрікби Мақсұт және Аман Утемуратов жүргізуде, қапы қалмаңыздар! 👏

Сіздің фаворитіңіз қай команда❓

Тікелей эфирге сілтеме

🎉 ICPC бойынша қорытынды:

Еліміздің атынан 5 жоғарғы оқу орны қатысты

Назарбаев Университеті - 35-орын
Қазақстан-Британ университеті - 41-орын
Astana IT университеті - 98-орын
Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті - 19- орын
SDU yниверситеті - 139-орын

Айтпақшы, UNIST университеті командасында қазақ студенттер болды.

Барлық қатысушаларды нәтижелерімен құттықтаймыз 👏 Әлемдік деңгейдегі жарысқа қатысудың өзі үлкен еңбекті талап етеді және әлемдегі рейтингісі жоғарғы оқу орнындарымен қатар тұру көз қуантады, жарайсыздар 👍

Нәтижеге сілтеме

📣 ICPC Final 2024

ICPC (International Collegiate Programming Contest) – 1970 жылдан бері өткізіліп келе жатқан әлемдегі ең үлкен және ең танымал студенттік командалық бағдарламалау байқауы. Байқауға қатысушылардың негізгі мақсаты – алгоритмдік есептерді кодты пайдалана отырып, шектеулі уақыт ішінде ең тиімді жолмен шешу. Оның финалистері Google, Amazon, Meta, Huawei, Booking сияқты ірі компанияларда қызмет жасайды.

📊 Биыл 120 елден 73 000 қатысушы финалға жолдама алу үшін бақ сынаса, финалдық кезеңге небәрі 142 команда өтті, оның 5-і қазақстандық команда.

🔄 Алдыңғы постқа update:

⭐️ IITU - 27-орын
⭐️ SDU - 135-орын
⭐️ AITU - 82-орын
⭐️ KBTU - 55-орын
⭐️ NU - 52-орынға табан тіреп, еліміздің намысын қорғады.

😮 ICPC Final 2024 спорттық бағдарламалау жарысында алған қазақстандық ЖОО марапаттары:

⚡️ ICPC World Finals-та D есебін алғаш болып шығарғаны үшін KBTU командасы арнайы сыйлыққа ие болды.
⚡️ IITU High Honors мәртебесін алды.
⚡️ NU, KBTU, AITU Honors мәртебесіне ие болды.
⚡️ SDU University Honorable Mention марапатын алды.

✏️ Сонымен қатар бүгін еліміздің Туризм және спорт министрлігі мен Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі спорттық бағдарламалау саласында өзара ынтымақтастық туралы Меморандумға қол қойды. Бұл мемлекетке жастар арасында спорттық бағдарламалауды насихаттау және қолдаудың маңыздылығын көрсетеді.

#мүмкіндіктер_айдары

https://t.iss.one/digitaldala

Сәлем достар 👋

Digital Dala-дан кезекті подскаст 🎶

Бұл подкастта:

✔️ бизнесті жүйелеудің негізгі мәселелерін талқылаймыз.

✔️ уақыт пен сапа бақылауы жоқ нөл деңгейінен көшбасшылық пен корпоративтік мәдениет басым болатын бесінші деңгейге дейін компанияның жетілу моделін зерттейміз.

✔️ корпорациялардың өмірлік циклін түсініп (Адизес бойынша), компаниядағы негізгі рөлді және жүйелеудің маңыздылығын анықтауға тырыстық.

✔️ «Американы ашпаңыз» сияқты кеңестерді тыңдап, кәсіби мамандардан үйренуге шақырдық.

✔️ Қорытындылай келе, автоматтандырудың сәтті мысалдары және бизнесті оңтайландыру үшін шектеулер теориясын енгізу қажеттілігі жайлы талқыладық.

Осы және өзге де IT саласындағы тақырыптар сізді қызықтырса, подкастымызды көруге шақырамыз!

Подкастқа cілтеме 🧑‍💻
Подкастқа cілтеме 🧑‍💻
Подкастқа cілтеме 🧑‍💻

Подкаст қонағы: 👋

Көп жылдық, ең бастысы табысты тәжірибесі бар кәсіпкер - Айдос Телжан

Подкаст жүргізушісі: 🎤

Алина Ачилова - Professor of Practice AlmaU, Lector SDU, GDG мүшесі, Startup Business Expert

YouTube арнамызға тіркеліп, өз ойларыңызды жазып, пайдалы болса кез келген әлеуметтік желіде белгілеп инсайттарыңызбен бөлісе отырыңыздар! 🤝

🎶 Frontend және Backend әзірлеу: Интернет домбырасы 🌐

Сәлем, достар 👋

Бүгін біз Frontend және Backend әзірлеу жайында сөз қозғайтын боламыз. Ол үшін веб-сайтты/қосымшаны қазақтың әдемі домбырасы ретінде елестетейік. 🎵 Домбыраның екі маңызды — ішегі мен шанағы(денесі) бар сияқты, интенет те екі тіректің негізінде тұр: frontend және backend.

Сайт пайдаланушысын аспапшы деп елестетсек, домбыра дайындайтын шеберлер - әзірлеушілер. Frontend домбыраның ішектеріне ұқсайды. Аспапшы ішектермен ойнаған кезде дыбыс шығады - бұл пайдаланушының сайтты қолданып жатқаны. Frontend - бұл сіз интернетте көрген, түрткен және сезетін барлық нәрселер. Бұл веб-сайтты әдемі қылатын және қолданыстың ыңғайын салатын түймелер, түстер, макеттер және анимациялар. Егер ішектер үндеспесе немесе әлсіз болса, әуен құлаққа жағымсыз болады — нашар жасалған интерфейс те пайдаланушы тәжірибесін бұзады.

Бірақ сиқыр мұнымен тоқтамайды 👨‍🎓

Backend - домбыраның шанағы (денесі). Шанақ дыбысты күшейтіп, жаңғыртып, әуенді жандандырады. Қолданбаңыздың функционалдық негізін құрайтын да backend. Бұл жерде деректер өңделеді, сақталады және басқарылады, пайдаланушыларға көрінбейді, бірақ домбыра әсем ән беруі үшін маңызды. Ішектен шыққан дыбыс ойықтан кіріп (API), домбыра денесінің түрлі бұрыштарына соғылып, өзгеріп, еселіп қайта жандана шығады. Front пен back те тура солай, тек дыбыс орнына ақпаратпен сөйлеседі. Денесіз шектерден шыққан дыбыс әлсіз болар еді, backend болмаса, front та дәрменсіз. 🤝

Домбыраның денесі дауысының қоңырлығы мен жуандығын анықтайды. Дауысы неғұрлым қатты шықса, соғұрлым көп адам естігені секілді, backend те көп пайдаланушыны қабылдауға дайын болып жазылса, сайтты да соншалықты көп адам қолдана алады. 🤙

Домбыраның ішегі мен шанағы бірге үйлесімділік құратыны сияқты, тамаша веб-бағдарлама frontend және backend арасындағы тамаша тепе-теңдікті қажет етеді. 🤓

Осы екі бөлік қосылса, тамаша цифрлық симфония 🎵 жасайсыз. 📈

Сонымен, келесі жолы веб-сайтқа кіргенде, оны домбыра деп елестетіңіз — фронтенд пен бэкэнд тамаша үйлесіммен бірге жұмыс істеп, үздіксіз цифрлық тәжірибені жасап тұрғанын сезініңіз. 🤝 Екі бөлікті неғұрлым жақсы баптасаңыз, нәтиже соғұрлым әдемі болады. ✍️

➖➖➖➖➖➖➖➖

Қалай ойлайсыз, домбыраның басқа бөліктері әзірлеудің қай үрдістеріне сай келеді ❓

Пост авторы: Асылниет Жетпісбаев

Сәлем, әлем 👋

Арнамызда бағдар бойынша жаңа рубрика және сіздермен байланыста Мұстафа Исабаев 📞

"Ақпараттық кауіпсіздік деген не?" тақырыбына бірге тоқталайық. 🤓

Ақпараттық технологиялар дамыған сайын, соған сай киберқауіптер де артып келеді. Сондықтан IT қауіпсіздік саласындағы мамандардың рөлі бұрынғыдан да маңызды. Оның негізгі принципі – CIA Triade жайлы айтып көрелік. 💬

Ақпараттық қауіпсіздік – ақпараттық жүйелер мен деректердің құпиялығын, бүтіндігін және қолжетімділігін қамтамасыз етуге бағытталған шаралар мен технологиялар жиынтығы. Деректер мен ақпараттық жүйелер қауіпсіз болып саналуы үшін, CIA Triade деп аталатын үш принцип сақталуы керек. Олар:

1️⃣ Confidentiality (Құпиялылық): Деректерге немесе ақпараттык жүйелерге рұқсат етілмеген адамдардың қол жеткізуін шектеу. Confidentiality бұзудың көптеген жолдары бар. Оларға тікелей шабуыл (hacking attack), фишинг арқылы қол жеткізу немесе желіні тыңдау арқылы (Man-in-the-middle attack) кіреді. Осындай шабуылдарды болдырмау үшін деректерді шифрлау, көп факторлы аутентификация (MFA) және access control сияқты іс шаралар мен технологиялар қолданылады.

2️⃣ Integrity (Бүтіндік): Деректердің өзгеріссіз сақталуын қамтамасыз ету. Деректерге ешбір рұқсатсыз өзгеріс енгізілмеуі керек. Тіпті өзгертілген жағдайдың өзінде, оның кіммен және қашан өзгертілгені анықталуы қажет. Бүтіндікті бұзудың мысалдары ретінде файл конфигурацияларын өзгертілуі немесе деректер базасындағы мәліметтерді өзгертуді айтуға болады. Деректердің тұтастығын қорғау үшін көбінесе хэштеу, шифрлау, цифрлық сертификаттар немесе қолтаңбалар пайдаланылады.

3️⃣ Availability (Қолжетімділік): Деректерге рұқсат етілген тұлғалардың керек кезінде қол жеткізуі мүмкіндігін қамтамасыз ету. Деректер құпия және оның тұтастығы сақтағанымен де, олар қолжетімсіз болса, онда олардан пайда жоқ. Сол себепті жүйелер үздіксіз жұмыс істеп, қажетті мәліметтер әрқашан қолжетімді болу керек. Мұны қамтамасыз ету үшін резервті желілер мен серверлер, (DoS) шабуылдарына қарсы құралдар мен сақтық көшірмелер (backup) көмектеседі.

Келесі посттарда әр принципке тереңірек тоқталып, оларды қамтамасыз етуге бағытталған әрбір шара мен технологиялар жайлы айтамыз! Жіберіп алмаңыз. 🫰

Пост авторы: Mustafa Issabayev

#бағдар
#ақпараттық_қауіпсіздік

https://t.iss.one/digitaldala
Арнаға тіркелуді ұмытпаңыз 👌

Сәлем, IT мамандары!👋

📣Қазақ тілді митаптарымыз жалғасуда, бұл жолы жаңа тақырыпты талқылаймыз!

💥Келесі митаптың тақырыбы – «Backend және Web Әзірлеу»! Веб және серверлік бағдарламалаудың қыр-сырын білгіңіз келсе, осы шараны жіберіп алмаңыз!

🗓12 қазанда, сағат 13:00-де AlmaU университетінде сіздерді күтеміз. Спикерлер жайлы ақпаратты жақында жариялаймыз.

📅12.10.2024 13:00 - 17:00
📍Розыбакиев көшесі 227, AlmaU, Атриум залы
💵 Қатысу тегін!
📥 Тіркелу сілтемесі: https://forms.gle/7Hx2MZKkmVwibrMb8

🔝Біз @digitaldala -мен біріге отырып, сіздерді осы митапқа шақырамыз! Келіңіздер, білім мен тәжірибені бірге бөлісейік!

☄️ Қазақша IT-ді бірге дамытайық!
@qazaqtech

Тестілеушіден QA инженеріне дейін

Сәлем, оқырман! 👋

Интернет домбырасын еске түсірейікші. Сондағы домбыраның құлағын тестілеу мамандары деп алдық, себебі құлағы оның үнінің дұрыс шығуын қадағалап, керек дыбыс шықпаса бұрайды. Домбыраның құлағы қаншалықты маңызды болса, IT саласында да әзірлеушілердің жұмысын тексеретін QA мамандары соншалықты маңызды.

«QA», «QC», немесе «тестілеу» терминдерін естігенде тек IT саласын елестетуіңіз мүмкін, бірақ бұл ұғымдар бастапқыда өндіріс пен қызмет көрсету салаларынан шыққанын білдіңіз бе? ⁉️

Орта ғасырлардан бастап сапаны қамтамасыз ету, әсіресе өнеркәсіптік революция кезеңінде, еңбек бөлінісі мен мамандандырылған бақылау жүйелерінің пайда болуымен дамыды. Бүгінде сапаны қамтамасыз ету әрбір салада маңызды рөл атқарады, соның бірі - IT индустриясы. Ал енді негізгі ұғымдарға тоқталайық:

🟢 QA (Quality Assurance) – бұл процестерді бақылауға бағытталған жоғары деңгей. Ол қателердің алдын алу үшін бүкіл команданың жұмысын үйлестіреді, процестерді орнатып, өнімді тексеруді ұйымдастырады.

🟢 QC (Quality Control) – QA бөлімі, сапаны бақылауға жауапты. Ол өнімнің талаптар мен стандарттарға сәйкестігін тексеруге бағытталған (верификация).

Егер осы ұғымдарды толығырақ түсінгіңіз келсе тестілеу маманы Али Ахметов жазған мына мақалада мейрамхана мысалы арқылы QA, QC, тестілеу үдерістерінің қалай жұмыс істейтіні ҚАЗАҚША түсіндірілген. 🔝

Интернет домбырасы туралы толығырақ 🖥

#бағдар
#QA
#тестілеу

Арнамызды оқи жүріңіздер 🤓
https://t.iss.one/digitaldala