گزارش هفتمین جلسه از سلسله‌نشست‌های تاریخ و ماوراء
#بخش‌دوم

نکته آخر اینکه می‌بایست میان "دین" و "معرفت دینی" تفکیک قائل شویم. "دین" حقیقتی واحد و ثابت و لایتغیر است. و انسان توانایی دستیابی به حقیقت را دارد. اما " معرفت دینی" فهم بشر از دین است. متغیر است و از دوره ای به دوره دیگر متفاوت است. می‌بایست به آن بعنوان علم نگاه کنیم. درمورد آن بحث کنیم، آن را اصلاح کنیم و مورد نقد قرار دهیم. یعنی معرفت دینی را می توان مورد تحلیل گفتمان انتقادی قرار داد نه آنکه ما دین و نص مقدس را به تحلیل گفتمان انتقادی بکشانیم . زیرا متن مقدس خودش عین حقیقت است و در صورتی که در تحلیل گفتمان انتقادی هدف ما تشخیص حقیقت از ایدئولوژی است در صورتی که متن مقدس خودش حقیقت محض است .
متون تاریخی مبتنی بر روایات شامل دسته دوم متون هستند یعنی معرفت دینی اند نه آنکه خودشان دین باشند زیرا مورخ در این متون با مقوله بندی کردن روایات ، و طبیعی سازی آنها در متن و حتی با دستکاری واژگان آن در مواردی تلاش می کند تا آن در ذیل گفتمان مورد توافق خودش قرار دهد . یعنی این متون ایدئولوژیک محورند.
خانم دکتر باقریان، پس از اتمام جلسه و در تکمله بحث، در پاسخ به سوال اصلی نشست، عنوان داشتند: در نگاه پسا مدرن، روایات ماورائی جزئی از ایدئولوژی هستند که نمی‌توان آن ها را به عنوان روایات اصیل مورد استناد قرار داد مگر آنکه با روش تحلیل گفتمان انتقادی آنها بازکاوی کرده ، حقیقت را از خلال گفتمانها استخراج کرد. از این رو روش پست مدرن این نوع روایات را رد می کند و آن را بدون گفتمان انتقادی نمی‌پذیرد.

پایان بخش دوم

https://t.iss.one/chsiqs
@chsiqs

📜مشاغل شیعیان متقدم: شغل دولتی3

🔹به گزارش نجاشی، حسین بن علی حسین معروف به وزیر مغربی(نواده دختری نعمانی نویسنده کتاب الغیبه) وزیر شیعی مذهبِ حکومت بنی مروان(۴۱۴ـ۴۱۸) در میّافارقین بوده است.

📚الرجال: ۶۹.

🔺رساله‌ای از اهالی منطقه میّافارقین باقی مانده که از سید مرتضی سوالاتی پرسیده‌اند و پاسخ گرفته‌اند.

📚رسائل الشریف المرتضی: ۱، ۲۷۹.

🔸ناصر خسرو، عالم قرن پنجم، از این شهر در سفرنامه خود نام برده است.

📚سفرنامه، بخش ۱۴.

🔺میّافارقین شهری در منطقه دیار بکر، جنوب شرقی ترکیه امروزی به نام سیلوان است.
https://t.iss.one/chsiqs
@chsiqs

📜افضلیت حضرت فاطمه(س) بر حضرت مریم(س)

🔸به گزارش بخاری، بنا بر روایت نبوی، حضرت فاطمه(س) سرور تمامی بانوان بهشتی است.

🏷وقال النبي فَاطِمَةُ سَيِّدَةُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ.

📚صحيح: ۳، ۱۳۶۰.

🔺بر این اساس از تمامی زنان حتی حضرت مريم بالاتر است.

🔹آلوسی، عالم قرن سیزدهم، در افضلیت بین مریم و فاطمه(س) قائل به توقف است.

🏷وعندى بين مريم وفاطمة توقف نظراً للأفضلية المطلقة.

📚روح‌المعانی:۳، ۱۵۷.

@chsiqs

📜روایت زنانه از ولایت علی(ع)

🔸به گزارش ابن ابی طیفور، عالم قرن سوم، سوده همدانی، دختر عماره بن أشل( یا أشتر و یا أسک) است و در نبرد صفین به هنگام تحریض برادرش شعر زیبایی سروده که در مجلس معاویه بازگو می‌شود.

🏷ان الامام، أخا النبی، محمد علَم الهدی و منارة الایمان

🔺به درستی علی(ع) پیشوایی است که هم برادر پیامبر(ص) و هم نشان هدایت و پرتو ایمان است.

🔺سوده در این شعر به عقد اخوت بین پیامبر(ص) و علی(ع) اشاره کرده و از واژه‌های عَلَم و مناره، بهره برده است.

📚 بلاغات النساء: ۱، ۱۴.
https://t.iss.one/chsiqs
@chsiqs

📜روایت زنانه از ولایت علی(ع)

🔸به گزارش ابن بکار، تاریخ‌نگار قرن سوم، هنگامی که معاویه نظر جُروَه دختر مرة بن غالب التّميمية را در مورد علی(ع) می پرسد جواب می‌دهد: سوگند به خدا چنان مقام و جایگاهی دارد که درک آن دشوار و حتی محال است.

🏷جاز والله في الشرف حدا لا يوصف وغاية لا تعرف ، وبالله أسأل أمير المؤمنين إعفائي مما أتخوف .

🔺وی از معاویه می‌خواهد، او را از مسائلی که از بیان آن بیم دارد معذور دارد. معاویه که می‌دانست وی چه خواهد گفت، چنین کرد و پاسخ بیشتر نخواست.

📚اخبار الوافدات من النساء على معاویه بن ابى سفيان: ۳۴.

https://t.iss.one/chsiqs
@chsiqs

📜مشاغل شیعیان متقدم: تألیف

🔸شیخ طوسی، گزارش می‌کند که کتاب حسین بن ابی‌غُندُر جزء کتاب‌های اصل در حدیث شیعه بود. وی راوی کوفی از اصحاب امام کاظم(ع) و پدرش نیز از اصحاب امام صادق(ع)، بوده‌اند.

📚الفهرست: 152-153.

🔺 بر اساس طبقه باید گفت هر دوی آن‌ها در عهد عباسیان، شاگرد امام صادق(ع) بوده‌اند.

🔹ابن قولویه، گزارش کرده است، این پدر و پسر روایاتی را از امام صادق(ع) نقل کرده‌اند که نشان از اعتقاد قوی آن‌ها به تشیع دارد.

📚کامل الزیارات: 125، 144، 199.

https://t.iss.one/chsiqs
@chsiqs

📜عالم‌خیزی شهر اهواز

🔹به گزارش شیخ طوسی، دو برادر حسین بن سعید و حسن بن سعید، اصالتاً اهل کوفه بودند و بعدها در اهواز ساکن شدند و نقشی مهم در انتقال حدیث شیعه امامیه در منطقه خوزستان ایفا کردند.

📚الفهرست: ۱۴۹.

🔸کَشّی، عالم رجالی قرن چهارم، گزارش می‌کند، اسحاق بن ابراهیم حضینی، علی بن الریان و عبدالله بن محمد حضینی، به دست حسن بن سعید، شیعه شده‌اند.

📚رجال: ۵۵۲‌.

🔹به گزارش شیخ طوسی، علی بن مهزیار توسط حسن بن سعید به تشیع گرویده و پس از آن، امام رضا(ع) او را به عنوان وکیل در اهواز انتخاب کردند.

📚رجال: ۳۵۴.

🔸شیخ طوسی، گزارش می‌کند کتاب‌های حسين بن سعید، که تعداد آن‌ها به سی کتاب می‌رسید، از چنان شهرتی در میان شیعیان برخوردار بودند که کتاب‌های نوشته شده توسط هشت راوی دیگر را به کتاب‌های وی تشبیه می‌کردند.

📚الفهرست: ۲۴۲، ۲۶۶، ۴۰۷.

🔹شیخ طوسی، احادیث فراوانی از حلبی به نقل از حسین بن سعید از محمد بن ابی عمیر نقل کرده است که تعداد آنها به ۱۱۹ مورد می‌رسد.

📚تهذیب الاحکام: ۲، ۵۲.

https://t.iss.one/chsiqs
@chsiqs

📜 عالم‌خیزی شهر قم

🔹شیخ صدوق، در طریق کتابش، کتاب عبیدالله حلبی را گزارش کرده که توسط پدرش و محمد بن حسن بن ولید دریافت نموده است. هر دو استاد وی، ساکن قم بودند.

📚کتاب من لایحضره الفقیه: ۴، ۱۶.

🔸به گزارش نجاشی، در طبقه استادان شیخ صدوق، راویانی نظیر محمد بن حسن صفار، عبد الله بن جعفر حِمیری، سعد بن عبدالله اشعری و حسین بن محمد بن عامر اشعری، وجود دارند که همگی در زمره محدثان قمی به شمار می‌روند. در طبقه بعد نیز احمد بن محمد بن عیسی راوی کتاب است که در شهر قم جایگاه اجتماعی داشته است.

📚رجال: ۸۳.

🔹 شیخ طوسی، نام على بن احمد بن محمد بن طاهر قمی معروف به ابن ابی جید را در طریق کتاب حلبی گزارش کرده است.

📚الفهرست: ۳۰۵.

@chsiqs

▪️شب یلدا در حرم مطهر رضوی
                                                                         
🔹با توجه به اسناد موجود در مرکز اسناد آستان قدس رضوی مشخص می شود که مصرف هندوانه در شب یلدا حداقل در دوره قاجاریه معمول بوده است.

🔹در میان اسناد تشکیلات اداری آستان قدس رضوی، اسنادی مبنی بر گرامیداشت این شب در حرم به ویژه درمیان کارکنان این آستان مبارک وجود دارد. مطابق این اسناد طبق سنت رایج برای این شب برای کارکنان حرم امام رضا (ع) هندوانه تهیه می‌کردند. چنانکه قدیمی‌ترین سند موجود در  این خصوص به سال 1267 قمری برمی‌گردد که طبق آن مبلغ یک تومان و سه هزار و سیصد دینار بابت تهیه پنجاه من هندوانه هزینه شده است. اسناد سال‌های بعد در دوره قاجار نیز نشان از استمرار این رسم دارد.

عکس سمت راست: سند درخواست تهیه چهل من هندوانه برای اهالی کشیک حرم در سال 1279 قمری           
                                              
🔹متن سند: عالیجاه تحویلدار باشی سرکار فیض آثار چون از سابق الی زماننا هذا شب یلدا را از سرکار به جهت اهل کشیک این شب و روز هندوانه داده می‌شده، مقدار چهل من هندوانه به جهت حضرات روانه نمایند قبض محسوب است. شهر ربیع الثانی 1279.

🔗برگرفته از کانال مرکز اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی

https://b2n.ir/e75675

هشتمین جلسه از سلسله‌نشست‌های تاریخ و ماوراء

🔸«تاریخ‌نگاری انتقادی و ایمان دینی: تنش‌ها و امکان‌های همزیستی»🔸


🎙ارائه دهنده:
🔹جناب آقای دکتر مجید کافی
عضو هیات علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

📁 ناقد:
🔸 حجت الاسلام و المسلمین آقای دکتر محسن الویری
استاد تمام و مدیر گروه تاریخ اسلام دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام


📁دبیر نشست
🔹جناب آقای سلمان فیاض
دانشجوی دکتری فلسفه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام


محورهای بحث:

🔸«تاریخ‌نگاری انتقادی و ایمان دینی» نه صرفاً به‌عنوان تعارض، بلکه به‌عنوان موقعیت دائم مورخ مسلمان

🔸تعارض تاریخ‌نگاری و ایمان، همیشه تعارض با «قرائت خاص» از ایمان است، نه لزوماً با اصل ایمان

🔸ایمان و روش هر دو خود را در مواجهه با دیگری اصلاح می‌کنند


⏰ زمان:
پنج شنبه ۴ دی ماه ۱۴۰۴
ساعت: ۱۵ الی ۱۷

🏢مکان:
خیابان دورشهر، مقابل کوچه ۲۱، مرکز پژوهش‌های تاریخ اسلام
@chsiqs

📜علم امام باقر(ع)

🔹کلینی، در گزارشی بیان می‌کند شهرت علمی امام باقر(ع) نه تنها در حجاز، بلکه در عراق و خراسان نیز فراگیر شده بود، مردمی از خراسان دورش حلقه زده و اشکالات علمی خود را از او می‌پرسیدند.

📚 الکافی: ۶، ۲۶۶.

🔸شیخ حر عاملی، محدث و فقیه قرن یازدهم، گزارش می‌کند، امام باقر(ع) استدلال‌های اصحاب قیاس را رد می‌کردند.

📚وسائل الشیعه: ۱۸، ۳۹.

🔹 ابن ندیم، فهرست‌نگار قرن چهارم، از امام باقر(ع)، کتابی درباره تفسیر قرآن نام برده است.

📚الفهرست: ۵۹.

پ.ن: نگاره" امام محمد باقر(ع) به مردم مدینه آموزش می‌دهد "، نسخه احسن الکبار، قرن ۱۶ م.


@chsiqs

📜شهادت امام هادی(ع)

🔹مؤلف کتاب دلائل الامامة، گزارش می‌کند که امام هادی(ع) در زمان حکومت مُعْتَز عباسی(۲۵۲-۲۵۵ق) مسموم شد و به همین علت به شهادت رسید.

📚دلائل الامامه: ۴۰۹.

🔸شیخ مفید، معتقد است که امام هادی(ع) در ماه رجب سال ۲۵۴ق، پس از ۲۰ سال و ۹ ماه اقامت در سامرا، در ۴۱ سالگی رحلت کرد.

📚 الارشاد: ۲، ۳۱۱-۳۱۲.

🔹ابن‌شهرآشوب، بر این باور است که امام در اواخر حکومت مُعْتَمد (حکومت: ۲۵۶-۲۷۸ق) و سوم ماه رجب شهید شده است.

📚مناقب آل ابی‌طالب: ۴، ۴۰۱.

🔸اربلی، عالم امامیه قرن هفتم هجری، روز شهادت امام را ۲۵ یا ۲۶ جمادی‌الثانی گزارش کرده‌ است.

📚کشف‌الغمه: ۲، ۳۷۵.

🔹در کتاب اثبات الوصیه، تشییع جنازه امام هادی(ع) باشکوه همراه ازدحام جمعیت گزارش شده است.

📚اثبات‌الوصیه: ۲۴۳.
https://t.iss.one/chsiqs
@chsiqs

📜 اهمیت دعا در حائر حسینی از نگاه امام هادی(ع)

🔸 بنا بر گزارش کلینی، در جریان بیماری امام هادی(ع)، ایشان فردی را فرستادند که برای بیماری آن حضرت در کنار حائر حسینی دعا کنند، راوی پرسید شما خود حائر هستید، حجت خدا هستید، چرا در کنار حائر برایتان دعا کنیم؟! امام فرمود: حائر حسینی از مکان‌هایی است که خداوند دوست دارد در آن‌ها عبادت شود، چنان‌چه پیامبر(ص) بر گرد کعبه طواف می‌کرد اما جایگاه او از کعبه بالاتر بود.

🏷 عَنْ أَبِي هَاشِمِ الْجَعْفَرِيِّ قَالَ: بَعَثَ إِلَيَّ أَبُو الْحَسَنِ فِي مَرَضِهِ وإِلَى مُحَمَّدِ بْنِ حَمْزَةَ فَسَبَقَنِي إِلَيْهِ مُحَمَّدُ بْنُ حَمْزَةَ وأَخْبَرَنِي مُحَمَّدٌ مَا زَالَ يَقُولُ: ابْعَثُوا إِلَى الْحَيْرِ ابْعَثُوا إِلَى الْحَيْرِ ، فَقُلْتُ لِمُحَمَّدٍ : أَلَا قُلْتَ لَهُ : أَنَا أَذْهَبُ إِلَى الْخَيْرِ ، ثُمَّ دَخَلْتُ عَلَيْهِ وقُلْتُ لَهُ : جُعِلْتُ فِدَاكَ : أَنَا أَذْهَبُ إِلَى الْحَيْرِ؟ فَقَالَ : انْظُرُوا فِي ذَاكَ، ثُمَّ قَالَ لِي : إِنَّ مُحَمَّداً لَيْسَ لَهُ سِرٌّ مِنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ وَأَنَا أَكْرَهُ أَنْ يَسْمَعَ ذَلِكَ…

📚 الکافی: ۴، ۳۲۷.

https://t.iss.one/chsiqs
@chsiqs

پوشۀ شنیداری هشتمین جلسه از سلسله‌نشست‌های تاریخ و ماوراء

🔸تاریخ‌نگاری انتقادی و ایمان دینی: تنش‌ها و امکان‌های همزیستی🔸

🎙با حضور:
🔹 دکتر مجید کافی (ارائه)
🔸 دکتر محسن الویری (ناقد)
🔹 جناب آقای سلمان فیاض (دبیر)
@chsiqs

📜مشاغل شیعیان متقدم: کارپردازی

🔸کلینی گزارش می‌کند «محمدبن‌سنان» و «مفضل‌بن عمر» به ترتیب مسئول ملاقات امام صادق و کاظم(ع) بوده‌اند.

📚 الکافی:۳، ۵۶۶ و ۴، ۵۰۶.

🔹به گزارش ابن شهر آشوب، عالم قرن ششم، «ابو خالد زبالی» برای تهیه مواد سوختی و تعمیر کفش غلامان به کار گرفته شده بود.

📚مناقب آل ابی‌طالب: ۴، ۲۹۴-۲۹۵.

🔺شیخ طوسی، گزارش کرده که وی یکی از یاران امام کاظم(ع) بوده است.

📚رجال: ۳۴۷.
https://t.iss.one/chsiqs
@chsiqs

📜تخریب قبر امام حسین(ع) پیش از متوکل

🔹به گزارش شیخ طوسی، در دوره عباسيان، موسی بن عيسی زمان حکومت هارون‌الرشید، قبر امام حسين عليه السلام را خراب كرد.

🏷قال: خرجت أيام ولاية موسى بن عيسى الهاشمي في الكوفة من منزلي فلقيني أبو بكر بن عياش...
حدثني يحيى بن المغيرة الرازي، قال: كنت عند جرير ابن عبدالحميد إذ جاءه رجل من أهل العراق، فسأله جرير عن خبر الناس، فقال: تركت الرشيد وقد كرب قبر الحسين (عليه السّلام) وأمر أن تقطع السدرة التي فيه فقطعت....

📚الامالی: ۳۲۱-۳۲۵.

https://t.iss.one/chsiqs
@chsiqs

📜امام باقر(ع) و تکریم اهل علم

🔹به گزارش شیخ مفید، عمروبن دینار، عبدالله بن عبید بن عمیر و سلیمان بن قرم، از جمله علمایی بودند که به دیدار امام باقر(ع) می‌رفتند و آن حضرت همواره به لحاظ مالی به آنان، هدایایی که در تأمین پوشش و هزینه زندگی آنان نقش داشت، می‌پرداخت.

🏷ما لقيْنا أَبا جعفرٍ محمّدِ بنِ عليٍّ(ع) إِلّا وحملَ إِلينا النّفقةَ والصِّلةَ والكِسوةَ ، ويقولُ : « هذه مُعَدَّةٌ لكم قبلَ أَن تَلقَوْني» 

📚الارشاد: ۲، ۱۶۶.

https://t.iss.one/chsiqs
@chsiqs

📜علویان و طبرستان

🔸به گزارش ابن اسفندیار، تاریخ نگار قرن هفتم، رابطهٔ مردم طبرستان و علویان رابطه‌ای دو سویه بود‌. هم مردم از علویان حمایت کردند و در رسیدن قدرت، حامی و پشتیبان آنان شدند و هم علویان در اصلاحات اجتماعی و اعتقادی تاثیر بسزا داشتند.

📚تاریخ طبرستان: ۴۰.

🔹به باور ابن اثیر، تاریخ‌نگار قرن هفتم، پس از این که دولت علویان زیدی در سال ۲۸۷ق. توسط اسماعیل سامانی شکست خورد، قیام تازه‌ای شکل گرفت.

📚الکامل فی التاریخ: ۱۹، ۱۹-۲۱.

🔸ابن خلدون، تاریخ‌نگار قرن هشتم، آغاز این قیام را در سال ۳۰۱ق به رهبری حسن بن علی نوه حسن بن زید ملقب به ناصر کبیر اطروش گزارش کرده است.

🔺علویان تا سال ۳۱۶ق در طبرستان حکومت کردند.

📚تاریخ ابن خلدون: ۳، ۱۵۷.

https://t.iss.one/chsiqs
@chsiqs

📜خاندان‌های متقدم شیعه امامیه: ابوشعبة

🔹️به گزارش نجاشی، خاندان ابوشعبة، از دوران امام حسن و امام حسین(ع) به تشیع مشهور بوده‌اند. بزرگ این خاندان، فردی با نام ابوشعبة است که از اصحاب حسنین بوده است.

📚الرجال: ۲۳۰ـ۲۳۱.

🔺️به گزارش شیخ طوسی، ابوشعبة سه فرزند با نام‌های علی، عمر و عیص، داشته که از اصحاب امامان بوده‌اند.

📚الرجال: ۲۵۳.

🔺️ نجاشی گزارش کرده که علی، پسر ابو شعبة، فرزندانی به نام‌های عبیدالله، عبد الاعلی، عمران و محمد داشت که همگی از اصحاب امام صادق بودند. علاوه بر این، عمران فرزندی با نام یحیی داشت که از شاگردان امام صادق(ع) بود و دارای تأليف بود.

📚 الرجال: ۴۴۴.

🔺️بنابر چند اسنادی كه در کتاب تهذیب الأحكام آمده، عبیدالله فرزند علی بن ابوشعبة، فرزندى با نام محمد داشته كه راوی بوده است.

📚تهذیب الأحکام: ۳، ۶۹ و ۴، ۲۰۹.

https://t.iss.one/chsiqs
@chsiqs