گذار به «سیاه‌چاله ارتباطی»؛ بازآرایی امنیتی زیرساخت‌ها و پایان عصر اینترنت عمومی در ایران
۲۵ دی ۱۴۰۴
فیلتر بان
یافته‌های جدید و تکان‌دهنده نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی وارد فاز نهایی پروژه «ایزولاسیون مطلق دیجیتال» شده است؛ پروژه‌ای که با برکناری تنبیهی مدیرعامل ایرانسل به دلیل تاخیر در قطع اینترنت و خروج مخفیانه شرکای تکنولوژیک بین‌المللی برخی شرکت‌های مخابراتی، شتابی بی‌سابقه گرفته است. اطلاعات رسیده به فیلتربان فاش می‌کند که تحت هدایت محمد‌امین آقامیری در مرکز ملی فضای مجازی و لایه پنهان امنیتی به فرماندهی چهره‌هایی چون مهدی سیف‌آبادی، معاون امنیت پدافند غیرعامل، طرحی محرمانه برای تبدیل اینترنت بین‌الملل به یک «امتیاز حکومتی» در حال اجراست که تنها به مقامات دارای «مجوز امنیتی سطح بالا» اختصاص می‌یابد.

این گزارش پرده از استراتژی جدیدی برمی‌دارد که در آن شرکت‌های خصوصی به قرنطینه «مسنجرهای سازمانی» تبعید می‌شوند، شناسایی الگوی وی‌پی‌ان ترافیک استارلینک توسط پیمانکاران امنیتی، شرکت‌های یافتار و دوران انجام خواهد شد. به زبان دیگر سیستم DPI به طوری به روز بشود که بتوانند ترافیک وی‌پی‌ان‌های متصل به استارلینک را شناسایی کند. همچنین اینترنت رومینگ در خارج از مرزها نیز به اسارت شبکه ملی اطلاعات درآمده است. با تایید تلویحی سخنگوی دولت و هشدارهای رسانه‌های حاکمیتی، به نظر می‌رسد زمستان ۱۴۰۴ پایان قطعی دسترسی آزاد شهروندان به جهان دیجیتال و آغاز عصر تسلط کامل قرارگاه‌های امنیتی نظامی مانند خاتم‌الانبیا بر رگ‌های حیاتی ارتباطات کشور باشد.

همچنین انتظار می‌رود با اجرایی شدن این طرح به دلیل نبود کاهش شدید ترافیک بین‌المللی و ورشکستگی شرکت‌های ارائه دهنده اینترنت، قیمت ترافیک داخلی تا چندین برابر افزایش پیدا کند.

براساس اطلاعات ارائه شده، گزارشی تحلیلی و طبقه‌بندی شده از آخرین تحولات حوزه زیرساخت، امنیت ارتباطات و تغییرات مدیریتی در اکوسیستم فناوری کشور تهیه شده است.

۱. استراتژی جدید محدودسازی و مسنجرهای سازمانی
طبق یافته‌های اخیر، نهادهای سیاست‌گذار در حوزه ارتباطات در حال تدوین و اجرای طرحی هستند که طی آن تعامل پیام‌رسان‌های داخلی با شرکت‌ها و تیم‌های داخلی دستخوش تغییری بنیادین می‌شود. بر اساس این طرح محرمانه، پیام‌رسان‌های داخلی تنها در صورتی اجازه فعالیت محدود در فضای شرکتی را خواهند داشت که مجوزهای امنیتی سطح بالا لازم را اخذ کنند. در این مدل، ارتباطات به صورت درون‌تیمی (Enterprise Messenger) تغییر ماهیت داده و امکان ارتباطات فرد به فرد (P2P) به خارج از شبکه سازمانی مسدود خواهد شد. این اقدام عملاً به معنای قرنطینه کامل ارتباطات حرفه‌ای و نظارت‌پذیر کردن کانال‌های انتقال داده در بخش خصوصی است.

۲. مقابله با اینترنت ماهواره‌ای و صادرات فیلترینگ
در لایه زیرساخت، تمرکز ویژه‌ای بر شناسایی و مسدودسازی ترمینال‌های استارلینک معطوف شده است. این گزارش‌های حاکی از آن است که شرکت‌های شرکت یافتار پژوهان پیشتاز رایانش معروف به یافتار و گروه دوران معروف به دوران شدیدا مشغول طراحی سیستم‌هایی هستند بتوانند با کمک آن ترافیک استارلینک را شناسایی کنند.

همچنین گزارش‌ها حاکی از آن است که حتی طرح‌هایی برای جمع‌آوری گسترده دیش‌های ماهواره‌ای تلویزیونی به منظور جلوگیری از هم‌پوشانی‌های فرکانسی یا استفاده‌های جایگزین در دستور کار قرار دارد. نکته قابل تامل، گزارش‌های دریافتی از کاربران خارج از کشور است که نشان می‌دهد اینترنت رومینگ اپراتورهای داخلی، حتی در خارج از مرزها نیز محدود به شبکه ملی اطلاعات شده است؛ پدیده‌ای که از آن به عنوان «صادرات فیلترینگ» می‌شود نام برد و نشان‌دهنده تسلط پروتکل‌های محدودکننده بر بستر رومینگ بین‌المللی است.

۳. خروج شرکای خارجی و تغییرات در لایه مدیریت کلان
یکی از حساس‌ترین بخش‌های این تحولات، آغاز روند خروج نیروهای فنی و متخصص شرکت‌های مخابراتی از کشور است. بر اساس اطلاعاتی که به دست فیلتربان رسیده است شرکای خارجی برخی از شرکت‌‌های مخابراتی طی روزهای اخیر از ایران خارج شده‌اند. این خروج که تحت تدابیر امنیتی و به دور از فضای رسانه‌ای در حال وقوع است، می‌تواند نشان‌دهنده پایان همکاری‌های بین‌المللی در زیرساخت‌های حیاتی و احتمالا جایگزینی آن با نهادهایی نظیر قرارگاه خاتم‌الانبیا و در مواردی که از نظر تکنولوژی امکان پذیر نیست، با استفاده از همکاری محدود و شدیدا کنترل شده با شرکت هواوی باشد. در این میان، نقش چهره‌های پشت‌پرده‌ای همچون محمدحسین مددی، یکی از فعالان حوزه فناوری اطلاعات و زیرساخت‌های شبکه، که ارتباط تنگاتنگی با حلقه مدیریتی مهدی اخوان بهابادی و محمدجواد آذری‌جهرمی دارد، حائز اهمیت است. آن‌ها که به عنوان مهره‌ای تکنوکرات-امنیتی شناخته می‌شود، در سال‌های اخیر رشد ثروت و نفوذ قابل توجهی را به صورت چراغ‌خاموش تجربه کردند. همکاری این مهره‌های تکنوکرات- امنیتی با بخش عمده سهامداران اپراتورهای اصلی تلفن همراه در ایران (وزارت دفاع در ایرانسل و سپاه پاسداران در همراه اول) حکمرانی امنیتی بر زیرساخت ارتباطات را به سطح جدیدی خواهد رساند.

۴. ساختار تصمیم‌گیری امنیتی
این طرح‌های کلان در حالی پیش می‌رود که حتی بسیاری از معاونان وزارتخانه‌های مربوطه از جزئیات آن بی‌اطلاع هستند. کانون اصلی تصمیم‌گیری در این حوزه، بخش امنیت زیرساخت با مدیریت افرادی همچون سیف‌آبادی و زیرمجموعه او عنوان شده است.

علی حکیم جوادی، رییس سابق سازمان فناوری اطلاعات و از جمله چهره‌های امنیتی، از معماران مدل جدید حکمرانی بر فضای مجازی مفهوم فیلترینگ در ایران را تغییر داده است. با این تعریف جدید دیگر همچون گذشته هدف از دسترس کاربران خارج کردن آنچه نامناسب تشخیص داده می‌شود، نخواهد بود. پس از این دسترسی همه کاربران به بستر اینترنت قطع است و تنها پس از اخذ «ضمانت‌های امنیتی» دسترسی محدود برای گروهی خاص فراهم می‌شود.

این انسداد اطلاعاتی نشان‌دهنده امنیتی‌سازی حداکثری پروژه «سیاه‌چاله ارتباطی» است که در آن دسترسی به اخبار واقعی برای کاربران داخلی سخت‌تر از ناظران خارجی شده است.

همزمان بر اساس اطلاع فیلتربان برخی منابع دولتی از جمله فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، تایید کردند که حداقل تا پیش از نوروز سال ۱۴۰۵ نباید منتظر باز شدن دسترسی به اینترنت بین الملل بود و حتی پس از آن‌هم دسترسی کاربران به اینترنت بین الملل دیگر هرگز به صورت گذشته نخواهد بود. خبرگزاری تابناک نیز در گزارشی به کاربران هشدار داده است که منتظر اینترنت بین الملل نباشند. این گزارش تابناک تاییدی بر صحت اطلاعات و اخباری است که به دست فیلتربان رسیده است.

۵. نتیجه فوری این سایت‌گذاری‌ها در حوزه اینترنت تنها چند روز پس از اعمال مشخص شد: مرگ اقتصاد الکترونیک
داده‌های لجستیکی که فیلتربان به آن دسترسی یافته است، نشان دهنده مرگ تجارت الکترونیک است. برای مثال تنها در مورد شرکت تیپاکس (پست خصوصی) که تا پیش از اعتراضات روزانه حدود ۳۲۰ هزار بسته ارسال می‌کرد، پس از قطع کامل اینترنت تعداد ارسال به کمتر از چند صد بسته رسیده است. این یعنی زنجیره تأمین (Supply Chain) کاملاً گسسته است. چنین موضوعی نشان می‌دهد که تصمیم حکومت برای قطع اینترنت تنها منجر به ضرر مالی شرک‌ها نیست و بیکاری مستقیم هزاران راننده و کارمند انبار در سراسر کشور در پی دارد.