🎼 آلبوم: فانتزی‌ها
🎼 قطعه چهارم: تخت جمشید
🎹 پیانو: جواد معروفی

🍂 امروز سالروز درگذشت جواد معروفی است (۱۶ آذر ۱۳۷۲).

@nasimvesalyazd
@HistoryandMemory

در اسطوره‌های یونانی و منابع اسلامی، دربارهٔ ساخت و وجه‌تسمیهٔ دمشق، وجوه متعددی ذکر شده‌است؛ بنابر یکی از مشهورترین روایتها، دمسکوس (فرزند هرمس، از خدایان یونانی) دمشق را بنا نهاده‌است. همچنین گفته شده دمشق در اصل درمسکوس بوده‌است، بر این اساس که دیونوسوس (خدای بارآوری و شراب)، برای کیفر مردی به نام آسکوس، به جرم بریدن تاکی که او در سوریه غرس کرده ‌بود، دستور داد پوستش را بکنند و از آن ظرف شراب سازند و درمسکوس، مرکّب از دو کلمهٔ درما به معنای پوست و آسکوس به معنای ظرف پوستی یا مَشک پوستی، به‌صورت دمسکوس کوتاه شده‌است (← حدّاد، ص ۲۷۰ - ۲۷۱).

📙 ستار عودی و دیگران، «دمشق»، در دانشنامهٔ جهان اسلام، ج ۱۸.

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

🟢 گروه تاریخ و باستان‌شناسی به مناسبت هفتۀ پژوهش برگزار می‌کند:

🔴 نویافته‌ها در پژوهش‌های تاریخی

▪️صدای کتاب را بشنویم! ← هائیده خمسه
▫️تاجران ابریشم و جنبش جنگل ← نادیا ره
▪️نویافته‌ها دربارۀ محمدباقر شفتی ←امیرحسین فرشاد
▫️کاربرد هوش مصنوعی در پژوهش‌های تاریخی← سیدمهدی کریمی شهیدی

🔻دانشگاه علوم و تحقیقات | ساختمان علوم انسانی | سالن دکتر مشیری
🔺دوشنبه | ۲۶ آذر ۱۴۰۳ | ساعت ۱۰ - ۱۲

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

🟢 گروه تاریخ و باستان‌شناسی به مناسبت هفتۀ پژوهش برگزار می‌کند:

🇮🇷 سازندگان ایران در تاریخ

▪️شاپور یکم ساسانی ← میرزا محمد حسنی
▫️یعقوب لیث صفاری ←معصومعلی پنجه
▪️امیر نصر دوم سامانی ← جواد هروی
▫️شاه عباس یکم صفوی ←فهیمه مخبر دزفولی
▪️آقا محمدخان قاجار ← سینا فروزش
▫️دبیر نشست ←یونس فرهمند

🔹 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات | ساختمان علوم انسانی | سالن دکتر حسابی

🔸چهارشنبه| ۲۸ آذر ۱۴۰۳ | ساعت ۱۰ - ۱۳

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

🇸🇾 خاندان اسد، ۵۳ سال (۱۹۷۱ - ۲۰۲۴) بر سوریه حکم راندند: ۲۹ سال حافظ اسد (۱۹۷۱ - ۲۰۰۰)؛ ۲۴ سال بشار اسد (۲۰۰۰ - ۲۰۲۴).

🔳 شاید برای این دست از حکومت‌های دودمانی غیرسلطنتی، بتوان از تعبیر متناقض «جمهوری دودمانی» یاد کرد!

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

🔴 خانوادهٔ اسد، حاکمان دیروز سوریه، از علویان و پیرو مذهب عَلَویه یا نُصَیریه هستند. این کتاب آقای دکتر عباس برومند اعلم برای آگاهی از تاریخ این فرقه سودمند و آموزنده است.

📗برومند اعلم‌، عباس‌، جامعه علویان سوریه: (از پیدایش تا قرن بیستم)، تهران: امیرکبیر، ۱۳۹۱.

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

📗 مارینی، آرینگبرگ ولانناتز،  «علویان ترکیه و علویان سوریه؛ (شباهت­‌ها و تفاوت­‌ها)»، ترجمه عباس برومند اعلم، تاریخ اسلام، سال ۹، شماره ۳ و ۴/ پیاپی ۳۵ و ۳۶،  پاییز و زمستان ۱۳۸۷، صص ۲۰۱ - ۲۲۸.


* این مقاله دربارهٔ علویان سوریه (و ترکیه) هم خواندنی و سودمند است. چقدر خوب که مترجم بر چاپ مقاله به‌طور کامل پافشاری کرده 😊، چرا که در بخش معاصر مقاله مطالب جالب‌توجهی آمده است. گزیده‌هایی از این مقاله در فرسته‌های بعدی خواهد آمد.

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

علویان در سوریه معمولاً نصیریه نامیده می‌شوند که تا کنون فرقه خود را در خلال ده قرن در جبل انصاریه نزدیک لاذقیه تثبیت کرده‌اند. عقاید پنهانی آنها ترکیبی از عناصر اعتقادی باستانی سوریه یا بت‌پرستی (به‌ویژه عبادت عناصر سه‌گانه خورشید، ماه و ستاره یا آسمان) که احتمالاً از تثلیت مسیحی تأثیر گرفته، توصیف می‌شود؛ چنانکه که از مراسم و جشن‌های مختلف مسیحی و نیز تا حدود زیادی عقاید تجلی یافته در آیین شیعه اسماعیلیه، که از امام علی(علیه السلام) پسرعمو و داماد پیامبر و سلمان فارسی یکی از اصحاب ایرانی پیامبر پیروی می کنند، متأثر است.
علویان قرن‌ها بردگان بدون زمین و غلامان و کارگران کشاورز ملاکان و زمین‌داران مسیحی یا سنی شهری بودند. علویان به سبب گرایش مذهبی و ارتجاع فرهنگی‌شان مورد نفرت اکثریت سنی بودند. ابن‌تیمیه، فقیه برجسته سنی، فتوایی در قرن چهاردهم میلادی صادر کرد که بر اساس آن علویان، کافرتر از یهودیان، مسیحیان و بسیاری از بت‌پرستان هستند و همین فتوا جنگی را بر ضد آنها برای رضای خدا به راه انداخت.
علویان نه تنها در زمینه‌های مذهبی آزار دیدند، بلکه نژادی به حساب آمدند که مستحق هیچ لطف و ترحم و حمایتی نیستند. آنها به اسارت برده شده و فروخته می‌شدند. در خلال آخرین سال‌های حاکمیت عثمانی، شرایط اقتصادی آنان به شدت زوال یافت، به گونه‌ای که غالباً دختران خود را به مردم شهرنشین و بیشتر به خاندان‌های مسلمان سنی می‌فروختند و یا اجاره می دادند.

📗 مارینی، آرینگبرگ ولانناتز،  «علویان ترکیه و علویان سوریه؛ (شباهت­‌ها و تفاوت­‌ها)»، ترجمه عباس برومند اعلم، تاریخ اسلام، سال ۹، شماره ۳ و ۴/ پیاپی ۳۵ و ۳۶،  پاییز و زمستان ۱۳۸۷، صص ۲۰۱ - ۲۲۸.

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

علویان در سال‌های تحت‌الحمایگی فرانسه و سال های پس از استقلال

سوریه در سال ۱۹۲۰ تحت‌الحمایه فرانسه قرار گرفت. چالش جدی برای فرانسه در سال‌های نخست از ناحیه روستاییان به‌ویژه کوه‌نشینان علوی بود. آنها در جبال انصاریه در یک شرایط کامل بی‌قانونی بودند؛ جبالی که گروهی شورشی علوی آواره تصرف کرده بودند و کل منطقه را تحت اختیار خودشان گرفته بودند.
در دسامبر ۱۹۲۴ علویان که سهمی حدود دوازده تا چهارده درصد جمعیت سوریه را داشتند، دولت مستقل خود را ایجاد کردند. یک منطقه فدرال خودمختار که به قلمرو تحت‌الحمایه سوریه منضم شده بود. دولت مستقل علوی یک فرماندار فرانسوی داشت و تا اواخر سال ۱۹۳۶ زمانی که به قسمتی از دولت سوریه متحد تبدیل شد، باقی بود، تا معاهده استقلال از فرانسه فراهم شود. علویان به خصوص به دلایل فرقه‌ای در مورد اتحاد ابراز تردید شدیدی می‌کردند؛ خطری که هرگز دولت فرانسه آن را تأیید نکرد. تحت‌الحمایگی تا سال ۱۹۴۳ ادامه داشت.
همزمان با اقدامات علویان جدایی‌طلب یک رقابت تبلیغاتی با درگیری و تنش‌های فرقه‌ای که فرانسه حمایت می‌کرد آغاز شد. گروه‌های دیگر علوی به‌ویژه روشنفکران و تکنوکرات‌های آنها گرد هم آمدند و انجمن جوانان مسلمان علوی را برای مبارزه با جدایی‌طلبی و پیوستن به سوریه یکپارچه ایجاد کردند.
در طی نخستین سال‌های پس از استقلال، دولت سوریه تلاش می‌کرد فرقه‌گرایی را از بین ببرد و ملت واحد فعّال و قوی را ایجاد کند. مقاومت‌ها در مناطق سکونت علوی‌ها و دروزی‌ها به شدت سرکوب شد.

📗 مارینی، آرینگبرگ ولانناتز،  «علویان ترکیه و علویان سوریه؛ (شباهت­‌ها و تفاوت­‌ها)»، ترجمه عباس برومند اعلم، تاریخ اسلام، سال ۹، شماره ۳ و ۴/ پیاپی ۳۵ و ۳۶،  پاییز و زمستان ۱۳۸۷، صص ۲۰۱ - ۲۲۸.

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

▪️ ادونیس و اسد

الغزو
یَحترقُ العُصفورْ
والخیلُ و النّساء و الأصفة
تُقسّمُ کالأرغفة
بَين يَديْ تيمورْ

یورش
می‌سوزد گنجشک 
و اسبان و زنان و پیاده‌روها
قسمت می‌شوند مثل نان
میان دستان تیمور!

🔗 ادونیس | ترجمهٔ صالح بوعذار 

***

ادونیس (علی احمد سعيد اِسبر) شاعر و روشنفکر بلندآوازه و نودو‌چهارسالهٔ سوری تبعیدی در فرانسه، احتمالاً یکی از سوریانی است که از ورود فاتحانهٔ ابومحمد جولانی و اسلامگرایان افراطی به دمشق اندوهناک و بیمناک شده باشد.   

ادونیس خیلی زود در آغاز بحران (۱۳۹۰)، زمانی‌‌ که هنوز روزگار سوریه و مردمش سیاه نشده بود به بشار نامه‌ای محترمانه نوشت و به او بشارت داد که: «آقای رئیس جمهور ملت با شماست» (نک. اینجا).

او  در این نامه خطاب به بشار اسد نوشت: «جناب رئیس جمهور، هیچ عقل و واقعیتی تایید نمی‌کند که بلافاصله پس از سرنگونی نظام در سوریه دموکراسی در کشور حکم‌فرما شود، ولی جناب رئیس‌جمهور هیچ عقل و واقعیتی نیز تایید نمی‌کند که نظام با خشونت امنیتی بتواند به بقای خود ادامه دهد». وی در آن زمان «بشار اسد را مرد تاریخ‌ساز سوریه توصیف می‌کند و می‌گوید وی در موقعیتی از تاریخ ایستاده که باید راه آینده سوریه را بنا کند و اجازه ندهد افرادی که خواستار انحراف تاریخ کشور با سوء استفاده از قدرت‌ خود در حزب بعث هستند، کشور را به آینده‌ای مبهم بکشانند». آدونیس در  پایان نامه نسبت به بروز جنگ داخلی در سوریه هشدار می‌دهد و می‌نویسد: «نباید اجازه داد یک سری افراد خودسر کشور را به جنگ داخلی بکشانند و تجربه‌ای که در عراق شاهدش بودیم این بار برای سوریه تکرار شود. سوریه و ملت آن با شما هستند جناب رئیس جمهور، التماس‌های صادقانه مرا بپذیرید».

شما بهتر از من می‌دانید که این «التماس‌های صادقانه» تاثیری نداشت و دوره‌ای دهشتناک در سوریه آغاز شد؛ سرزمینی زیبا و تاریخی ویران شد و سوریان بسیاری کشته و آواره شدند. کشتار و ویرانی‌ای که سوریه در یک ده‍هٔ گذشته به خود دید، کمتر از یورش هولناک سال ۸۰۳ تیمورلنگ به حلب و دمشق نبود که شاعر در شعر بالا آن را به تصویر کشیده است.

▫️ معصومعلی پنجه
۱۹ آذر ۱۴۰۳ | دانشگاه علوم و تحقیقات [ دو روز پس از رفتن بشار اسد از سوریه]

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

بورخس زمانی به من گفته بود که طی یکی از تظاهرات عوام‌فریبانه‌ای که از سوی حکومت پرون در سال ۱۹۵۰ علیه روشنفکران برپاشده بود، تظاهرکنندگان شعار «کفش آری، کتاب نه» سر داده بودند و شعار طرف مقابل مبنی بر «هم کفش و هم کتاب» توجه چندانی جلب نکرده بود.

📙 آلبرتو مانگوئل،  تاریخ کتابخوانی، ترجمهٔ رحیم قاسمیان، هرمس، ص ۳۲.

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

▪️دربارهٔ دکتر مهدی رفعتی‌پناه

پیمان اسحاقی در کانال وزین جامعه و فرهنگ خبر انتشار کتاب تاریخ محیط‌زیستی جی. دانلد هیوز ترجمهٔ مهدی رفعتی‌پناه مهرآبادی را بازتاب داده و ضمن آنکه ترجمه و نشر آن را «خدمتی ارزشمند به عرصهٔ فرهنگ کشور» دانسته و به مترجم «دست‌مریزاد» گفته، اشاره کرده که مترجم را نمی‌شناسد. این یادداشت کوتاه و شتابزده را نوشتم تا این دوست فاضل و دانشمند را معرفی کنم.   

دکتر مهدی رفعتی‌پناه (ز. ۱۳۶۲) عضو هیئت علمی پژوهشکدهٔ تحقیق و توسعه علوم انسانی (سمت) است. او در کارشناسی در دانشگاه تهران، تاریخ و تمدن ملل اسلامی، خوانده (۱۳۸۵)؛ در کارشناسی ارشد و دکتری در دانشگاه شهید بهشتی، ایران‌شناسی (۱۳۸۸) و  تاریخ ایران دورهٔ اسلامی (۱۳۹۵) خوانده ‌است.

دکتر رفعتی‌پناه اگرچه جوان است، امّا کارنامهٔ پربار و درخشانی دارد. او بدون اغراق یکی از چهره‌های آینده‌دار تاریخ‌پژوهی ایرانی است. رفعتی‌پناه در زمینهٔ نوپای تاریخ محیط‌زیست، برنامهٔ پژوهشی و فکری منسجمی دارد که در دهه اخیر پیوسته آن را دنبال کرده و در این زمینه چندین اثر تالیف و ترجمه کرده است. او در مباحث نظری، مفهومی و روشی علم تاریخ و نقد متون و روایت‌های تاریخی نیز صاحب‌نظر و صاحب‌ اثر است‌ (نک. رزومه ایشان).

▫️ معصومعلی پنجه

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory