خبر محیط زیستی

Forwarded from گفتمان آب، توسعه و محیط زیست؛ صابر معصومی (Sabir)

وظیفه اصلی هیات حاکمه سازمان محیط زیست چیست؟

✍️ صابر معصومی

◾️ابتدا باید بگویم که ترکیب امروز هیات حاکمه این سازمان فشل چنان مضحک و پریشان است که صحبت از «وظیفه بنیادین» برای چنین گروهی، شاید مورد انتقاد و اصلا دور از انتظار باشد. در هیات حاکمه ای که یک مدیرکل کارمند-منش بدون هیچ هدف و اراده و توان رهبری (و صرفا برای دریافت حقوق سطح معاون رئیس جمهور در زمان بازنشستگی)، به ناحق در صدر گروهی نشسته است که دست کم دو معاون پیشین رئیس سازمان (که نامزدهای قَدَر و قابل اعتنای ریاست آن بوده اند) در آن حضور دارند، انتظارات باید ساده تر و پیش پا افتاده تر از مسائل کلان باشد. چنین رئیس سازمانی قطعا از عهده اداره چنان ژنرالهایی بر نمی آید که تازه به این فکر کند که اصلا وظیفه بنیادین چیست و استراتژی و چشم انداز و میراث اش چه باید باشد [جناب درویش و رنانی، «کمند»ت کو؟!. بگو در این دی ماه خونین، چگونه بر دولت نظارت کردی؟!!].

🔹اما خب، این مطلب را می نویسم تا دست کم به یادگار برای رئیس بعدی سازمان بماند:

🔸همه ما می دانیم که چالشهای بنیادین سازمان محیط زیست کشور (و آنچه این چالشها را مختص ایران کرده است)، مساله اقتصاد سیاسی و اکولوژی سیاسی کشور و همچنین پریشانی، بی هویتی و سردرگمی رویکرد کلان کشور به مساله توسعه، نوع و ساختار حاکمیت و در نهایت مدیریت منابع و توزیع عادلانه ثروت است: ما، نه می دانیم (و نه می توانیم معین کنیم!) که که هستیم، در کجای مسیر تاریخ ایستاده ایم، از خود و دیگران چه می خواهیم، چه چشم اندازی داریم، از کدام راه و با چه وسیله ای می خواهیم برویم و چطور می خواهیم منابع کشور را مدیریت کنیم که ما را به هدفمان برساند. یک چاه نفتی داریم، بشکه بشکه از آن می خوریم تا ببینیم چه می شود.

⁉️سوال: وقتی چالشها و مسائل کشور تا بدین حد عمیق و فسلفی هستند، از دست یک رئیس سازمان محیط زیست چه کاری بر می آید؟

🔹پاسخ من: خب اتفاقا عیار یک رئیس توانمند و آگاه و وطنپرست اینجاست که مشخص می شود.
برخلاف آنچه تصور می شود (و اصلا شاید جایی گفته نشده است)، رئیس سازمان محیط زیست، صرفا رئیس چند پارک ملی و مسئول تصفیه فاضلاب کارخانه ها و کاهش آلودگی شهرها نیست. اینها،‌ وظایف دیوانی رئیس سازمان است و نه وظیفه ذاتی و استراتژیک اش.

🔸از منظر اقتصاد سیاسی و اکولوژی سیاسی، رئیس سازمان محیط زیست مسئول اصلی و دیده بان دخل و خرج منابع و اکوسیستم و نگهبان ترازنامه اکولوژیک کشور است. اوست که باید:
۱. تعریف کند که سقف مصرف منابع چقدر است
۲. مانع از تبدیل سرمایه طبیعی به هزینه جاری شود
۳. توسعه را در چارچوب ظرفیت اکولوژیک بازتعریف کند
۴. هزینه‌های پنهان تخریب را وارد حساب ملی کند
۵. دولت را در برابر نسل‌های آینده پاسخگو کند

🔹شاید ادعا شود که در برنامه ها و مقاطع مختلف، این سازمان چنین مسائلی را دنبال کرده و می کند. پاسخ من این است که اگر چنین بوده:
۱. چرا تاکنون قدمی از سوی حاکمیت برای تعیین الگوی اقتصاد و توسعه کشور برداشته نشده است؟ (داشتن الگو، پیشکش!)
۲. کی شنیده اید که رئیس سازمانی،‌ پاشنه حاکمیت را از جا کنده باشد که: الگوی توسعه ات را مشخص کن تا ما بدانیم چه کاره ایم و به کدام سمت باید برویم؟
۳. کجا در مورد مسأله «الگوی توسعه»، «ساختار دولت رانتی»، و «اقتصاد سیاسی توزیع منابع» صحبتی به میان آورده است؟
۴. کجا به وضعیت ایران در شاخص «روز اتمام منابع» (Overshoot day) که ۳۰ ماه می است (در سال ۲۰۲۲ این شاخص برای ما ۲۷ ژوئن بوده!!! یک سقوط آزاد!!!) اشاره کرده و کی برای خود این ماموریت را تعریف کرده که این روز را برای ایران عقب تر ببرد؟

◾️جای تاسف این که، زمانی که مساله مسئولیت ایشان برای به عقب بردن روز اتمام منابع را گوشزد کردم، بهت زده فقط گوش دادند و چیزی نگفتند. احتمالا حتی نام این شاخص را نشنیده بودند. احتمالا در عالم کارمندی، فکرشان این است که بر صدر می نشینند و چند نفر را در پستهای مدیریتی می گمارند و چند صباحی جلسات و نمایشگاه محیط زیستی برگزار کرده و با سلام و صلوات بازنشست می شوند و تمام.

◾️جای تاسف و گریه است که سازمانی که باید خزانه دار منابع و ذخایر اکوسیستمی کشور باشد، اینگونه بی اثر و فشل و بی محتوا شده است.

⁉️ سوال:‌ آیا رئیس سازمان می‌تواند «پاشنه حاکمیت را از جا بکند»؟
واقع‌بینانه پاسخ این است: نه با قدرت رسمی.

اما بله با قدرت گفتمانی و ائتلاف‌سازی،‌ او می‌تواند:
۱. گزارش سالانه «تراز سرمایه طبیعی کشور» منتشر کند.
۲. روز اتمام منابع ایران را رسمی کند.
۳. هر پروژه ملی را مشروط به ظرفیت اکولوژیک اعلام کند.
۴. شاخص‌های سرمایه طبیعی را وارد برنامه بودجه کند.
۵. از ظرفیت رسانه و دانشگاه و تشکل ها و فعالان برای فشار اجتماعی استفاده کند.

من اما بسیار بعید می دانم از چنان امامزاده ای، چنین معجزه ای برآید.

گفتمان آب، توسعه و محیط زیست

گفتمان آب، توسعه و محیط زیست؛ صابر معصومی

کارشناس ارشد امنیت آب، توسعه بین الملل و محیط زیست و دانش آموز روابط بین الملل دانشگاه تافتز آمریکا هستم.
اینجا از مسائل محیط زیست و توسعه ایران و نیز اندیشه ها و تجربیاتم از فعالیت در سازمانهای بین المللی توسعه و محیط زیست در کشورهای مختلف می نویسم.

153 views12:34