🖥 قبل از کدزنی: آیا ایده SaaS تو واقعا پول‌سازه؟ (قسمت 1 از 2)

خیلی‌ها عمر و پولشون رو پای ساخت محصولاتی می‌ذارن که هیچ‌کس نمی‌خواد. داشتم مقاله ی How I'd Validate a SaaS Idea in 2025 (Without Writing Code)
رو میخوندم از یه بنیان‌گذار که می‌گفت: "کاش زودتر می‌فهمیدم چطور ایده‌هام رو اعتبارسنجی کنم، قبل از اینکه یه خط کد بنویسم." اون می‌گفت اگه الان بخواد یه ایده SaaS رو ارزیابی کنه، قبل از یک خط کد نوشتن، این کارها رو انجام می‌ده. نه ساخت لندینگ پیج، نه جمع‌آوری ایمیل. فقط ترفندهایی که آرزو می‌کرد کاش زودتر می‌دونستشون.

📌 مشکل مهم نیست، پرداخت مهمه

همه میگن "مشکل رو پیدا کن". بله، مشکل باید وجود داشته باشه، اما یه حقیقت تلخ هست: مردم از خیلی چیزها شاکی‌ان ولی حاضر نیستن براش پول بدن. اینکه بگن "CRM من پیچیده‌ست" یعنی نمی‌خواد عوضش کنه. "از فاکتور زدن متنفرم" یعنی ابزار تو رو نمی‌خره. "این کار دستی انجام میشه" یعنی نمی‌خواد اتوماتیک بشه. تنها سوال مهم اینه: کسی حاضره برای حل این مشکل، به تو پول بده؟ نه "آیا استفاده می‌کنی؟" یا "آیا اذیتت می‌کنه؟" بلکه "اینم پول من." نظرسنجی "مشکل‌سنجی" رو فراموش کن. مستقیم برو سراغ میزان پرداخت.


📌 تست "در قلابی (Fake Door)": روشی که واقعاً کار می‌کنه!

یه لندینگ پیج با فرم ایمیل، فقط یه عدد بی‌معنیه. بنیان‌گذار میگفت من ۲۰۰۰ ایمیل جمع کردم و فقط ۳ مشتری پولی داشتم! روش کارآمد اینه: یه صفحه ساده بساز که راه‌حل تو رو توضیح بده (نه مشکل). قیمت واقعی رو بذار. دکمه "شروع" بذار. بعد از کلیک: "ظرفیت محدوده، می‌خواید با ما تماس بگیرید تا دستی وارد سیستمتون کنیم؟" توی تماس، راستشو بگو: "ما تازه شروع کردیم و این کار رو فعلاً دستی انجام می‌دیم. در عوض، یه سرویس ویژه و شخصی می‌گیرید." اگه پاپس کشیدن؟ خب، اونا هرگز مشتری نمی‌شدن. اگه هنوز علاقه‌مند بودن؟ تبریک! اعتبارسنجی شد. اون میگفت با این روش، ۳۰٪ تماس‌ها رو به مشتری پولی تبدیل کرده، قبل از یه خط کد!


📌 اول دستی انجام بده، بعداً اتوماتیک کن

برنامه‌نویس‌ها عاشق ساختنن، ولی سریع‌ترین راه برای اعتبارسنجی اینه که خودت محصول بشی! مثلاً اگه ابزار فاکتور می‌سازی، فاکتورهای ۵ مشتری رو دستی براشون صادر کن. اگه ابزار زمان‌بندی شبکه‌های اجتماعی می‌سازی، پست‌ها رو با اکسل دستی زمان‌بندی کن. اینجوری می‌فهمی: روند واقعی کار چیه، کدوم ویژگی‌ها مهمن، و آیا وقتی مشکل حل میشه، مردم واقعاً پول میدن؟ یه نفر ۳ ماه "ربات انسانی" بود و با این روش یه SaaS با $50k درآمد سالانه رو اعتبارسنجی کرد. وقتی شروع به کد زدن کرد، دقیقاً می‌دونست چی می‌خواد.


📌 مدل MVP شخصی واقعی: چارچوب ۶ هفته‌ای

همه تئوری MVP شخصی (Concierge MVP) رو بلدن. ولی تو عمل، تقریباً هیچکی درست انجامش نمیده.

مدل Concierge MVP (مخفف Minimum Viable Product) به زبان ساده یعنی اینکه به جای اینکه اول یک محصول کامل و خودکار بسازی، خدمت یا راه‌حل رو به‌صورت دستی و شخصی به مشتری‌های اولیه ارائه بدی.
هدف این روش اینه که قبل از هرگونه کدنویسی یا سرمایه‌گذاری زیاد، بفهمی آیا اصلا مردم حاضرن برای این راه‌حل پول بدن و مشکلشون واقعاً حل میشه یا نه. اینجوری، هم نیازها و مشکلات واقعی مشتری رو عمیق‌تر درک می‌کنی و هم ریسک هدر رفتن وقت و پولت رو به شدت کم می‌کنی

این چارچوبی که واقعاً جواب میده:

* هفته ۱-۲: ۱۰ مشتری بالقوه پیدا کن (نه دوست و آشنا).

* هفته ۳: پیشنهاد بده مشکلشون رو دستی حل کنی، با ۵۰٪ تخفیف از قیمت نهایی.

* هفته ۴: سرویس رو ارائه بده و همه جزئیات رو یادداشت کن.

* هفته ۵: بازخورد و پول رو بگیر.

* هفته ۶: تصمیم بگیر اصلا ارزش ساختن داره یا نه.

اگه نتونستی ۱۰ نفر رو پیدا کنی که باهاشون صحبت کنی، یعنی بازارت خیلی کوچیکه.

اگه نتونستی ۳ نفر رو راضی کنی که با ۵۰٪ تخفیف امتحانش کنن، یعنی مشکلشون به اندازه کافی جدی نیست.

اگه امتحانش کردن ولی پول ندادن، یعنی راه‌حل تو کار نمی‌کنه.

بدون کد. بدون لندینگ پیج. فقط اعتبارسنجی خالص.


📌 معدن طلای "مشتری‌های رقبا"

سریع‌ترین راه برای فهمیدن تقاضا: کسایی که الان برای یه راه‌حل دیگه پول میدن. نپرس چی رو دوست ندارن. بپرس: "چرا [رقیب] رو انتخاب کردید؟" "چی باعث میشه ابزارتون رو عوض کنید؟" "اگه [رقیب] چی رو حذف کنه، اشتراکتون رو لغو می‌کنید؟" فقط گوش کن. اگه ۵ نفر یا بیشتر به یه نقطه مشترک اشاره کردن که تو می‌تونی حلش کنی، اعتبارسنجی شد! اگه همه به جز قیمت، عاشق راه‌حل فعلی‌شون هستن یا یه ویژگی خاص رو می‌خوان که رقیب نمی‌سازه، باز هم اعتبارسنجی شد!

—-

⬅️ هنوز تموم نشده و ادامه در قسمت بعدی

💡 تا قسمت بعدی مثل همیشه کنجکاو بمونید :)

🆔 @MdDaily

🖥 قبل از کدزنی: آیا ایده SaaS تو واقعا پول‌سازه؟ (قسمت 2 از 2 - پایانی)

📌 اول قیمت، بعد محصول!

این عجیب‌ترین توصیه‌ایه که بنیان گذار بهمون می‌کنه: قیمت‌گذاری رو قبل از اینکه بدونی چی می‌خوای بسازی مشخص کن.
چرا؟ چون قیمت‌گذاری همه چی رو تعیین می‌کنه:

* مشتری‌هات کیا هستن.

* چه ویژگی‌هایی مهمن.

* چقدر می‌تونی پشتیبانی بدی.

* اصلا مدل کسب و کارت جواب میده یا نه.

اگه داری به ماهی ۱۰ دلار فکر می‌کنی، به هزاران مشتری نیاز داری. این یه بازی کاملا فرق داره.
اگه داری به ماهی ۵۰۰ دلار فکر می‌کنی، فقط به چند ده مشتری نیاز داری. اعتبارسنجیش هم کلا فرق می‌کنه.
چارچوب اعتبارسنجی قیمتم:

* قیمت ۱۰ تا از رقیباتو پیدا کن.

* با ۵ تا از مشتری‌های فعلی تو این حوزه صحبت کن.

* بپرس: "قیمت فلان محصول چقدر باید باشه که انتخابش براتون بی‌چون و چرا بشه؟"

* قیمت خودتو ۷۰٪ اون عدد تعیین کن.

* بعد اعتبارسنجی کن که آیا می‌تونی با اون قیمت، ارزش مورد نظر رو بدی یا نه.

اگه از نظر اقتصادی جور درنمیاد، همین الان ایده رو بکش. نه بعد از اینکه ساختیش.

📌 قانون "۱۰ مشتری"

قانون شخصی بنیان گذار میگفت: اگه نتونم ۱۰ مشتری پولی رو تصور کنم، نمی‌سازمش. نه ۱۰ نفر علاقه‌مند، نه ۱۰ ایمیل. ۱۰ نفر با کارت بانکی آماده. باید بتونی اسمشون رو بگی. نه "کسب‌وکارهای کوچک" یا "فریلنسرها". بلکه اسم واقعی یا شرکت‌های مشخص. این مجبورت می‌کنه دقیق بشی. "مدیران پروژه شرکت‌های ۵۰ نفره SaaS که از Jira متنفرن" قابل اعتبارسنجیه. "آدم‌هایی که ابزار بهره‌وری می‌خوان" نیست.
اگه می‌تونی اسم ۱۰ تا مشتری بالقوه رو بگی و بگی چطور بهشون دسترسی پیدا می‌کنی، پس یه چیزی تو دستت داری.

📌 نپرس "آیا حاضری؟"، بپرس "آیا انجام دادی؟"

سوالات فرضی، جواب‌های فرضی دارن. به جای "آیا برای ابزار X پول می‌دین؟"، بپرس "آخرین بار کی برای حل مشکل X پول دادین؟". به جای "چقدر برای این محصول پول می‌دین؟"، بپرس "الان برای این مشکل چقدر هزینه می‌کنید؟". به جای "این ویژگی به دردتون می‌خوره؟"، بپرس "از آخرین باری که به همچین چیزی نیاز داشتید، برام بگید." رفتار گذشته، پیش‌بینی‌کننده رفتار آینده است. بقیه فقط تعارفه.

📌 تست "بازگشت وجه": پول پیش از محصول!

یه ترفند وقت‌گیر: محصولی که هنوز وجود نداره رو با ضمانت بازگشت وجه بفروش. مثلاً: "امروز $49 پرداخت کنید. اگه نتونستیم [نتیجه مشخص] رو تو ۳۰ روز بهتون تحویل بدیم، پولتون رو پس می‌گیرید." بعد اون نتیجه رو دستی بهشون بده. اگه نشد، پس بده. مزایاش: ۱. مجبورت می‌کنه قول‌های ملموس بدی. ۲. حساسیت به قیمت رو با پول واقعی اعتبارسنجی می‌کنه. ۳. یاد می‌گیری آیا راه‌حل تو واقعاً کار می‌کنه. اگه همه پولشون رو پس خواستن، با هزینه کم فهمیدی ایده جواب نمیده. این اعتبارسنجی ارزونه! اگه بیش از ۷۰٪ پولشون رو پس نگرفتن و ادامه دادن؟ تبریک، تو یه کسب‌وکار داری!

📌 کی باید بیخیال شد (سخت‌ترین قسمت)

اکثر ایده‌ها باید تو مرحله اعتبارسنجی بمیرن. اگه این شرایط رو داشتی، بیخیال شو: نتونستی ۱۰ نفر رو پای تلفن بیاری. کمتر از ۳۰٪ مردم به پرداخت پول علاقه‌مند بودن. نسخه دستی تو بیش از ۵۰٪ درخواست بازگشت وجه داشت. نمی‌تونی با هیچ قیمتی، سودآور باشی. مدل اقتصادیت حتی در مقیاس بزرگ هم جواب نمیده. پیوت نکن، هی تغییر نده. برو سراغ ایده بعدی. مثالی که توی مقاله اومده بود میگفت کشتن ۳ ایده در مرحله اعتبارسنجی، ۱۸ ماه وقتش رو نجات داده و این شکست نیست، زرنگیه!

📌 ابزارهای اعتبارسنجی که واقعاً کار می‌کنه

اگه قرار بود فردا یه ایده SaaS جدید رو اعتبارسنجی بشه، این برنامه دقیق ۳۰ روزه ایه که تو مقاله گفته شده بود:

* روز ۱-۵: تحقیق در مورد رقبا، پیدا کردن نقاط ضعفشون از دید مشتری.

* روز ۶-۱۰: ۲۰ مکالمه با مشتری‌های بالقوه.

* روز ۱۱-۱۵: ساختن تست "در قلابی" با قیمت‌گذاری واقعی.

* روز ۱۶-۲۰: وارد کردن ۱۰ نفر به دوره آزمایشیِ دستیِ پولی.

* روز ۲۱-۲۵: ارائه سرویس به صورت دستی، ثبت کردن همه چیز.

* روز ۲۶-۳۰: جمع‌آوری پرداخت یا کشتن ایده.

بدون کد. بدون لندینگ پیج. بدون لیست انتظار.

فقط اعتبارسنجی واقعی با مشتری‌های واقعی که پول واقعی پرداخت می‌کنن.

بنیان گذار میگفت این چیزیه که آرزو می‌کردم یکی ۵ سال پیش بهم گفته بود:

هدف این نیست که وجود یه مشکل رو اعتبارسنجی کنی.
هدف اینه که اعتبارسنجی کنی که می‌تونی اون مشکل رو به صورت سودآور حل کنی.

هر کار دیگه‌ای جز این، فقط پول حروم کردن و وقت تلف کردنه.

نکته آخر: ۹۰٪ چیزهایی که مردم در اعتبارسنجی می‌گن رو فراموش می‌کنی. هر مخالفت، هر "اگه اینطور بود..." و هر "تقریباً"، نقشه راه واقعی محصول توئه. از روز اول همه این‌ها رو ثبت کن. خود آینده‌ات ازت تشکر می‌کنه!


—-

💡 مثل همیشه کنجکاو بمونید :)

🆔 @MdDaily

اگه به حوزه ی استارتاپ علاقه دارید این منابع رو هم بهتون پیشنهاد میکنم:

📖 کتاب اجرای ناب (running lean) از ash maurya

📖 کتاب راهنمای تولید ناب از dan olsen

🎙️ پادکست Papyrus |پاپیروس | خلاصه کتاب کسب و کار تو کست باکس (https://castbox.fm/vh/6358611) | مخصوصا اپیزود نوپای ناب

🆔 @MdDaily