▪️از خواب تا بیداری (اولین گفت‌وگو با شاه)

دوشنبه، ۲۳ سپتامبر ۱۹۷۸ (اوّل مهر ماه ۱۳۵۷) ساعت ۳:۳۰ بعدازظهر

شاه، برای اوّلین بار مرا در کاخ تابستانی سعدآباد، که بر روی ارتفاعات شمال تهران واقع شده است به حضور پذیرفت. پدید آمدن مشکلات و خطراتی که به دنبال پای‌گیری انقلابی که از اوایل سال شروع شده بود او را مجبور ساختند تا با کسانی [به طور خصوصی] ملاقات کند که قبلاً هرگز آنها را ندیده بود.
...

پاسخ دادم: «رهبران» مذهبی متوجه شده‌اند که باید بر روی جوانان سرمایه‌گذاری کرد. لذا نشریات مذهبی قابل‌دست‌رسی جوانان را در مجامع خود و در مساجد افزایش داده‌اند و با استفاده از کلماتی ساده و آسان آنها را جذب می‌کنند. علی شریعتی، در این زمینه نقش بسیار مهمی ایفاء کرده است. او از یک طرف برای مبارزه‌ی بی‌امان شیعه ارزشی خاص قائل گردید و از طرف دیگر با استفاده از کلامی شاعرانه و اشاره به رؤیاها و ایده‌آل‌ها واقعاً توانست جوانان را مجذوب خود نماید.»

او ناگهان گفت: «بر اساس آنچه می‌دانم رهبران مذهبی با تفسیرهای اصول مذهبی توسط شریعتی موافق نیستند و به من گزارش داده‌اند که زمانی او را وهابی می‌خواندند و اگر حافظه‌ام درست یاری کند، بعضی دیگر هم حتی او را یک بدعت‌گذار در امور دینی پنداشته‌اند.»

«حافظه‌ی اعلی‌حضرت خیلی خوب است. رهبران مذهبی با نحوه‌ی تفسیر قرآن و سخنان پیامبر توسط او موافق نبودند، امّا همین رهبران زمانی که متوجه شدند حرکتی که او به وجود آورده است دارد شدت می‌گیرد، دیگر او را مورد انتقاد قرار ندادند. آن‌ها متوجه شدند که شریعتی با تکیه بر جنبش‌های ضداستعماری مسلمانان در بخش‌های مختلف جهان، کلام اسلام شیعه را تجدید می‌کند بیشترین اشاره‌ی او هم به مبارزات مردم الجزایر و فلسطین می‌باشد. نتیجه آن که او موفق به ارائه‌ی تصویر جذابتر از گذشته در مورد اسلام گردید. شریعتی بسیار زیاد از افکار فرانتس فانون الهام گرفته‌است. از طرفی هم جذابیت بیان شاعرانه‌ی او و عبارات نیش‌دار او به هنگام مقایسه‌ی شیعه‌ی صفوی با شیعه‌ی علوی، بسیار قوی بود. به این ترتیب مذهب که زبان آن دیگر کهنه و قدیمی به نظر می‌رسید، برای جوانان به عنوان منشأ الهاماتی جذاب و شورانگیز درآمد. به‌طوری که دیگر مذهب نویدبخش دست یافتن به اهدافی چون عدالت و مساوات گردیده بود روحانیون کم کم خود را با این جریان همراه ساختند و سرانجام در وضعیتی قرار گرفتند که می‌توان آن را مخالفت با شما تلقی کرد.»

شاه که بی‌اراده هر دو دستش را به سمت من دراز کرده بود حاکی از در میان گذاشتن مطلبی، گفت:

«شما که می‌دانید من عمیقاً مذهبی هستم من هیچ مخالفتی با مذهب ندارم اما انچه که ما از گذشته روحانیت خودمان می‌دانیم این است که روحانیون همیشه سعی کرده‌اند تا مذهب را با خرافات و عدم آگاهی مردم بی‌سواد هماهنگ سازند و همیشه در پی آن بوده‌اند تا با تحریک توده‌های متعصب به بعضی از اهداف سیاسی خود دست یابند. در واقع روحانیت همیشه خواسته است تا به نام مذهب در تمام امور دخالت کرده و قدرتش را تحکیم بخشد و در حقیقت، کشور را به عقب ببرد پیشرفت و توسعه‌ی مملکت برای آنها مطرح نیست.»

«قربان قانون اساسی ایران بر سه پایه استوار است: روحانیت، سلطنت و اراده‌ی ملی که از طریق انتخاباتی واقعاً آزاد ارائه شده باشند. در حال حاضر که مجلس مورد اعتراض واقع شده است شما باید بیش از پیش روحانیت را به حساب آورید.»

...

📙 احسان نراقی، از کاخ شاه تا زندان اوین، صص ۲۰، ۲۴ - ۲۵.

⚫️ امروز سالروز درگذشت احسان نراقی است (۱۲ آذر ۱۳۹۱)

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

‍ «مفهوم‌شناسی تاریخ» منتشر شد.

هرچند مباحث نظری دربارهٔ چیستی تاریخ و کار مورخانه در سنت تفکر غربی عمری طولانی دارند، اما در ایران چندان شناخته‌شده نیستند. تاریخ در عصر پست‌مدرن خوانش‌های متفاوت و بعضاً متناقضی را پشت سر گذاشته است و ضروری است که تاریخ‌ورزان تصویری کلی از آن در برابر چشم داشته باشند. متنی که پیش روی دارید پاسخی است به این نیاز و در حقیقت چکیده‌ای است الفبایی از دانش متفکری که از منظر پست‌مدرنیسم به تماشای تاریخ نشسته است. کتاب حاضر از خلال بررسی مفاهیمی که ناظر بر نحوهٔ کار مورخان هستند، مرجعی انتقادی فراهم می‌آورد در باب آرا و نظریه‌هایی که باعث بازاندیشی در تاریخ و عملکرد آن شده‌اند.

آلان مانزلو (۲۰۱۹-۱۹۴۷)، شارح برجستهٔ ماهیت تفکر و عمل تاریخی، از بنیادگذاران و سردبیران نشریهٔ بازاندیشی تاریخ: نظریه و عمل و استاد بازنشستهٔ تاریخ و نظریهٔ تاریخی در دانشگاه استافوردشر بود. از او کتاب‌های متعددی منتشر شده است که از جمله می‌توان نام برد از تاریخ نو (۲۰۰۳)، روایت و تاریخ (۲۰۰۷) و آیندهٔ تاریخ (۲۰۱۰).

□ مفهوم‌شناسی تاریخ | آلان مانزلو | ترجمهٔ‌ سیدهاشم آقاجری، بهزاد کریمی | نشرنو، چاپ اول ۱۴۰۳، قطع رقعی، جلد شومیز، چهل و هشت + ۴۰۴ صفحه، قیمت: ۵۰۰.۰۰۰تومان، #منتشر_شد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــ

سفارش و خرید از وب‌سایت نشرنو:

@nashrenow | nashrenow.com

«با آنکه «حماسه» عربی است، و واژه‌ای که در زبان ما بر منظومه‌های پهلوانی ملی اطلاق شده نیز همین واژه است، قوم عرب اساساً شعر روایی به صورت منظومه پهلوانی با مشخصاتی که یاد شد نداشته است، که باز گویندهٔ تمام کیفیتی باشد که در طرح «تمامیت اعیان و اشیاء» نهفته است.

شعر حماسی عرب از آن گونه که در حماسهٔ ابی‌تمام، یا حماسهٔ بحتری گردآمده است، و یا بخشی از قصیده‌های جاهلی چون معلقات سبع و ... همه نشان از مفاخر و رجزخوانیها و تفاخرهای فردی متناسب با روحیه و ساخت ذهنی اعراب جاهلی است، که نمی‌توانسته به دوره نضج‌گیری مسائل و احساسات و احیاناً اندیشه‌های ملی رسیده باشد. اعراب چه در دوران جاهلی و چه در دوران اسلامی داستانهای بسیار داشته‌اند، اما در میان آنها داستانی به سرایش در نیامده که خود آن را «ملحمه» یا «ملحمة قومیه» خوانده‌اند.

بعضی گمان کرده‌اند که علت وجودی منظومه‌های بزرگ، از جمله منظومهٔ حماسی شاهنامه در زبان فارسی به سبب گرایش شدیدی است که پارسیان به اطناب داشته‌اند. و در داستان سرایی به بسیارگویی و تکلف می‌پرداخته‌اند. در حالیکه اعراب به فشردگی و ایجاز راغب بوده‌اند و به همین سبب نیز به نظم داستان‌های رایج در میان خود مانند یوسف و زلیخا یا لیلی و مجنون و..... رغبتی نشان نداده‌اند.¹

اما مسأله این نیست. بلکه اساساً آن موقعیت و شرایط و زمینه‌های ضرور برای پیدایش حماسه به معنی واقعی در میان اعراب وجود نداشته است. قصیده‌های حماسی عرب نمودار روحیه فردگرایانه‌ای است که در انزوای دشوار صحرا اساساً به خویش و حراست و حرمت خویش می‌اندیشد. حتی در توهم و خیال خویش نیز اگر به قدرتی می‌گراید صرفاً قدرت فردی خویش است. حال آنکه حماسه برآمد یک روح جمعی ملی است».

۱. ر.ک به مقدمۀ عبدالوهاب عزام بر الشاهنامه (ترجمه فتح بن على البنداری)، ص ۲۳ - ۲۲.


📕 محمد مختاری، حماسه در رمز و راز ملی، ص ۹۲.

⚫️ امروز سالروز قتل محمد مختاری است (۱۲ آذر ۱۳۷۷).

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

📌مردم‌نامه با همکاری مؤسسۀ اکنون و مدرسۀ نوروزگان برگزار می‌کند:

تاریخ‌نگاری دورۀ اسلامی؛ روایت سقیفه و خلافت

2⃣ دومین نشست از نشست‌های ماهانۀ مردم‌نامه

گفت‌وگو با علی بهرامیان (عضو شورای عالی علمی دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی و پژوهشگر تاریخ صدر اسلام)

با حضور داریوش رحمانیان (سردبیر فصلنامۀ مردم‌نامه)

مدیر نشست: محمدجواد محمدحسینی

🕕 دوشنبه ۱۲ آذر ۱۴۰۳، ساعت ۱۸

🔗 برای ورود به این گفت‌وگو روی پیوند ضربه بزنید:
https://gap.nowruzgan.com/rooms/p8k-mq9-8ql-m0d/join

🔍 در پنجرهٔ بازشده، ابتدا نام خود را بنویسید و سپس گزینهٔ join meeting را انتخاب کنید. نیازی به واردکردن رمزعبور نیست.

📍طراح پوستر:
@Shamimshah

@mardomnameh

🟢 پیشنهاد می‌کنم حتماً بشنوید!
⚪️ استاد علی بهرامیان از صاحب‌نظران و پژوهشگران برجسته در تاریخ سده‌های نخست اسلامی است.

🎼 فراق گل در ابوعطا
▪️بر اساس ملودی آتش دل
▫️خواننده: جلال‌الدین تاج اصفهانی
▪️آهنگساز : عبدالحسین برازنده
▫️شاعر: حسن صدر سالک
🔗 برگرفته از  جان‌ عشاق


🍂 امروز سالروز درگذشت تاج اصفهانی است (۱۳ آذر ۱۳۶۰).

به دل ز دست نگار، گر غمی داری
چه خلوتی جان‌فزا، چه همدمی داری
سالک خوش باش، عالمی داری
سالک خوش باش، عالمی داری

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

آیین نکوداشت استاد فرزانه جمشید کیانفر دوشنبه هفته آتی ۱۹ آذر ماه ان‌شاءالله برگزار می‌گردد. برای جمشید کیانفر احترام خاصی قائل هستم. احترام و علاقه من به ایشان ربطی به تصحیح و انتشار آثار فاخر تاریخی به ویژه منابع دوره قاجار توسط ایشان ندارد!
در دو دوره کلاس‌های تصحیح نسخ خطی ایشان هم شرکت کردم و کسب فیض نمودم. طبیعتا حق معلمی بر گردن بنده دارد و احترامش واجب است اما با اینحال دلیل اصلی علاقه و ارادت من به ایشان این مسئله نیست. گپ و گفت و حشر و نشری آنچنانی هم نداشتیم.
یک روز در سالهای ۹۰ یا ۹۱ خورشیدی به دوست عزیز و داغ بر دل نشسته‌ام زنده‌یاد آقا رحیم نیکبخت گفتم در میان پژوهشگران و اهالی قلم به کدامیک بیشتر علاقه‌مندی؟ گفت: جمشید کیانفر! گفتم چرا؟ بدین مضمون گفت "تکبر آکادمیک ندارد. خساست علمی ندارد. خاکی است." با گذر زمان و چندبار تعامل در کلاس درس و برخی محافل اهل تاریخ به همان برداشت و حس زنده‌یاد رحیم نیکبخت رسیدم.
همچنین از دوست عالم و فاضل علی آقای اوجبی بابت تدوین جشن‌نامه استاد کیانفر بسیار سپاسگزارم.
سایه استاد مستدام!
https://t.iss.one/ghalam_soltani

▫️ «دیروز در کنار دریاچه ژنو، و فواره‌پران پرهیاهوی آن، يک لرزش كوچک استکان چای یاد خراسان را در ما زنده کرد توضیح آنکه، من که کمی بیش از نصف عمر استاد سید محمدعلی جمال‌زاده را دارم، هنگام برداشتن چایی با لرزش دست شرمنده شدم و استاد که نود سال تمام دارند با همان صلابت و استحکام پنجاه سال پیش جام خود را بلند کردند و گفتند هنوز دود از کنده‌پیر می‌آید.
من برای اینکه خود را نشکسته باشم، گفتم هستند در میان جوانان که با وجود لرزش دست، قلم و بیان آنان بوی کلام صدساله و هزار ساله می‌دهد، آن‌گاه نام دکتر غلامحسین یوسفی به میان آمد دوستی که طی سی و پنج سال آشنایی، هروقت با او بوده‌ام دست لرزان او، يک استکان چایی را به زحمت نگاه می‌داشت. ولی همین دست، پایه‌ها و ستونهای ادب خراسان را در زادگاه بهار و فرخ- هم چنان پایدار و استوار نگاهداشته، شیوه کلام و بیانی دارد که گوئی بیهقی و نظام‌الملک و خواجه‌ نصیر، درج کلام خود را به او به امانت سپرده‌اند».

📚 باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، «حرف آخر»، در فرخنده پیام: بادگارنامه استاد دکتر غلامحسین یوسفی، مشهد: انتشارات دانشگاه مشهد، ۱۳۵۹، ص ۱۰۶.

🍂 امروز سالروز درگذشت استاد غلامحسین یوسفی است (۱۴ آذر ۱۳۶۹).

@HistoryandMemory

▪️رهایی از اعدام با یادآوری نام دکتر عبدالکریم سروش

چندباری که در گفتگو با استادم دکتر هادی عالم‌زاده سخن از زنده‌یاد دکتر مرتضی اسعدی رفته، استاد این حکایت شگفت را که از زبان خود او شنیده بازگفته است. مرتضی اسعدی خلج (ز. ۱۳۳۱) از دبیران و‌ نویسندگان روزنامه انقلاب اسلامیِ به مدیرمسئولی ابوالحسن بنی‌صدر، رئیس‌جمهور، بود. پس از عزل بنی‌صدر و فرارش به پاریس (۱۳۶۰)، اسعدی به زندان می‌افتد و در زمرهٔ اعدامیان قرار می‌گیرد. در دادگاه انقلاب در آخرین دفاع در برابر قاضی و حاکم شرع و رئیس دادگاه‌های انقلاب اسلامی، محمد محمدی گیلانی، اسعدی می‌کوشد با ذکر پیشنهٔ فکری و انقلابی خود و نام‌بردن از هم‌فکرانش که در آن زمان در نظام جایگاه و اعتبار بالایی داشتند، خویش را از مرگ برهاند. در میانهٔ جدال با محمدی گیلانی، اسعدی نام دکتر عبدالکریم سروش را بر زبان می‌راند و از محمدی گیلانی می‌خواهد تا با دکتر سروش تماس بگیرد تا روشن شود که او دربارهٔ گذشتهٔ خود حقیقت را گفته است.  محمدی گیلانی به او تشر می‌زند که چرا نام پاک دکتر سروش را بر زبان رانده است. سرانجام با پافشاری اسعدی، فی‌المجلس با دکتر سروش تماس می‌گیرد؛ سروش، سخنان اسعدی را تائید می‌کند و در نتیجه اسعدی از اعدام رهایی می‌یابد!


چند سال پس از این ماجرا، مرتضی اسعدی که دانش‌آموخته کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل بود، در ۱۳۶۷ پس از پذیرش در آزمون دورهٔ دکتری رشتهٔ تاریخ و تمدن ملل اسلامی وارد دانشگاه تهران می‌شود. او در ۱۳۷۲ از رسالهٔ دکتری خود با «مطالعات اسلامی در غرب انگلیسی‌زبان» دفاع می‌کند و به عضویت هیئت علمی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران می‌پیوندد. استاد مرتضی اسعدی در اوج بالندگی، پختگی و شکوفایی علمی در ۱۲ مهر ۱۳۷۵ درحالی‌که ۴۴ سال بیشتر نداشت در اثر ابتلاء به بیماری سرطان درگذشت. او نویسنده و مترجمی زبردست و پرکار بود و کتاب‌ها و مقاله‌های پرشمار، پرمایه و ارزنده‌ای را تألیف و ترجمه کرد. دانشجویانی که در همان چند سال کوتاه، شاگرد او بوده‌اند، از او به نیکی و بزرگی یاد می‌کنند و او را در زمرهٔ تأثیرگذارترین استادان خود برمی‌شمرند.


▫️معصومعلی پنجه
۱۶ آذر ۱۴۰۳ | کوچهٔ کوثر

* مرتضی اسعدی، با این همه اثر، مدخل ویکی‌پدیا ندارد و آگاهی‌های پراکنده درباره او در اینجا و آنجا خالی از نادرستی نیست.

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

📷 مرتضی اسعدی (سمت چپ) و هادی عالم‌زاده (سمت راست)؛ سال‌های آغازین دههٔ هفتاد خورشیدی

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

زندگی و زمانۀ نوش‌آفرین انصاری
به کوشش پریچهر نسرین‌پی
۲۲۰ صفحه/ ۲۷۰۰۰۰ تومان
بازدید و خرید از سایت نشر:
www.kargadanpub.com

🔸 هرچه بیشتر با خانم انصاری گفت‌وگو می‌کردم و هرچه درمورد زندگی ایشان می‌خواندم یا کنکاش می‌کردم، نوع زندگی و زیست عجیب و پر از تجربۀ ایشان بیشتر مرا به این فکر وامی‌داشت که زندگی‌نامۀ چنین فرد سخت‌کوش و باشورواشتیاق و مسئولیت‌پذیر و متعهدی می‌تواند حس وابستگی و تعلق به سرزمین مادری و نگاه تاریخی را در ما انسان‌ها تقویت کند؛ به‌ویژه که ایشان در فضای جغرافیایی گستردۀ جهانی رشد کرده، و با فرهنگ‌های مختلف و مکان‌های متفاوت و آدم‌های گوناگونی مواجه شده که با سبک و سیاق کاملاً متفاوتی از همدیگر زندگی می‌کرده‌اند.
🔸 بااین‌حال، خیلی راحت به وطن بازگشته و در وطن، ورای زندگی روزمرۀ یک زن ایرانی از طبقۀ مرفه، وارد کار دانشگاهی و کارهای داوطلبانه شده است. او از ابتدا در جهت ترویج کتاب و کتابداری برای کودکان این سرزمین تلاش کرده و در راهی قدم برمی‌دارد که به پایداری و گسترش نهادهای مدنی برای کودکان کمک می‌کند.
🔸 اگرچه تحولات جامعۀ ایران نقش ایشان را گاه پررنگ و گاه بسیار کمرنگ کرده است، توانایی و عاملیت ایشان در شورای کتاب کودک و در رشتۀ کتابداری و گسترش کتابخانه‌ها به پایداری شورا و ترویج کتابخوانی کمک بسیار زیادی کرده است.

#نشر_کرگدن، #تازه‌های_کتاب، #زندگی_و_زمانه_نوش‌آفرین_انصاری، #نوش‌آفرین_انصاری، #پریچهر_نسرین‌پی، #شورای_کتاب_کودک، #توران_میرهادی، #کار_داوطلبانه، #کتابداری، #ترویج_کتابخوانی، #ادبیات_کودک

عبداللَّه مبارک در عنفوان شباب که طالب علم بود در مرو حدیث می‌نوشت. قلمی‌ بعاریت خواست از دانشمندی، و بآن حدیث نبشت. پس در مقلمه نهاد و فراموش کرد.
از آنجا بعراق رحلت کرد، چون بعراق رسید قلم عاریتی در مقلمه یافت و دلتنگ شد و در وی اثر عظیم کرد، تا از آنجا بمرو بازگشت و آن قلم بصاحب باز داد. آن گه بعراق باز شد.

📙 میبدی، کشف الاسرار و عدة الابرار، ۳/ ۶۸۶.

🔗 گنجور

* عطار نیشابوری در تذکرةالاولیاء عبدالله مبارک را «شهنشاه علما» نامیده و این قصهٔ قلم را این‌گونه روایت کرده: «وقتی از مرو به شام رفت، به جهت قلمی که خواسته بود و باز نداده، تا باز رسانید»!

🔗 ویکی‌نبشته

+ خلاصه اگر چیزی را امانت می‌گیرید، به صاحبش برگردانید حتی اگر بسیار از او دور شده باشید!😊
🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

🎼 آلبوم: فانتزی‌ها
🎼 قطعه چهارم: تخت جمشید
🎹 پیانو: جواد معروفی

🍂 امروز سالروز درگذشت جواد معروفی است (۱۶ آذر ۱۳۷۲).

@nasimvesalyazd
@HistoryandMemory

در اسطوره‌های یونانی و منابع اسلامی، دربارهٔ ساخت و وجه‌تسمیهٔ دمشق، وجوه متعددی ذکر شده‌است؛ بنابر یکی از مشهورترین روایتها، دمسکوس (فرزند هرمس، از خدایان یونانی) دمشق را بنا نهاده‌است. همچنین گفته شده دمشق در اصل درمسکوس بوده‌است، بر این اساس که دیونوسوس (خدای بارآوری و شراب)، برای کیفر مردی به نام آسکوس، به جرم بریدن تاکی که او در سوریه غرس کرده ‌بود، دستور داد پوستش را بکنند و از آن ظرف شراب سازند و درمسکوس، مرکّب از دو کلمهٔ درما به معنای پوست و آسکوس به معنای ظرف پوستی یا مَشک پوستی، به‌صورت دمسکوس کوتاه شده‌است (← حدّاد، ص ۲۷۰ - ۲۷۱).

📙 ستار عودی و دیگران، «دمشق»، در دانشنامهٔ جهان اسلام، ج ۱۸.

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory

🟢 گروه تاریخ و باستان‌شناسی به مناسبت هفتۀ پژوهش برگزار می‌کند:

🔴 نویافته‌ها در پژوهش‌های تاریخی

▪️صدای کتاب را بشنویم! ← هائیده خمسه
▫️تاجران ابریشم و جنبش جنگل ← نادیا ره
▪️نویافته‌ها دربارۀ محمدباقر شفتی ←امیرحسین فرشاد
▫️کاربرد هوش مصنوعی در پژوهش‌های تاریخی← سیدمهدی کریمی شهیدی

🔻دانشگاه علوم و تحقیقات | ساختمان علوم انسانی | سالن دکتر مشیری
🔺دوشنبه | ۲۶ آذر ۱۴۰۳ | ساعت ۱۰ - ۱۲

🆔 t.iss.one/HistoryandMemory